Demonstratierecht

Brontekst

Minister Van Weel: De samenvatting van mijn introductie is dat demonstreren een groot goed is, dat demonstreren moet mogen en dat wij als bestuur in Nederland, lokaal of hier in Den Haag, alles zullen doen om vreedzame demonstraties te faciliteren. Maar niet-vreedzame demonstraties worden niet getolereerd en alles wat strafbaar is conform ons Wetboek van Strafrecht is dit ook tijdens een demonstratie. Dat kan dus bestraft worden. Ik denk dat dit de korte samenvatting is. Dit is de strekking van een aantal normen die wij willen herintroduceren in relatie tot uitwassen van demonstraties zoals we die hebben gezien, bijvoorbeeld rondom snelwegen en het spoor. Dat kan op verschillende manieren. Dat kan door het aanpassen van de wet en daarvan zijn twee voorbeelden door de minister van Binnenlandse Zaken genoemd. Daar komt er nog eentje bij: het aanpassen van de strafbepaling in de WOM. We doen dit omdat we zien dat er zowel bij het OM als bij de rechterlijke macht terughoudendheid is geweest bij het vervolgen voor strafbare feiten, omdat ze plaatsvonden tijdens een demonstratie. Het WODC concludeert dat die terughoudendheid niet in alle gevallen gerechtvaardigd is. Die kan niet worden opgehangen aan eerdere jurisprudentie of aan uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Er zouden wel degelijk meer straffen geëist en opgelegd kunnen worden op basis van de wet- en regelgeving zoals die er is. Dat is relevant, omdat dit ook voor de toekomst richting kan geven aan de rechtspraktijk zoals we die in Nederland kennen. Deels gebeurt dit al. Het zal u niet zijn ontgaan dat deze week een aantal blokkeerders van de snelweg rondom Utrecht taakstraffen hebben gekregen voor het blokkeren van de snelweg. Er zijn ook mensen veroordeeld voor het bekladden van de tunnelbak van de A12 hier in Den Haag. Een groot deel van deze demonstranten wordt niet door het OM vervolgd, maar degenen die aan de basis stonden van het blokkeren van de snelweg, verwacht ik wel degelijk voor het hekje terug te zien. Het gesprek dat we naar aanleiding van het WODC-advies met zowel het OM als de rechterlijke macht hebben gehad, is ook gereflecteerd in het statement zoals we dat met het LOVP hebben gemaakt. Het is niet alleen voor demonstranten maar ook voor bestuurders moeilijk om bij dezelfde fenomenen binnen elke gemeentegrens op een andere manier op te treden. Je moet daar duidelijk in zijn als overheid en dan moet je daar ook naar handelen. Ik denk dat dit de basis was voor het overleg dat we hebben gehad op verzoek van burgemeester Bruls om hier één lijn in te trekken. Is dit een wet van Meden en Perzen? Nee, dat is het niet, want uiteindelijk heeft elke instantie een eigen bevoegdheid. De bevoegdheid tot ingrijpen is aan het lokale gezag. Maar we verwachten wel degelijk dat het richtinggevend gaat zijn voor hoe het OM, ook binnen die lokale omstandigheden, om zal gaan met overtredingen die worden geconstateerd. Ik denk dat we ook daarvan de eerste signalen hebben gezien. We hebben ook over uitzonderingen gesproken. U kunt denken aan een demonstratie bij het Provinciehuis in Haarlem waaraan boeren zouden willen deelnemen die ten noorden van het Noordzeekanaal wonen. Dan kun je daar op een paar manieren komen: met de veerpont over het IJ en dan door de Amsterdamse binnenstad, of over de snelweg onder het Noordzeekanaal door. In zo'n geval kun je je voorstellen dat je op een veilige manier kunt faciliteren dat met trekkers wel over een snelweg naar een demonstratie kan worden gegaan. Dat is waarom die uitzonderingsgrond er is. Die ruimte moeten lokale bestuurders ook hebben. In algemene zin verwacht ik dat we meer uitwassen gaan zien zoals we die de afgelopen jaren hebben gezien. Ik denk dat mevrouw Bikker er gelijk in heeft dat die verwachting er is en dat we die ook moeten gaan waarmaken. Dan kijk ik nog even naar de specifieke vragen over handhaving. Daarna heb ik een blokje politie en een blokje overig. De Kamer heeft gevraagd om een aparte strafbaarstelling voor het blokkeren van de vitale infrastructuur. Ik geloof dat mevrouw Van der Plas en de heer Van den Brink daarnaar vroegen. We hebben gesteld dat we daarvoor een nieuwe strafbaarstelling niet noodzakelijk achten, omdat in principe het al strafbaar is om vitale infrastructuur te blokkeren dan wel te vernielen. Het Wetboek van Strafrecht voorziet daarin. We hebben alleen gezien — dat hangt samen met wat ik net zei — dat in het verleden te veel de verzachtende omstandigheid van een demonstratie werd weggestreept tegen het plegen van een strafbaar feit. Dat is precies wat we nu willen voorkomen. Als je daar weer terug bent, kun je vervolgen, ook voor het blokkeren van de vitale infrastructuur. Het moet niet uitmaken of je dat in demonstratieverband doet of niet. We zullen daar wel — u noemde de 53 personen, meneer Bosma — onze weg in moeten zoeken. We creëren een nieuwe rechtspraktijk en dat betekent dat het OM begint met vervolgingen van mensen die de zwaarste feiten hebben begaan. Ik denk daarbij aan het veroorzaken van een blokkade en aan het hoofd daarvan staan. We willen zien dat rechters mensen voor dat feit veroordelen. Dat is deze week gebeurd met de vijf blokkeerders van de snelweg rondom Utrecht. We willen ook dat dit bestendigt, voordat we verder kunnen gaan. Uiteindelijk verwacht ik dat hier een normerende werking van uitgaat. De normerende werking moet zijn dat de normaliteit van dit soort demonstraties verdwijnt. Ik denk dat dit voor een deel al het geval is. De massaliteit die we twee jaar geleden nog zagen, toen er hele festivals werden georganiseerd in de tunnelbak, is nu niet meer aan de orde. Het is een kleinere groep, maar wel een meer vastberaden groep. Die groep willen we ook hiermee afschrikken en bestraffen op het moment dat ze in overtreding zijn.

Versie 9d1dc022f5fd2cd92ad5e9a14e42b9fd1b674ed50632dd8132ff14aeaa54feb5 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.