Implementatie van Richtlijn (EU) 2024/1712 van het Europees Parlement en de Raad van 13 juni 2024 tot wijziging van Richtlijn 2011/36/EU inzake de voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de bescherming van slachtoffers daarvan (Implementatiewet herziene Europese richtlijn mensenhandel) (36835)

Brontekst

De heer Tijs van den Brink (CDA): Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Mensenhandel is een hardnekkige en zeer kwalijke vorm van criminaliteit. Mensen worden gereduceerd tot een verdienmodel. Dat gebeurt op allerlei verschillende manieren, van arbeidsuitbuiting tot aan seksuele uitbuiting. Kwetsbare slachtoffers worden heel gericht getarget door criminelen, die steeds internationaler en digitaler opereren. Daarom is het extra belangrijk dat mensenhandel niet alleen op nationaal niveau wordt aangepakt en tegengegaan, maar juist ook op Europees niveau. Criminele netwerken houden helaas niet op bij de grens. Dus alleen op Europees niveau kunnen we de hardnekkige criminele netwerken in beeld krijgen en kwetsbare slachtoffers beter beschermen. Het is daarom een goede stap dat we vandaag de implementatiewet bespreken van de Europese richtlijn ter voorkoming en bestrijding van mensenhandel en de bescherming van slachtoffers daarvan. We lezen in de memorie van toelichting dat op veel onderdelen de nationale wetgeving al voldoet aan de Europese richtlijn. Dat is een goed teken, want dat betekent dat we een stevige aanpak hebben bij het tegengaan van mensenhandel, maar daarmee zijn we er nog lang niet. Het CDA wil namelijk een harde aanpak van criminele netwerken en een hele goede slachtofferbescherming. Dat houdt in dat er veilige opvang beschikbaar is, dat er goede begeleiding is en dat nieuwe manieren worden toegepast om criminele netwerken digitaal in beeld te brengen. Daarom vraag ik de minister allereerst hoe op dit moment de samenwerking verloopt met andere Europese lidstaten bij de aanpak van mensenhandel. Op welke manier wordt die aanpak verbeterd na de implementatie van deze richtlijn? In hoeverre zijn de mogelijkheden tot informatiedeling en -uitwisseling toereikend, werken politieteams uit verschillende lidstaten samen en wordt voorkomen dat slachtoffers uit het zicht raken in andere lidstaten? De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen heeft eerder geadviseerd om met voldoende mogelijkheden te komen voor gegevensuitwisseling. Melden bij Comensha gebeurt nu namelijk te vaak anoniem, in 2023 maar liefst 605 keer, omdat professionals bang zijn voor de AVG. Anonieme meldingen worden niet meegeteld omdat het om dubbeltellingen kan gaan, maar dat gaat dus ten koste van het inzichtelijk maken van de omvang en het aantal slachtoffers van mensenhandel. Als je die 605 meldingen in 2023 wél zou meetellen, was je uitgekomen op 1.473 in plaats van 868. Dat maakt nogal uit. Wat heeft de minister met die aanbeveling gedaan, en met welke verbeteringen gaat hij komen? Voorzitter. De implementatiewet die wij vandaag bespreken zorgt ervoor dat verschillende vormen van uitbuiting worden opgenomen in onze wetgeving, bijvoorbeeld uitbuiting via gedwongen huwelijken, via draagmoederschap of via illegale adoptie. Deze vallen nu ook al onder de reikwijdte van de strafbaarstelling van mensenhandel. Verwacht de minister verbetering in het tegengaan van dergelijke vormen van uitbuiting? Of wordt het gemakkelijker om deze vormen van uitbuiting op te sporen? Mijn fractie hoopt wel dat deze uitbreiding van vormen van uitbuiting niet leidt tot minder opsporing van seksuele uitbuiting. Kan de minister bevestigen dat deze uitbreiding in de wettekst niet leidt tot een verschuiving van de aandacht in de opsporing? Voor het CDA is het belangrijk dat de interpretatie niets afdoet aan de aanpak van seksuele uitbuiting en de bescherming van slachtoffers van seksueel geweld. Integendeel, we hebben liever dat daar méér aandacht aan wordt besteed dan minder. Voorzitter. Dan wat vragen over de inhoud van de wet. Allereerst enkele juridische vragen. De implementatiedeadline van de herzieningsrichtlijn is verstreken op 15 juli 2026. De vorige sprekers hadden het er ook over. Welke consequenties heeft dit voor Nederland? Liggen andere Europese lidstaten meer op schema? Dankzij deze implementatiewet wordt de opsomming van vormen van uitbuiting uit artikel 273f van het Wetboek van Strafrecht geëxpliciteerd. Hoe verhoudt deze aanpassing zich tot de Wet modernisering en uitbreiding strafbaarstelling mensenhandel, die nog bij de Eerste Kamer ligt? Met die wet wordt het huidige artikel 273f juist overzichtelijker gemaakt. Hoe voorkomen we dat de juridische werkelijkheid weer ingewikkelder wordt? Daarnaast zijn we benieuwd of de minister al begonnen is met het bekender maken van het non-punishmentbeginsel bij de handhavende autoriteiten. Mensen die onder dwang van een uitbuiter strafbare feiten plegen, zijn niet strafbaar. Dat beginsel wordt wettelijk verankerd als de Eerste Kamer met het wetsvoorstel over de modernisering van de strafbaarstelling van mensenhandel instemt. Hoe staat het met het bekender maken daarvan? De minister heeft aangegeven zich te willen inzetten voor het vergroten van de meldings- en aangiftebereidheid en dat daarvoor verschillende acties worden verricht. Kan hij daar al meer over zeggen? Zijn er al concrete resultaten geboekt? De minister heeft ervoor gekozen om deze wet niet te implementeren voor het Caribisch deel van het Koninkrijk, omdat dat tot vertraging zou leiden. Graag horen we van de minister wat hij gaat doen om ook in dat deel van Nederland de aanpak van mensenhandel te verstevigen en slachtoffers te beschermen, want ik zei het al: criminelen houden zich niet aan gemeente-, provincie-, lands- of zelfs continentsgrenzen. In de richtlijn is voorgesteld dat een of meer verwijzingsmechanismes moeten worden ingesteld, waardoor een lidstaat kan zorgen voor detectie en identificatie van slachtoffers van mensenhandel. Wie bepaalt dat iemand slachtoffer is? Welke informatie mag er worden gedeeld? Wat gebeurt er nadat er is vastgesteld dat er sprake is van mensenhandel? Via het verwijzingsmechanisme kunnen de slachtoffers naar passende zorg en opvang worden verwezen. Voor de zomer schreef de minister dat samen met Comensha wordt verkend hoe dit uitwerking krijgt voordat deze Europese richtlijn ingaat. Die implementatiedeadline is inmiddels verstreken, dus kan de minister hier al meer over zeggen? Hoe heeft hij het verwijzingsmechanisme vormgegeven? Staat dit mechanisme ook in verband met de opvangketen van slachtoffers? We begrijpen dat sinds 18 juni van dit jaar een centraal informatiepunt is gelanceerd. Werkt dat naar behoren? Weten de slachtoffers de weg daarnaartoe te vinden? Over opvang gesproken: er zijn te weinig opvangplekken voor het aantal slachtoffers. We lezen in de voortgangsrapportage dat de minister nog bezig is met het verkennen, uitwerken en ontwikkelen van een nieuw opvanglandschap. Wat zijn de concrete ambities van de minister? Wanneer kunnen we verwachten dat de opvang op orde is? De CDA-fractie ziet hier graag meer tempo in. Elk slachtoffer dat niet wordt opgevangen, terwijl dat hem of haar wel zal helpen om uit de ellende te komen, is er een te veel. Voorzitter. We hebben in deze Kamer al vaker over het Actieplan Samen tegen mensenhandel gesproken, met als doel het aantal slachtoffers van mensenhandel in Nederland naar beneden te brengen door de samenwerking tussen ketenpartners te verbeteren en te professionaliseren. Net voor de zomer ontvingen we de halfjaarlijkse voortgangsbrief. We lazen daarin over het fieldlab klantenaanpak en de landelijke actiedag. Tijdens deze dag zijn op diverse platforms na de inzet van lokprofielen honderden chats gevoerd met potentiële klanten. De minister onderzoekt of het haalbaar is om later dit jaar opnieuw zo'n dag te organiseren, omdat het succesvol is gebleken. Gaat hij dat inderdaad doen? Wat is daarvoor nodig? Wanneer krijgen we daar uitsluitsel over? Voorzitter. Als we het hebben over complexe strafzaken, waar mensenhandel vaak onder valt, hebben we het vaak ook over de capaciteitsproblemen bij onder andere de politie. Nu lezen we dat er vanaf 2020 extra gelden beschikbaar zijn gekomen voor de werving van medewerkers en dat deze inmiddels allemaal zijn geworven. Welke concrete resultaten zijn te verwachten dankzij deze extra medewerkers? Zijn er nu nog steeds tekorten op het gebied van de aanpak van mensenhandel? En hoe zit dat bij het Openbaar Ministerie en de rechtspraak? Tot slot. De minister heeft besloten dat hij zelf Nationaal Coördinator Mensenhandel is. De richtlijn verplicht namelijk ieder land zo'n coördinator te hebben. De CDA-fractie gunt hem die titel en job, maar vindt dat die titel wel verplichtingen met zich meebrengt. Het betekent dat u echt aan de bak moet en dat u zich tot het uiterste moet inspannen om mensenhandel en uitbuiting terug te dringen. Eerlijk gezegd hadden wij het ook niet erg gevonden als u een onafhankelijk iemand had aangesteld als coördinator — vreemde ogen dwingen soms immers. Maar goed, dat zou misschien ook weer tot meer bureaucratie hebben geleid en daar willen we vanaf. Akkoord dus dat u deze functie gaat vervullen, maar neem 'm serieus, alstublieft. Onze vraag: hoe gaat u die functie concreet invullen? Wat zijn uw doelen als coördinator mensenhandel? Wat ziet u als uw verantwoordelijkheid? Heeft u bijvoorbeeld doorzettingsmacht ten opzichte van andere ministeries? Veel succes in deze nieuwe rol, want dit betekent dat mensen die nu nog onder duistere omstandigheden worden uitgebuit, weer vrije mensen worden die in vrijheid en veiligheid een menswaardig leven kunnen leiden. Ik dank u wel.

Versie e1a5395fb784c380a08ce882416f09c525f85a82c108fc0f78cd1b63c30287b4 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.