Jeugdcriminaliteit

Mevrouw Westerveld (PRO): Dank u wel, voorzitter. Inspecties luiden de noodklok over de omstandigheden in de jji's. Ik ben ter voorbereiding van dit debat ook eens gaan uitzoeken wat er de afgelopen tijd gebeurd is. In dat uitzoekwerk stuitte ik op een brief uit 2019 van toenmalig minister Sander Dekker. Die kondigde aan om twee justitiële jeugdinrichtingen te sluiten, omdat er voor 2024 nog maar 358 plaatsen nodig zouden zijn. Volgens die brief — ik heb hem hier bij me — zou er ook voldoende flexibele capaciteit overblijven om tegenvallers op te vangen. Daar werd voor gewaarschuwd door heel veel mensen uit het veld. Al die waarschuwingen zijn in de wind geslagen, en we zien nu het resultaat: ruim zes jaar later is het systeem totaal vastgelopen. We zien dat onderwijs, behandeling en veiligheid onder druk staan. We zien ook dat jongvolwassenen die onder het jeugdstrafrecht vallen, worden opgevangen op afdelingen in het gevangeniswezen, en dat ze bij plaatsgebrek zelfs eerder in reguliere gevangenissen belanden. In zes jaar tijd van inrichtingen sluiten omdat we plekken over zouden hebben naar jongeren onderbrengen in het gevangeniswezen. Daar is heel wat gebeurd. Ik wil de staatssecretaris vragen: hoe heeft dit nou zover kunnen komen? Nou ja, dat lezen we deels in de brief. Ik wil met name vragen: welke lessen trekt ze uit deze politieke fouten die zijn gemaakt en die heftige gevolgen hebben voor jongeren zelf, maar ook voor de mensen die werken in de jji's, de jeugdbescherming en de reclassering? Voorzitter. Achter die capaciteitscijfers zitten natuurlijk jongeren. Dat zijn jongeren die soms of vaak ernstige of heel ernstige dingen hebben gedaan, met slachtoffers die recht hebben op bescherming, erkenning en herstel. Juist daarom moeten we ook zorgen dat jongeren na hun straf hun leven anders gaan inrichten. Dat vraagt om onderwijs, behandeling, en medewerkers die tijd hebben om vertrouwen op te bouwen, grenzen te stellen en ook te begrijpen wat er nou nodig is om straks weer een leven te kunnen opbouwen. Maar de inspecties waarschuwen dat tijdelijke noodmaatregelen vaste praktijk zijn geworden en dat zelfs de wettelijke ondergrens voor gemeenschappelijke activiteiten niet wordt gehaald. Dan lees ik in de reactie dat de staatssecretaris aangeeft dat ze een verdere versobering van het dagprogramma verkent. Het is dan wel tijdelijk, maar ze verkent het. Ik wil haar vragen: hoe kan minder onderwijs, minder begeleiding en minder contact nou het antwoord zijn op de waarschuwing die zo duidelijk door de inspecties wordt gegeven? Ik wil heel graag een heel concreet plan van de staatssecretaris over onderwijs, pedagogisch klimaat, behandeling enzovoort, met een duidelijke doelstelling. Ik wil ook graag weten wat volgens de staatssecretaris de ondergrenzen zijn. Wat gaat ze precies bewaken? Voorzitter. Ook de uitstroom uit de PIJ loopt vast. We kregen een heel concrete brief vanuit de gemeente Den Haag, die aandacht vraagt voor acht jongeren met een PIJ-maatregel voor wie het vinden van passende vervolgzorg problematisch is. Ook daar zie ik die combinatie van psychiatrische problemen, agressie en licht verstandelijke beperking. Ik denk dat de collega's dat ook zien. We hebben het daar ook vaak over in andere debatten. Dat zijn jongeren die hele goede begeleiding nodig hebben, maar die is niet te vinden. Ik wil hierop ook graag een reactie van de staatssecretaris, want dit gebeurt op veel meer plekken. Ik hoorde van collega's terechte vragen over buitenstrafrechtelijke afdoeningen. Die ga ik niet herhalen, maar ik sluit me daar graag bij aan. Ik las ook het rapport van de RSJ. Zij hebben een heel aantal adviezen. Ik zou graag een reactie van de staatssecretaris willen, bijvoorbeeld op het landelijke loket dat wordt aanbevolen. Gaat zij dat organiseren met VWS? Wie is tot die tijd verantwoordelijk? Voorzitter. Ik las in de brief ook iets terug over Preventie met Gezag. Ik ben heel benieuwd naar de concrete plannen daarvoor, dus graag een reactie van de staatssecretaris. We hadden het er net al over in interruptiedebatjes: ik maak me wel zorgen over de reflex om steeds harder te straffen, terwijl we de voorwaarden voor terugkeer aan het verwaarlozen zijn. Het pedagogisch uitgangspunt moet richting geven aan keuzes. Investeer dus in de kleinschalige voorzieningen en passende alternatieven waar dat verantwoord kan. Zorg dat jongeren die wel vastzitten de behandeling krijgen die nodig is. Dan sluit ik bijna af, voorzitter. Ik wil namelijk afsluiten met een hartenkreet. Met vrijheidsbeneming ontneem je iemands vrijheid. Daarmee heb je als Staat dus ook de verantwoordelijkheid voor wat er binnen die muren gebeurt. Iemand komt namelijk weer buiten, en dan is de vraag: wat is er in de tussentijd gedaan om nieuwe slachtoffers te voorkomen?