Staatsdeelnemingen

De heer Sneller (D66): Dank u wel, voorzitter. Een mooi debat weer over hoe we precies het publieke belang het best borgen. Doen we dat door eigenaarschap en aandeelhouderschap of doen we dat via wet- en regelgeving? De staatsdeelnemingen hebben het de afgelopen jaren niet heel makkelijk gehad met corona, de stijgende inflatie en de stijgende rente, en toch staan ze er over het algemeen redelijk goed voor. Voorzitter. Ik heb net als de collega's een aantal verschillende onderwerpen, ten eerste vanuit het perspectief van de buitenstaander. Invest-NL werd al genoemd als Nederlandse investeringsbankvorm, maar voor ondernemers is er natuurlijk een tamelijke wildgroei van verschillende loketten en fondsen. In het verleden hebben de collega's Slootweg en Bontenbal een motie aangenomen gekregen om dat meer te bundelen. Mijn vraag is hoe het daarmee staat. Er is niet voor niks een branche ontstaan van subsidieaanvragers, dus het lijkt mij een mooi plan om verder voort te zetten. De bel zijn we aan het afschaffen, zeg ik tegen de bewindspersonen; ik zoek nog steun. Dan het aandeelhouderschap van de Nederlandse Loterij, maar ik pak toch ook Holland Casino erbij. Ik denk van allebei dat het historisch zeer verklaarbaar is dat we daar aandeelhouder zijn, maar ik vraag me echt af of dat voor de toekomst houdbaar is. Al langer erger ik me aan de verwevenheid, enerzijds door het verlangde dividend, wat ook eventjes werd genoemd in het debat tussen de collega's, en vervolgens "ja, maar we moeten wel heel streng zijn". Wat is de boodschap vanuit de overheid als geheel over hoe we daarmee omgaan? Maar als er zoals ook nu weer een discussie komt over privatiseren of, als woordvoerder kansspelen, over andere onderdelen van het kansspelbeleid, dan hebben wij veel goede doelen weer in de brievenbus, in de inbox en aan de telefoon die daar toch vooral tegen pleiten omdat zij zo afhankelijk zijn van de inkomsten. Volgens mij is dat op twee manieren een vervelende en slechte verwevenheid. Tegen die achtergrond heb ik een aantal vragen, ook over de brief die we hebben gekregen en het rapport. Zou de staatssecretaris nog wat meer kunnen vertellen over de juridische risico's die hij ziet bij het integraal privatiseren? Waar denkt hij bijvoorbeeld aan als hij dit moet onderbouwen voor Brussel? Ik zou in dat opzicht ook graag een reflectie van hem willen op hoe hij zijn aandeelhouderschap van deze twee staatsdeelnemingen heeft ingevuld, juist ook in de liberalisering van de kansspelen op afstand. Dat is volgens mij ook een belangrijke vraag om te beantwoorden, als we kijken naar de toekomst. Hoe willen we dan dat het verantwoordelijker wordt? Moeten we dan naar de minister voor Rechtsbescherming en zijn portefeuille kijken of moeten we naar deze staatssecretaris kijken? Want volgens mij vinden we uiteindelijk wel Kamerbreed dat de liberalisering zoals die is gegaan niet voor herhaling vatbaar is, om het mild uit te drukken, maar zoeken we nog wat we daar in de toekomst kunnen doen. Ik zie weinig initiatief vanuit de staatsdeelnemingen om echt een voorloperrol te nemen, terwijl je dat als aandeelhouder wel zou verwachten als argumentatie achter het publieke belang. Hoe zorgen we er ook voor, als we inderdaad verder gaan privatiseren, deels of integraal, en misschien ook Holland Casino verkopen, dat er dan wel een transparant selectieproces is, maar dat we geen ongewenste partijen binnenhalen? Je kan je voorstellen dat sommige Chinese bedrijven dan heel graag daarop willen inschrijven, terwijl je misschien vanuit het publieke belang, ook al ben je geen aandeelhouder meer, denkt: dat is niet de partij die ik graag hier op de markt had gehad. De tegenhanger van deze vraag: hoe ziet de staatssecretaris de belangen van het voorkomen van verslaving, witwassen et cetera die oorspronkelijk ten grondslag lagen aan de liberalisering? Hoe kunnen die worden geborgd bij een eventuele verkoop? Dan KLM. Ik sluit me aan bij alle vragen die daarover zijn gesteld. Ik heb dat debat destijds gedaan met de voorvoorganger van deze minister. Ik voel me een klein beetje voor de gek gehouden, ook door de manier waarop het toen is voorgespiegeld. Misschien heb ik zelf de kleine letters niet goed gelezen, maar wij gaan natuurlijk geen voorwaarden stellen voor 2030 als het alleen maar tijdens de looptijd is in de beleving van de Kamer. Ik denk dat KLM zelf de impact onderschat van de uitstraling die dit heeft naar andere bedrijven, waarvan we dan denken: zijn zij goed voor hun handtekening; als we daar een afspraak mee maken, staat die dan ook? Ik ben echt benieuwd naar de reflectie van de minister en ook naar hoe het staat met de exitstrategie. Dat heb ik bij de aankoop van de aandelen Air France-KLM gevraagd. Het ging toen met name om de staatsgaranties. Die zijn geregeld. Wat doen wij nog in dat bedrijf? Dat vraag ik semi-open aan de minister. Hetzelfde heb ik met ABN AMRO. Ik ben blij dat er de afgelopen tijd meer dan tijdens Rutte III verkocht is. Ik ben benieuwd hoe we naar het doel van 40% gaan. Wat is daar de volgende stap? Uiteindelijk denk ik niet dat de overheid daar een rol heeft. Voorzitter, ik zie dat ik door mijn tijd ben, dus ik ga mij daaraan houden.