DUO en hoger onderwijs

Brontekst

Mevrouw Hertzberger (NSC): Voorzitter. Het is goed om het vandaag over het hoger onderwijs te hebben. We mogen ons in Nederland rijk rekenen met hoger onderwijs dat van zeer hoge kwaliteit is, gerealiseerd door zeer bevlogen, hardwerkende docenten, die geweldige colleges, werkgroepen en practica neerzetten. Er zijn veel zorgen over de bezuinigingen. Tegelijkertijd zien wij ook veel kansen om een aantal urgente hervormingen uit te voeren. Allereerst de kansen die we zien. Een van de redenen dat er hard moet worden bezuinigd, is dat we ons geconfronteerd zien met een oorlog aan de oostgrens van Europa. Daarbij komt de noodzaak om onze defensie te versterken en de NAVO-norm van 2% te halen. De Defensiebegroting stijgt naar 22 miljard euro. Mijn fractie vindt dat we moeten kiezen voor slimme investeringen, niet alleen direct in Defensie. Het recente rapport van het AWTI, Kennisoffensief voor Defensie, kijkt daarvoor ook naar het onderwijs. Civiel en defensiegerelateerd onderwijs zouden elkaar moeten versterken over de hele breedte, van wo tot hbo en mbo, en van technici tot taalwetenschappers. Afgelopen maandag, tijdens het wetgevingsoverleg Personeel en materieel, diende mijn collega Heite bij de Defensiecommissie een motie in om op te roepen wederzijdse afspraken te maken met kennis- en onderwijsinstellingen voor een duurzame samenwerking. Ik wil de minister ook in dit debat, bij OCW, vragen welke kansen hij ziet. Wat gaat hij ondernemen op basis van dit rapport? Met welke inzet gaat hij met zijn collega's bij Defensie nu aan tafel met de sector? Op welke termijn kunnen wij de eerste plannen verwachten? Voorzitter. Het Nederlandse hoger onderwijs is van hoge kwaliteit, niet duur en daarmee toegankelijk. De afgelopen jaren hebben we het ook zeer toegankelijk gemaakt voor internationale studenten, door veel opleidingen, ook in de bachelorfase, om te zetten naar honderd procent Engels. Die taal werpt drempels op voor Nederlandse scholieren en voor doorstromers vanuit mbo en hbo. In grote delen van ons bacheloronderwijs is het niet meer mogelijk om gebruik te maken van Nederlandstalige bronnen. Dat terwijl veruit de meeste internationale studenten een studierichting in gedrag en maatschappij of economie kiezen, geen studierichtingen waar wij een dringend tekort aan hebben. Veruit de meeste internationale studenten verlaten ons land binnen twee jaar na afstuderen. We zouden veel strategischer moeten omspringen met studiemigratie. We vinden het dan ook goed dat de Wet internationalisering in balans aangescherpt wordt en in een stroomversnelling komt. Voorzitter. In antwoord op onze schriftelijke vragen werd duidelijk dat niet alleen het aantal internationale studenten hard is gestegen, maar ook het aantal studenten dat te kwalificeren is als migrerend werknemer. Met een klein bijbaantje vanaf zes uur per week maken zij aanspraak op de volledige set sociale voordelen, inclusief alle toeslagen, de basisbeurs, de aanvullende beurs en het reisproduct. Het aantal internationale studenten dat hier gebruik van maakt is de afgelopen zes jaar verviervoudigd, tot 20.000 mensen. Ook blijkt dat studenten in Nederland veel makkelijker aanspraak maken op al deze voorzieningen dan in buurlanden. We horen verhalen van studentendecanen dat studenten zowel een toelage of kinderbijslag krijgen uit hun land van herkomst als makkelijk in aanmerking komen voor de aanvullende beurs vanwege de lage lonen van hun ouders, vanwege het loonpeil in andere landen. Heeft de minister hier nu zicht op? We weten dat 20.000 internationale studenten een beurs krijgen. Hoeveel daarvan krijgen een aanvullende beurs? Hoeveel krijgen zowel een Nederlandse beurs als toeslagen of kinderbijslag uit hun land van herkomst? We vragen de minister om samen met zijn collega bij Sociale Zaken actie te ondernemen. We maken het wel heel erg aantrekkelijk om in Nederland te studeren. Dat is niet uit te leggen. Kan de minister uitleggen waarom het onder dezelfde Europese regels overal strenger kan, behalve hier? Kan de minister zeggen welke kansen hij ziet om het recht op de basisbeurs en op de aanvullende beurs aan te scherpen en in lijn te brengen met onze buurlanden? Kan de minister uitleggen wanneer en hoe hij dit in Europa gaat agenderen? Voorzitter. We zien keer op keer dat het slecht gesteld is met de sociale veiligheid in het hoger onderwijs. We zien zorgwekkende berichten bij de TU Delft. Het gaat niet om incidenten, maar om een patroon, een structureel probleem. De inspectie constateerde wanbeheer, voor het eerst in de geschiedenis bij een universiteit. Overweegt de minister nu maatregelen te nemen? Is het geloofwaardig dat er echt iets gaat veranderen in de cultuur als dat niet gebeurt? Dit speelt niet alleen in Delft, maar breder. De vraag is dan ook hoe het is gesteld met het goede bestuur op hogescholen en universiteiten. Tegenmacht, toezicht, controle en een vrije pers zijn daarbij cruciaal. Zijn de protocollen en de omgang met klachtenprocedures nu in lijn met de wet op de klokkenluiders? We zien ook dat steeds vaker externe onderzoeksbureaus worden ingeschakeld om misstanden te onderzoeken. Aan welke kwaliteitsnormen moeten zij voldoen? Hanteren zij wel een deugdelijke onderzoeksopzet en deugdelijke methodes? Voldoen zij aan de gedragscode integriteit? Ziet de minister kansen om met de sector afspraken te maken over de onafhankelijkheid van de pers? Tot slot. Hoe is het gesteld met de medezeggenschap? Minister Dijkgraaf heeft werk gemaakt van de versterking van de medezeggenschap binnen het hoger onderwijs, waaronder op het gebied van ondersteuning. Kan de minister aangeven wat de huidige voortgang is van deze gemaakte afspraken? Wat is nu de hoogte van vergoedingen op verschillende instellingen? Hoe is het gesteld met de inhoudelijke ondersteuning, bijvoorbeeld van de raden? In hoeverre strookt het met de afgesproken landelijke richtlijn? Tot slot. Kan de minister bij de langstudeermaatregel rekening houden met studenten die het belangrijke werk in de medezeggenschapsraad verrichten? Zo houden we ook het goede bestuur op de universiteiten in stand.

Versie 2d6073638baa6f0dae2a761e081014ec1a77336b0d5742a69123681f95c2369b · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.