Staatsdeelnemingen

De heer Slootweg (CDA): Dank u wel, voorzitter. We hebben gisteren de vijfde, de laatste, en zeer kritische rapportage van de staatsagent ontvangen. Volgens staatsagent Jeroen Kremers heeft KLM zich niet gehouden aan voorwaarden om in aanmerking te komen voor het steunpakket. De directie herkent zich hier niet in. Het CDA vindt het heel belangrijk dat partijen zich aan afspraken houden. De staatsagent zegt het als volgt: "Bij naleving heeft de overheid onverminderd belang. Niet alleen financieel (...), maar ook gelijke behandeling ten opzichte van andere steunontvangers en rechtvaardigheidsgevoel van anderen die wel voorwaarden van overheidssteun respecteren." Deelt de minister deze analyse van het belang voor de overheid om afspraken die zijn gemaakt te handhaven en na te komen? Dan ga ik naar de verschillen van mening. De staatsagent constateert dat er onvoldoende structurele besparingen zijn. De directie geeft aan dat er wel kostenbesparingen zijn gerealiseerd, maar dat het geen onderdeel van de afspraak was dat deze structureel zouden zijn. Wie heeft hierin gelijk? De staatsagent constateert dat de arbeidsvoorwaardelijke bijdrage van piloten en hoger betaalde cabine- en grondmedewerkers in 2022 ver achterblijft bij de verplichtingen die door KLM zijn aangegaan. De directie geeft aan dat er wel degelijk grote offers zijn gebracht, ook door specifieke groepen. Hoe legt de minister deze afspraak uit? Er zou toch sprake zijn van "de sterkste schouders dragen de zwaarste lasten"? Samen met de heer Stoffer heb ik daar nog een motie over ingediend. Die geeft aan dat je mensen met een inkomen tot anderhalf keer modaal zo veel mogelijk zou moeten ontzien. Is hier volgens de minister aan voldaan? De staatsagent geeft aan dat KLM toch tot een winstdeling is overgegaan. Dat is in strijd met de afspraken. De directie lijkt niet te betwisten dat dit niet conform de afspraken is, maar geeft wél aan dat deze afspraak juridisch niet houdbaar is. Hoe beoordeelt de minister dit? Was deze afspraak over winstdeling nou juridisch houdbaar of niet? De staatsagent constateert ten slotte dat er onvoldoende is gedaan aan het stopzetten van de facilitering van mogelijke belastingontwijking. De directie geeft aan dat het een proces in wording is. Is de minister van mening dat de directie hier voldoende vaart achter heeft gezet? In de begeleidende brief geeft de minister aan dat het kabinet betreurt dat KLM een onvolledig implementatieplan heeft opgeleverd. Als dat zo is, begrijp ik de volgende zin niet zo goed: "Het kabinet zal zich een oordeel vormen over de mate van naleving." Die is dan toch onvoldoende? Dat vraagt dan toch om handhaving? Voorzitter. Mijns inziens kan dat langs drie lijnen. Ten eerste: het aanspreken van het bestuur om de maatregelen na te komen. Ik begrijp dat er indringende en kritische gesprekken zijn gevoerd, maar schijnbaar met onvoldoende resultaat. Welke maatregelen kan de overheid als aandeelhouder nemen om het bestuur en de raad van commissarissen toch te dwingen de afspraken te doen nakomen? Ten tweede: het invorderen van belastinguitstel. "Deze mogelijkheid was niet opgenomen in het steunpakket", zo schrijft de minister. Maar welke wet- en regelgeving verbiedt het om dit in te zetten? Ten slotte: de juridische weg. Die is ongewis, maar ondertussen is KLM wel de juridische strijd tegen de Nederlandse overheid aangegaan. De minister geeft aan dat het kabinet zich een oordeel zal vormen en zal bezien of eventuele vervolgstappen wenselijk en juridisch haalbaar zijn. Wanneer mogen we dat oordeel verwachten en op welke wijze laat ze zich juridisch ondersteunen? Het CDA koestert KLM en vindt het een hele belangrijke organisatie voor de Nederlandse economie, maar juist van grote en belangrijke spelers mag verwacht worden dat ze afspraken royaal willen nakomen.