Financiën decentrale overheden

Brontekst

Mevrouw Boelsma-Hoekstra (CDA): Dank u wel, voorzitter. Vandaag gaan we het hebben over de financiën van de decentrale overheden. Want ik noem het niet de "lagere overheden" maar de "decentrale overheden". Als voormalig wethouder heb ik aan den lijve ondervonden hoe wispelturig de vergoedingen vanuit het Rijk zijn — en dat maakt goed besturen lastig. De algemene uitkering is namelijk het grootste deel van de gemeentelijke en provinciale begroting. Ook zijn we blij dat er eindelijk op een gedegen manier naar de herverdeling van het gemeentefonds wordt gekeken, en dan niet alleen vanuit het oogpunt van technische modellen — de heer Flach refereerde daar ook al aan — maar juist ook vanuit het maatschappelijk effect. Als CDA zien we hierin de eerste stap naar het herstel van vertrouwen. In de brief van de minister over de herverdeling vallen een aantal zaken op. Ten eerste dat er een paar keer staat dat het niet gaat om de omvang van het gemeentefonds maar de verdeling van de beschikbare middelen. Over de omvang van het fonds ga ik het zo hebben, maar eerst de verdeling. Er waren bij de eerste herverdeling in 2022 voor- en nadeelgemeenten. Het ingroeipad wordt nu wederom bevroren en voor de nadeelgemeenten geeft dit wat lucht, maar de voordeelgemeenten hebben jarenlang al te weinig gehad en moeten nu waarschijnlijk nog langer op een sluitende begroting wachten. Hoe gaat de minister deze gemeenten tegemoetkomen? Voorzitter. Vanuit het CDA willen we de minister met klem vragen om de herverdeling per 1-1-2028 definitief te maken. Er is nu weer een periode van twee jaar onzekerheid, terwijl er anders beloofd is. Waarom is er gekozen voor 2029? En wat is ervoor nodig om duidelijkheid per 2028 te krijgen? Daarnaast vraagt het CDA zich af of bij deze herziening en herverdeling grote verschuivingen in de verdeling worden verwacht, bijvoorbeeld tussen de Randstad en de regio. Dan de omvang van het gemeentefonds en het provinciefonds. Zoals bekend is er geen extra geld gereserveerd in het coalitieakkoord en is de indexatie niet in lijn met de werkelijke prijsstijgingen. De vraag van provincies en gemeentes is dan ook: wat verwachten we van hen en voor welk bedrag? Dat komt ook naar voren in het rapport Meters maken met medebewind. Kan de minister aangeven wat zijn reactie is op dit rapport? Er ligt een reactie van zijn voorganger, maar hoe gaat deze minister hiermee aan de slag? Over de indexering: hoe gaat het kabinet opvolging geven aan de bbp-rapporten en wanneer kan de minister ons daarover informeren? Als het om gemeenten gaat, wachten we ook nog op het vervolg van het rapport-Van Ark. De jeugdzorg wordt hervormd, maar de financiële voordelen zijn er nog niet, terwijl er wel gekort is op het gemeentefonds. Hier stond een incidentele compensatie tegenover, maar deze is er niet meer vanaf 2028. Tussen 2020 en 2024 zijn de bruto-uitgaven gestegen van 5,2 miljard naar 7,1 miljard. En we zien nog steeds een stijging. Dit is door gemeenten niet rond te zetten en door het Rijk niet te financieren. Kan de minister toezeggen om met de minister van Jeugd in contact te treden om te overleggen hoe zij dit gaat oplossen met de gemeenten? Wanneer krijgen de gemeenten duidelijkheid over het vervolg op dit rapport? Hoe ziet de minister de financiële situatie van gemeenten voor zich vanaf 2028? De bal ligt dus bij ons om dit samen met de decentrale overheden op te pakken. Dan wil ik het nog hebben over de specifieke uitkeringen, de SPUK's. In het jaarverslag van het ministerie lezen we dat het aantal SPUK's enorm is toegenomen, van 16 in 2016 naar 185 in 2024. In 2025 zijn er weer 44 nieuwe bij gekomen. Elke SPUK gaat gepaard met verantwoordingslasten tussen overheden. Dat helpt niet bepaald bij een slagvaardige overheid. Het CDA vindt het dus goed dat dit afgebouwd wordt, om minder tijd te besteden aan overleg en verantwoording tussen overheden. We lezen dat er in 2026 acht SPUK's worden omgezet naar decentralisatie-uitkeringen en in 2027 mogelijk vijftien naar bijzondere fondsuitkeringen. Is ook dit kabinet gecommitteerd aan het terugdringen van het aantal SPUK's? Als laatste wil ik inbrengen dat totdat er duidelijkheid is over de herverdeling, er lastige jaren voor gemeenten aankomen ter overbrugging als het gaat om de jeugdzorg en natuurlijk ook het inkomensafhankelijke abonnementstarief Wmo. Kan de minister toezeggen dat hij in gesprekken met provincies aangeeft dat ze hier coulant mee om moeten gaan en dat bijvoorbeeld de vrije algemene reserve wat soepeler ingezet kan worden om de begroting sluitend te krijgen? Tot zover, voorzitter.

Versie 1759ca756e28e84d19a0c13e30083312ae1b7f0c794e4815d7bb54c8db2edba7 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.