Staatsdeelnemingen

Brontekst

De heer Van Hijum (NSC): Dank u wel, voorzitter. Omdat dit sinds de nieuwe samenstelling het eerste debat is over staatsdeelnemingen zou ik willen beginnen met een korte reflectie op de vraag hoe Nieuw Sociaal Contract aankijkt tegen staatsdeelnemingen. En ik hoop dat ik voldoende toekom aan een aantal inhoudelijke punten. Anders bewaar ik daar wat interrupties voor. Voor ons is cruciaal dat we als politiek, als overheid, in staat zijn om publieke belangen te borgen. Dat is een heel breed en algemeen begrip. Het gaat over belangen van de samenleving, kwetsbare belangen en de lange termijn. Mevrouw Teunissen heeft daar ook een aantal dingen over gezegd, waar ik het in dat opzicht mee eens was. Het gaat er ook om dat je als politiek invloed wilt kunnen uitoefenen op afwegingen. Daar is soms een actieve rol van de overheid voor nodig. Dat wil niet altijd zeggen dat je ook eigenaar moet worden van een bedrijf of activiteit, maar waar de markt faalt of kortzichtig is, waar de markt risico's te groot of rendementen te laag vindt, of waar vitale nationale of strategische belangen aan de orde zijn, mag de overheid wat ons betreft nadrukkelijk optreden. Wij denken ook dat er vanuit die optiek best aanleiding is om het staatsdeelnemingenbeleid wat fundamenteler te herbezien. Misschien hebben we te lang alleen maar vanuit financiële beheersing, vanuit doelmatigheid en efficiency gekeken. Vaak was het op afstand zetten van een bedrijf of een deelneming ook een opmaat naar privatisering, waarvan we achteraf niet altijd vinden dat dat een goede afweging is geweest. Wij zouden ook weer terug willen naar de vraag welk publiek belang echt aan de orde is en hoe je dat op een goede manier borgt. In dat opzicht kun je een aantal vragen stellen. Het wil ook niet zeggen dat je als overheid altijd de goede keuze hebt gemaakt om ergens aan deel te nemen. Waarom zijn we als Nederland bijvoorbeeld betrokken bij buitenlandse markten via TenneT en NS? Waarom ondernemen we daar activiteiten? Is dat nou werkelijk het publieke kernbelang van de Nederlandse Staat? Een andere vraag is of de Staat eigenaar moet zijn van loterijen. Die vraag legt de staatssecretaris hier ook aan ons voor. Daar geldt wel voor dat wij vinden dat hier publieke belangen aan de orde zijn. De heer Van der Lee zei daar ook al iets over. Maar de eerlijkheid gebiedt ook te zeggen dat er in de markt natuurlijk tal van organisatievormen te vinden zijn en dat je, als je heel consequent bent, misschien ook een aantal andere activiteiten zou moeten nationaliseren. De VriendenLoterij en de Postcode Loterij zijn bijvoorbeeld geen staatsdeelnemingen, om maar iets te noemen, terwijl die op dezelfde markt opereren als de Nederlandse Loterij. Wij zeggen dus: laten we nog eens goed bekijken hoe we de publieke belangen goed kunnen borgen. Een andere vraag die wij hebben is: waarom liberaliseren we af en toe markten om vervolgens buitenlandse staatsbedrijven toe te laten op diezelfde markt? Dat is inmiddels op tal van terreinen aan de orde. Kijk naar het regionale openbaar vervoer. Ooit werd beoogd om daar marktwerking op gang te brengen, maar nu concurreren eigen slechts enkele staatsbedrijven met elkaar op die markt. Dat geldt ook voor de energievoorziening. Daarbij heb ik het volgende voorbeeld. We hebben vraagtekens bij de gunning van de bouw en exploitatie van windmolenparken op zee aan private aanbieders die ook voor een belangrijk deel in buitenlandse staatshanden zijn, terwijl wij zelf de kosten van de infrastructuur via TenneT overwegend publiek dragen. We zijn niet de eersten die die vraag stellen. Er zijn echt wel vragen te stellen bij dat verdienmodel voor Nederland en de manier waarop wij grip op dat deel van de energiemarkt hebben als Nederlandse overheid. Een derde punt daarbij is: hoe beschermen we vitale infrastructuur en sensitieve technologie? Hoe ondersteunen we transities, bijvoorbeeld als het gaat om klimaat en energie? In de vorige periode zijn er wetten aangenomen over fusies en overnames, die soms beletten dat bedrijven in handen vallen van buitenlandse ondernemingen of buitenlandse staatsbedrijven. Een stapje verder gaat de vraag: moet je ook af en toe zelf actief deelnemen om een publiek belang veilig te stellen? Bij sommige sectoren doen we dat wel, zoals bij havens en voor een deel bij energie, maar bij telecom doen we dat niet meer. In welke gevallen doen we dat dus? Komt dat — ik werp maar vast een vraagje op — straks bij Tata ook aan de orde? Als je het hebt over het veiligstellen van publieke belangen, vinden wij dat de overheid wel een nadrukkelijke, actieve rol moet kunnen vervullen. Wat zich dan wreekt, is dat we in Nederland geen nationale investeringsbank hebben, zoals bijvoorbeeld in Duitsland en Frankrijk wel het geval is, die als een soort vehikel tussen het publieke belang van de overheid en de private markt kan opereren, en af en toe zelf risicotaxaties kan maken, want uiteindelijk is de overheid daar niet goed in. Dat moet je ook overlaten aan andere instanties. Zit ik al aan mijn vijf minuten, voorzitter? Die vrees had ik al, dat ik dus niet aan mijn ...

Versie 1a22157108045808a1aac9f052fe8a3308488536c3bb8027534fb30f681d0bee · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.