Staatsdeelnemingen

Brontekst

Minister Van Weyenberg: Dank u wel, voorzitter. Dank voor de rijkheid aan vragen. Ik geloof dat u geen staatsdeelneming gemist heeft en anders hebt u ze bijna allemaal benoemd. Het begon soms met een wat algemenere beschouwing — dat is natuurlijk altijd interessant — over de vraag waarom je die dingen nou eigenlijk hebt, of het de beste vorm is en wat het eigenlijk betekent. Dat zijn geen makkelijke afwegingen. De staatssecretaris zal straks op de loterijen ingaan, maar tussen de opmerking dat we er veel geld aan kunnen verdienen en het punt dat de staatsdeelneming kan zorgen voor een stringent gokbeleid bestaat natuurlijk inherent spanning. Dat geldt op heel veel domeinen, denk ik. Ik ga de verleiding weerstaan om hier even in brede pennenstreken het ultieme antwoord te geven, want de NS is iets anders dan De Nederlandsche Bank. Het gaat om andere doelen en andere bereiken. Schiphol-KLM is heel wat anders dan EBN of de wat mij betreft tijdelijke deelnemingen in de financiële sector die zijn ontstaan tijdens de financiële crisis. Er zijn dus heel veel verschillende vormen. Via het aandeelhouderschap probeert het kabinet invloed uit te oefenen op de koers van de onderneming om het publieke belang te waarborgen. We sporen ze dus ook aan om het goede voorbeeld te geven op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Maar de ene staatsdeelneming is de andere niet. Ik zou de Nota's Deelnemingenbeleid van de afgelopen jaren toch graag onder uw aandacht willen brengen. Ik realiseer me dat dat dikke stukken zijn, maar de tijd dat dit een alleen op winst gerichte exercitie was, voor zover dat überhaupt al ooit aan de orde was, is al sinds 2013 veranderd. Toen is de steven gewend. De laatste Nota Deelnemingenbeleid van mijn voorganger bevat juist ook uitbundige beschouwingen over de vraag hoe je die publieke rol wilt invullen. Daar staat ook in dat je geen buitenlandse avonturen wilt. Ook dat zijn spanningen, want ik hoorde iemand vragen waarom wij niet actief zijn in het buitenland als hier in Nederland wel buitenlandse partijen actief zijn. Maar als er één les is, dan is het dat die buitenlandavonturen ons over het algemeen slecht zijn bevallen. In de actuele Nota Deelnemingenbeleid is het dus ook beleid dat we dat niet willen. Dat is een van de redenen om positief te staan tegenover de verkoop van het Duitse deel van TenneT; ik kom daar later nog op terug. Dat is ook breder de lijn: concentreer je met die publieke taak op je eigen land. Dat is een heel specifiek uitgangspunt. In die zin is het antwoord dat we daarnaar kijken, maar het is niet een oplossing voor alles. De heer Vermeer vroeg bijvoorbeeld: moet je bij subsidies of bij innovaties niet aandeelhouderschap terugvragen? Ik zie daar ook wel kwetsbaarheden, want dan krijg je een paar procent van de aandelen, en dan? Ik bedoel, kijk naar de positie van KLM. De heer Sneller stelde daar vragen over. We hebben daarin iets van 5,6%. Wat doe je daar dan mee? Dat is heel anders dan bij de NS of De Nederlandsche Bank waarbij we volledig aandeelhouder zijn. Ergens in komen met een paar procent aandelen en nauwelijks zeggenschap hebben, is niet alleen maar een feestje. Ik zou daar wel terughoudend mee willen zijn en ik zou er vooral heel harde afspraken over willen maken bij subsidies. Ik wijs bijvoorbeeld op de maatwerkafspraken rondom vergroening. Als de partijen niet leveren, moeten ze wat mij betreft de bedragen gewoon terugbetalen. Als wij vinden dat de markt goed geordend moet worden met meerdere partijen, dan vind ik eigenaarschap niet automatisch de rol, maar goede wet- en regelgeving die voor álle spelers geldt. Dan zijn er nog steeds heel goede redenen om op bepaalde momenten voor publiek eigenaarschap te kunnen kiezen. Ik denk dat er hier weinig partijen zijn die zouden willen voorstellen om de NS naar de beurs te brengen. Dat zou ik ook onverstandig vinden. Bij de banken vind ik dat wel, even los van de discussie over de Volksbank. Maar ik zou ervoor willen oppassen dat er een soort one-size-fits-alloplossing komt. Het publieke belang moet je van geval tot geval wegen. Nogmaals, ik zou de Nota Deelnemingenbeleid echt onder uw aandacht willen brengen. De laatste is uit 2022, zeg ik tegen de heer Van Hijum. Die had juist het borgen van publieke belangen als uitgangspunt. Per situatie bekijken wij wat de toegevoegde waarde is van het hebben van eigenaarschap. Ik zie op dit moment, in alle eerlijkheid, geen ambitie om die nota te actualiseren. Daar kan een nieuw kabinet natuurlijk altijd toe besluiten. Volgens mij zou u er weleens meer van uw gading in kunnen teruglezen dan luisteraars en kijkers van dit debat wellicht uit uw zorgen hadden kunnen afleiden.

Versie 1a22157108045808a1aac9f052fe8a3308488536c3bb8027534fb30f681d0bee · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.