Iran

Brontekst

Minister Berendsen: Dank u wel, voorzitter. Ik heb inderdaad een inleidende tekst. Daarna ga ik in een aantal blokjes op de vragen in. Ik heb een blokje over de onderhandelingen, over de Straat van Hormuz, over de sancties, over de diaspora en het effect op Nederland, over mensenrechten en tot slot over Libanon, de regio et cetera. Voorzitter. Het is bijna 100 dagen geleden dat het gewapend conflict tussen de VS en Israël aan de ene kant en Iran aan de andere kant begon. Sinds 8 april geldt er een staakt-het-vuren, maar we zien nog steeds regelmatig aanvallen over en weer. Ook blijft een vrije doorvaart door de Straat van Hormuz nog altijd belemmerd, met alle gevolgen van dien wereldwijd, ook voor onszelf. Het is belangrijk dat Nederland en Europa niet aan de zijlijn staan; een aantal Kamerleden hebben daar ook aan gerefereerd. Onze belangen staan immers op het spel: stabiliteit in het Midden-Oosten, veilige handels- en energieroutes en daarmee de wereldeconomie en daarnaast blijft het voorkomen van nucleaire proliferatie essentieel voor de veiligheid van niet alleen de regio zelf, maar ook van Europa en de internationale rechtsorde. We steunen de diplomatie inzet van een reeks bemiddelaars, waaronder Pakistan en een aantal Golfstaten. We staan daarmee ook voortdurend in contact. Uiteraard spreken we met de VS en met Iran en ik hoop dat een deel van ons ambassadeteam binnenkort weer kan opereren vanuit Teheran als de veiligheidssituatie niet verder verslechtert. Dat is in navolging van een aantal Europese partners die ook weer vanuit Iran werken. Dat is van belang omdat we in tijden van enorme spanningen juist diplomatie nodig hebben. Tegelijkertijd moeten we erkennen dat onze rol in deze fase beperkt is. Dat is onderdeel van een bredere analyse, die erop neerkomt dat Europa zich beter moet organiseren om zijn belangen wereldwijd te kunnen behartigen. Afgelopen week hadden mijn EU-collega's en ikzelf de kans om op Cyprus gedachten uit te wisselen over Hormuz en Iran met de ministers van Buitenlandse Zaken van Saudi-Arabië en India: twee sleutellanden die grote gevolgen ondervinden van de crisis. Het viel op hoe breed de overeenstemming is tussen beide landen en de EU dat een vrije doorvaart door de Straat van Hormuz niet ter discussie mag staan en dat tegelijkertijd onze regio's gebaat zijn bij de bescherming en diversificatie van energie- en handelsroutes, nu de huidige crisis de kwetsbaarheid van bestaande afhankelijkheden blootlegt. Hoewel we ons dus actief inzetten voor een diplomatiek akkoord, moeten we ook rekening houden met een langdurige conflictsituatie en zelfs met hernieuwde militaire escalatie. We moeten voorbereid zijn op een deelakkoord waarin er wellicht wel op korte termijn een oplossing voor de Straat van Hormuz wordt gevonden, maar geen duurzame oplossing voor de diverse dreigingen die van Iran uitgaan en die we niet uit het oog mogen verliezen. Nederland zet zich binnen het Brits-Franse initiatief, de Hormuz-coalitie, actief in op allerlei domeinen: diplomatiek, op het gebied van sancties en militair. Vorige week informeerde ik samen met de minister van Defensie uw Kamer over de militaire voorbereidingen die plaatsvinden. Zo verplaatsen we op dit moment mijnenbestrijdingscapaciteiten naar het NAVO-vlootverband in de Middellandse Zee en bereiden we de eventuele inzet van een gecombineerd search-, duik- en explosievenopruimingsteam voor, mogelijk vanaf een ondersteuningsvaartuig. De definitieve inzet blijft daarbij afhankelijk van de mate waarin wordt voldaan aan de randvoorwaarden, waaronder een einde aan de vijandelijkheden. Tegelijkertijd zal de situatie nooit honderd procent veilig zijn. Onze militairen zijn getraind om juist in die omstandigheden te kunnen opereren. Dat is ook hun vak. Ik onderstreep nogmaals dat er nog geen beslissing is genomen over de inzet. Zodra daartoe aanleiding is, wordt uw Kamer conform de artikel 100-procedure geïnformeerd. Los van militaire inzet heeft Nederland binnen die coalitie een voortrekkersrol ten aanzien van de inzet van sancties en andere economische maatregelen tegen Iran vanwege de belemmeringen in de Straat van Hormuz. We trekken hierin nauw op met een brede groep landen binnen en buiten Europa. Daarbij wil ik benadrukken hoe belangrijk het is dat we hier heel scherp op zijn. Het belemmeren van een vrije doorvaart door de Straat van Hormuz is buiten internationaal recht. Juist hierop heel scherp zijn met een internationale coalitie voorkomt hopelijk ook dat andere landen elders in de wereld het in hun hoofd halen om een vrije doorvaart te belemmeren. Het conflict heeft ook impact op onze binnenlandse veiligheid. We wachten de onderzoeken naar de aanslagen op Joodse objecten en op financiële instellingen met een Amerikaanse link in Nederland af, maar we houden rekening met alle scenario's, waaronder ook met een mogelijke link met Iran. We blijven alert en nemen waar nodig maatregelen om de veiligheid van objecten en personen met een verhoogde dreiging te verbeteren. Dat doen we ook in goed overleg met internationale partners. Tegelijkertijd blijven ook de interne ontwikkelingen in Iran zorgwekkend. Na het uitschakelen van delen van de Iraanse top is sprake van herschikking binnen het regime, waarbij er geen enkele aanwijzing bestaat voor een meer gematigde koers. We mogen de Iraanse bevolking dus niet vergeten. Door internetrestricties en repressie blijft veel van de situatie binnenlands buiten beeld. Er zijn tekenen dat de internetblokkade wat versoepeld wordt. Dat is een klein lichtpunt, maar we blijven aandacht vragen voor de mensenrechten en steun uitspreken voor het Iraanse maatschappelijk middenveld en ook de diaspora. Voorzitter. Zoals vele Kamerleden al hebben aangegeven, kan het debat over Iran niet los worden gezien van de situatie in de bredere regio, de vijandige houding van Iran versus Israël en de manier waarop Iran daarbij gebruikmaakt van strijdgroepen in de regio. We kennen de negatieve weerslag van de Iraanse invloed op de door Teheran gesteunde gewapende fracties in Syrië, Irak, Libanon, Gaza en Jemen. Onze inzet met betrekking tot Iran kan daarvan niet los worden gezien. In die context blijven we ons ook inzetten voor verbetering van de humanitaire situatie en het vinden van een diplomatieke oplossing voor het conflict in Libanon en de Palestijnse gebieden. We bezien hoe we de negatieve Iraanse invloed in Syrië, Irak en Jemen kunnen tegengaan. Vele van deze onderwerpen zijn langsgekomen. Ik ga in op een aantal specifieke vragen die u in dit kader heeft gesteld. Allereerst de onderhandelingen.

Versie 38c3133213873b83ed6944c5a66eda006c13bc4c8692ffbb2147367f8d70b3e3 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.