Staatsdeelnemingen

De heer Heinen (VVD): Voorzitter, dank u wel. Er zijn een kleine 40 ondernemingen waarin de Staat aandeelhouder is. We kunnen onmogelijk alle ondernemingen in dit debat behandelen, dus ik zal me focussen op drie bedrijven. Allereerst KLM. Vorig jaar heeft de staatsagent geconcludeerd dat KLM niet aan alle voorwaarden voor staatssteun heeft voldaan. Het kabinet heeft vervolgens aangegeven juridische stappen te willen ondernemen. In oktober vorig jaar is echter geconcludeerd dat het ondernemen van juridische stappen geen reële kans van slagen heeft en dat het kabinet er daarom toch van afziet. Dat was met enige pijn in het hart, maar dat was de realiteit. Recent oordeelde de Europese rechter dat KLM überhaupt geen recht had op die 3,4 miljard aan staatssteun, omdat onduidelijk was in hoeverre het moederbedrijf Air France-KLM van deze steun heeft geprofiteerd. Het kan zelfs zo zijn dat de Europese Commissie een boete aan Nederland moet opleggen vanwege verboden staatssteun en een deel van de staatssteun moet worden teruggevorderd, zo las ik. Daarvan zei het kabinet eerder nog dat dat niet kan. Ik ben benieuwd wat nu de stand van zaken is op dit dossier, voor zover de minister zich daarover kan uitspreken. Ik zeg erbij dat ik de vertrouwelijke stukken nog niet heb ingezien. Er is eerder een evaluatie van het steunpakket aangekondigd. Laat helder zijn: als er voorwaarden aan staatssteun worden verbonden, dienen die gewoon nageleefd te worden. Zo niet, dan moet dat consequenties hebben. Daar gaat wel één vraag aan vooraf, namelijk of de gestelde voorwaarden ook realistisch waren. Kon een bedrijf ze überhaupt naleven? Dat vind ik een belangrijke vraag. Daar is vorig jaar veel discussie over geweest, ook vanuit KLM. Loopt deze vraag nu mee in de evaluatie van het hele steunpakket, die de minister eerder heeft aangekondigd? Hoe wordt het oordeel van KLM hierin meegenomen? Welke instrumenten heeft de minister om als stok achter de deur te hanteren wat betreft de naleving van afspraken? Loopt dat ook mee in de evaluatie? Ik denk daarbij aan een standaard clawbackclausule bij staatssteun. Wat al afgelost is, kan natuurlijk niet geclawbackt worden, maar dan zou je aan een soort boeteclausules moeten denken. Ik hoor graag van de minister of dit meeloopt in de evaluatie. Voorzitter. Dan de Volksbank. Het kabinet heeft eerder …