Financiën decentrale overheden

Brontekst

De heer Struijs (50PLUS): Dank, voorzitter. 50PLUS is altijd geduldig. De lokale democratie staat niet alleen onder druk, maar soms zelfs onder water. Ik moet zeggen dat wij, nu wij weer in de Kamer zitten en in vele gemeentes betrokken zijn bij gemeenteraden, enorm schrikken. Wij schrikken, omdat wij zien dat gemeenteraden niet volledig hun werk kunnen doen met al die opgelegde taken. Ik wil er één ding uithalen. Ik volg de coalitiebesprekingen. In mijn geboortestad is een halfuur geleden bekend geworden dat er een coalitie komt met gelukkig 50PLUS aan boord. De partijen praten vaak over onzekerheden in plaats van dat ze beloftes doen aan de burger, omdat ze niet anders kunnen. De burgers vragen veel en er is te veel onzekerheid. Dat ondergraaft de coalitievorming, maar ook onze democratie. Daar zou ik toch wel eens even een reflectie van de minister op willen, want die onzekerheden, die nu al jaren duren, zijn erg frustrerend als je in een gemeenteraad zit en met ziel en zaligheid iets aan wonen, zorg en veiligheid wil doen. We hebben vele brieven en rapporten mogen doorwerken de laatste maanden. Ik vond een brief van de burgemeesters van middelgrote gemeenten waarin ze vragen om de ingroei niet meer te pauzeren, maar verder te gaan op de ingezette lijn en het liefst versneld, dus een invoerpad voor het nieuwe model en verbetering daarvan. We horen veel techniek over de herverdeling. Enorm belangrijk, want er is een grote pot geld die verdeeld moet worden en misschien wel op een betere en eerlijkere manier. Die systematiek wordt stapsgewijs ingevoerd. Vindt de minister niet dat het te langzaam gaat? Het tweede waar ik iets over wil zeggen, zijn alle pilots rond datagedreven informatiesets. Het klinkt heel technisch, maar het gaat ons, zoals ik in Friesland heb gezien, wel enorm helpen bij een betere, effectievere verdeling over de gemeentes. De ene gemeente is nou eenmaal de andere niet. Is dit hulpmiddel — ik zeg nadrukkelijk "hulpmiddel" — misschien niet iets om toch veel meer uit te nutten? Dan het ravijnjaar. Iedereen zegt er iets over. Ieder geeft maar zijn eigen definitie eraan. Wij denken dat er twee soorten ravijn zijn: of je stort erin of je glijdt langzaam naar beneden. We zijn langzaam naar beneden aan het glijden volgens 50PLUS. Neem een stad als Eindhoven: 45 miljoen tekort. Dat is serieus geld, maar er zit wel een schrijnend verhaal onder over zorg, veiligheid en met name kwetsbare burgers. Er zijn dus zorgen genoeg en die worden terecht benoemd, onder andere door deze gemeente, maar zo kan ik nog wel even doorgaan. Maar denk ook gewoon aan een gemeente als Baarn. Het is toch wel interessant om naar wat kleinere gemeentes te kijken, naar het platteland. Kijk naar veiligheid. Houden wij ons wel aan de wet? Ik ben als geen ander betrokken bij de invoering van de nationale politie en de wetgeving daarvoor. Beloftes over de wijkpolitie, zowel wat betreft het platteland als de kleine en grote steden, zijn tot de dag van vandaag niet nagekomen. Wijkagenten zouden 80% van hun tijd in de buurten zijn, maar wat gaan we doen? Neem Baarn. Door de onveiligheid die ook daar ontstaat, wordt Baarn nu genoodzaakt om boa's aan te stellen. Dat gaat weer af van de begroting. Zo zijn er dus talloze voorbeelden. Ik breng het hier maar in de zin van "little stories, big issues", in goed Nederlands. Dit debat doet ertoe. Gemeenten zouden er enorm mee geholpen zijn als het accres niet wordt vastgesteld op basis van ramingen in het voorjaar, maar op basis van nacalculatie. Nu lopen ze continu achter de feiten aan en stapelen de tekorten zich steeds verder op. Wij willen hier een duidelijke reactie van de minister op. Als zijn toezeggingen niet duidelijk genoeg zijn, dan gaan we echt een motie indienen. Dat is overigens een motie die heel veel lijkt op een motie die al in de Eerste Kamer is aangenomen. We willen echt met z'n allen de schouders eronder zetten, met een beetje tempo. Het vertrouwensbeginsel zou ook het uitgangspunt moeten zijn voor het Rijk en gemeenten. Het gaat om gelijkwaardigheid. Dat is eigenlijk van het begin af aan niet het geval geweest. Bij elke opdracht kwam een taakstelling. Ook deze minderheidscoalitie heeft zich daaraan bezondigd, zonder overleg of zelfs zonder mededelingen vooraf. De communicatie had wat beter gekund, maar het is nog sterker: je wordt er als gemeenteraadslid mee geconfronteerd dat je elke keer de schaarste aan het verdelen bent. Daar moeten we toch een andere manier voor zien te vinden. Neem de kwestie van de huishoudelijke hulp. Die gaat er per 2029 als voorziening uit en wordt inkomensafhankelijk. Hoe dat precies geregeld gaat worden, is nog steeds niet duidelijk. De taakstelling eromheen is voor het gemak alvast ingeboekt. Gemeenten blijven wel verantwoordelijk voor het vangnet, maar hoe? Daar krijgen wij heel veel vragen over. Dat is nog steeds niet duidelijk. Het kan echt niet. We moeten naar meer gelijkwaardige partners. Ze hebben nu het gevoel dat ze een beetje bungelen. Wat vindt de minister van deze uitspraken? Voorzitter. Laat ik heel duidelijk zijn. Ik ga toch even de techniek van de Gemeentewet in. "Onverminderd het bepaalde in de artikelen 110, vijfde lid, 119, vierde lid en 120, tweede lid, worden de kosten, verbonden aan de uitvoering van het tweede lid, voor zover zij ten laste van de betrokken gemeenten blijven, door het Rijk aan hen vergoed." Ik ben nooit zo van dit soort dingen, maar als advocaten mij hierop wijzen en zeggen dat ze hierom niet willen ondersteunen … Dit is namelijk gewoon niet wat er gebeurt. De Rijksoverheid legt dingen op: "Dit is wat wij eerst deden, maar wat u nu moet doen, maar dan met veel minder budget." Met andere woorden, minister: reflecteer hierop en hou u aan de wet. Kijk naar de wet over de veiligheid en de nationale politie. Kijk ook naar deze wet. Ik dank u wel.

Versie 1759ca756e28e84d19a0c13e30083312ae1b7f0c794e4815d7bb54c8db2edba7 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.