Staatsdeelnemingen

De heer Ephraim (Groep Van Haga): Dank u, voorzitter. KLM, onze nationale trots, komt eindelijk weer op eigen kracht van de grond. De manier waarop is minder fraai. De staatsagent heeft geconstateerd dat belangrijke voorwaarden van het steunpakket niet zijn nageleefd in de afgelopen periode. Toch lijkt een en ander niet zo eenvoudig te zijn. De minister moet hier volgens BVNL grote wijsheid en terughoudendheid betrachten, mede gezien de verschillende petten die de Staat in dit dossier heeft. Allereerst lijkt KLM klem te zitten tussen de Staat als aandeelhouder, de vakbonden, een concurrerende omgeving, de staatsagent en de voorwaarden van het framework agreement. Doordat structurele besparingen tekortschieten, is de vermogenspositie dermate zwak dat het de vraag is of KLM bij nieuwe tegenvallers nog steeds op eigen kracht kan vliegen. Daarnaast hebben hoogbetaalde piloten minder salaris ingeleverd dan afgesproken. Het laagbetaalde personeel heeft wel ingeleverd. Dat is niet chic. Echter, onduidelijk is of de piloten wellicht een sterke onderhandelingspositie hebben, aangezien het voorkomt dat zij voor meer geld bij voornamelijk vliegmaatschappijen in het Midden-Oosten kunnen werken. Zoals bekend zijn er diverse concurrenten die met staatssteun werken. Een incompleet implementatieplan van KLM heeft er als klap op de vuurpijl ook nog eens toe geleid dat volgens het kabinet de staatsagent de naleving van de voorwaarden niet goed heeft kunnen beoordelen, maar KLM bestrijdt dit weer. KLM claimt onder meer dat de Staat buiten zijn opdracht is gestreden. Ook zegt KLM in haar reactie dat zij de eindrapportage van de staatsagent met verbazing heeft gelezen. Het is volgens de luchtvaartmaatschappij een mengeling van meningen en feiten. Kortom, er lijkt een ernstige verzuring van de verhouding tussen KLM en de staatsagent te zijn ontstaan. Of dat KLM geheel te verwijten valt? Misschien, maar waarom zou de luchtvaartmaatschappij op deze manier omgaan met een overheid die ze de helpende hand bood en waarvan ze op vele vlakken afhankelijk zijn, zoals landingsrechten en milieueisen? Wat BVNL betreft worden er vandaag dan ook nog geen al te stellige ingrepen aangekondigd voordat die kou uit de lucht is. Een gang naar de rechter om bijvoorbeeld de uitgestelde belasting op te eisen, lijkt niet zinvol: eerst een zware operatie om het leven van de patiënt te redden en hem vervolgens vermoorden, en 3.000 banen met hem. Zowel KLM als de staatsagent komen met beweringen die ik niet kan verifiëren. Wantrouwig als ik ben — ik heb het al eerder gezegd — vertrouw ik niemand op zijn blauwe ogen. Is de minister in dat kader bereid om tot een bemiddelingstraject te komen met KLM? Wellicht moeten we een rondetafelgesprek organiseren of misschien zelfs een ondervraging met de KLM-top en de staatsagent. Het rapport van de staatsagent geeft veel antwoorden maar roept, zeker in combinatie met de reactie van KLM, net zo veel vragen op. Voorzitter. Ik wou nog even kort iets zeggen over de Volksbank. Ik begrijp dat de minister nog niet al te veel kan zeggen. Eén ding moet me even van het hart. In de brief van de minister over de Volksbank lees ik op 2 pagina's 30 keer de woorden "borgen", "geborgd" en "borging". Nu ben ik fan van Björn Borg, Victor Borge en de serie Borgen, maar dit irriteert mij als lezer in hoge mate. Ik heb eigenlijk een aantal vragen over de Volksbank die de minister nog niet kan beantwoorden, dus ik wou even kort besluiten met een suggestie. Ik denk dat we kunnen constateren dat de Volksbank, gezien de drie financiële parameters — het return op eigen vermogen, de capital ratio en de cost-to-income ratio — voorlopig niet klaar is voor wat dan ook. Als de overheid dan toch betrokken blijft en de Volksbank niet verkoopt, wendt zij wat BVNL betreft deze bank dan ook ten goede aan, bijvoorbeeld voor een dienstbare, ouderwetse postcheque- en girodienst/Postbank 2.0. Het is ook duidelijk dat als de Volksbank te veel spaarrente gaat betalen, de vrijheid van staatssteun op de loer ligt. Als je deposito's aantrekt, moet je ze uitzetten. Dat kan ook niet risicoloos. Ik wil de volgende tip geven. Het mkb loopt tegen flinke muren op bij het verkrijgen van krediet. Daarom zien we ook kans voor een nationale volksbank, want naast die postcheque- en girodienst zien we in dat kader ook een tweede poot als mogelijkheid, waarin vraag en aanbod op de kapitaalmarkt voor mkb'ers en startende ondernemingen worden samengebracht; een soort British Business Bank met minimale inzet van eigen kapitaal van de Volksbank investment bank. Met die laatste variant zouden bepaalde projecten eventueel wel met garanties mogelijk gemaakt kunnen worden. De mooiste uitkomst zou zijn dat de bedrijven naar de beurs worden gebracht. De expertise over de IPO en beursgang zou moeten worden ontwikkeld binnen de investment-Volksbank. Daarmee zouden de mkb-bedrijven minder afhankelijk worden van bankleningen. Dit werkt ook door in de balansen van de kredietverlenende banken. Daar wou ik het even bij later.