Artikel 100 inzet in de Middellandse Zee

Minister Berendsen: Dank u wel, voorzitter. We spreken vandaag over deze artikel 100-procedure over de uitzending van Nederlandse militairen in conflictgebied. Het is voor dit kabinet de eerste missie waar we met u als Kamer over spreken. Dat doen we al heel vroeg, misschien wel veel te vroeg, na de aanstelling van dit kabinet. Ik moet daar ook bij zeggen dat de vele vragen van de Kamerleden veelal onderdeel zijn geweest van de overwegingen die wij als kabinet hebben gemaakt voor het voorstel dat we u hebben gedaan. Ik zou graag een klein stukje "inleiding" geven, al weet niet of ik het zo mag noemen. Daarna wil ik specifiek ingaan op de inzet van het fregat en het mandaat. Daar zijn veel vragen over gesteld door de Kamerleden. Dan heb ik een stukje over de regionale context. Er waren ook nog een aantal overige vragen. Het conflict in het Midden-Oosten is complex en onvoorspelbaar. We zien dat door dit steeds verder escalerende conflict ook Nederlandse belangen geraakt worden. We hebben niet alleen zorgen over de mensen in de regio, de mensen in Iran. We hebben met name zorgen over het escalerende conflict, dat niet alleen risico's met zich meebrengt voor Nederland, maar ook voor Europees grondgebied en NAVO-verdragsgrondgebied. Dat is het kader van deze missie. Voor Nederland zijn stabiliteit in de regio en bescherming van onze en Europese belangen prioriteiten. Om die reden willen wij als kabinet dat Nederland zijn verantwoordelijkheid neemt en een bijdrage levert aan de Europese militaire inzet via deelname aan de door Frankrijk geleide Carrier Strike Group. Ons fregat was onderdeel van de Carrier Strike Group bij de missie in de Baltische Zee. Vanaf dat moment is ons fregat bij een gewijzigde inzet van het Franse vliegdekschip meegevaren richting de nieuwe locatie. De inzet is defensief en gericht op bescherming van Nederlandse en Europese belangen en op de veiligheid van NAVO-verdragsgrondgebied. De inzet die wij hiermee willen doen, past binnen het nemen van meer verantwoordelijkheid voor de veiligheid van onze eigen Europese Unie. In het kader van de meer traditionele grootschalige vredesmissies beseffen wij dat er in de regel meer tijd beschikbaar is voor het doorlopen van een artikel 100-procedure. De afgelopen jaren zag het kabinet zich echter vaker genoodzaakt tot versnelde besluitvorming of informatievoorziening aan het parlement achteraf, vanwege de militaire urgentie voor acute crisisbeheersingsoperaties of vanwege de vertrouwelijkheid. Ik wil dan ook mijn dank uitspreken aan de Kamer voor de flexibele opstelling en de bereidheid om dit debat met voorrang te voeren, zodat we tijdige inzet van het fregat mogelijk kunnen maken, uitgaande van een positieve uitkomst van dit debat. Militaire inzet vraagt om zorgvuldige besluitvorming en informatiedeling met uw Kamer. Tegelijkertijd moeten we ons realiseren dat onze tegenstanders meeluisteren en soms kunnen profiteren van de informatie die wij met elkaar bespreken en uitwisselen. Ik zou daarom ook in het vervolg op dit debat graag met uw Kamer van gedachten wisselen over deze procedure en mogelijke dilemma's die die met zich meebrengt, maar dat is dus voor het vervolg. Ik ga verder met het mandaat van ons fregat en van de missie. We behandelen specifiek het kabinetsbesluit om het fregat naar het oosten van de Middellandse Zee te sturen, in het kader van de artikel 100-procedure. Het kabinet heeft naar aanleiding van het verzoek van Frankrijk en van Cyprus besloten om het luchtverdedigings- en commandofregat naar de Middellandse Zee te sturen ter verdediging van de Carrier Strike Group rond het vliegdekschip Charles de Gaulle, en via deze weg ter verdediging van Cyprus en bondgenoten in de regio. Ik heb al gemeld dat het reeds onderdeel was van die groep. Dit kabinet heeft besloten tot een duidelijke afbakening van locatie en tijd en tot een strikt defensief karakter van deze missie. Dat betekent dat wij, gezien de inkadering van deze missie, bij alles wat buiten de huidige kaders valt, zelf tot een nieuwe weging zullen komen en terug naar de Kamer zullen gaan om de Kamer te informeren en samen het gesprek te voeren. Nu heb ik vol ambitie het mapje overig opengedaan, maar ik moet natuurlijk beginnen met het mapje over de Evertsen. Er zijn namelijk een aantal vragen gesteld in het kader van dat mandaat. Ik heb hier de vragen van de leden Van Baarle, Van der Werf, Dobbe en Ceder. Wat is het mandaat van de bijdrage en van de Franse bijdrage? Kan er mogelijk ook offensief gehandeld worden? En is er kans dat dit mandaat op termijn ruimer wordt geïnterpreteerd? Ik heb daar net iets over gezegd. De Nederlandse bijdrage betreft inzet met een defensief karakter, gelimiteerd in tijd, namelijk tot begin april, en in het oosten van het Middellandse Zeegebied. Dat betekent wel dat het schip zich mag en kan verdedigen tegen aanvallen die gaande zijn richting het vlootverband of Cyprus. Het fregat beschikt over defensieve capaciteiten waarmee het niet in staat is om landdoelen uit te schakelen. De gehele Carrier Strike Group waarbinnen de Charles de Gaulle valt, heeft een defensief mandaat in het Middellandse Zeegebied. Dat betekent dat er geweld gebruikt kan worden op basis van het inherente recht op zelfverdediging bij eventuele aanvallen tegen het fregat of tegen het vlootverband waarin het fregat optreedt. Mochten de Fransen besluiten dat de Carrier Strike Group of de Charles de Gaulle daarin anders ingezet zou moeten worden, en als dat op een manier is die niet meer past binnen het mandaat dat wij ons fregat hebben gegeven, dan vindt er nieuwe politieke besluitvorming plaats in het kabinet, in samenwerking met de Kamer.