BHO

Brontekst

De heer Bamenga (D66): Dank u wel, voorzitter. Laat ik beginnen met iets wat niet vaak genoeg wordt gezegd: ontwikkelingssamenwerking en een positieve handelsagenda zijn geen liefdadigheid; het gaat over stabiliteit en veiligheid, over hoe handel kan leiden tot kansen en over het voorkomen van de menselijke ellende die zo vaak leidt tot conflict, humanitaire crisis en gedwongen migratie. Juist daarom kijk ik met gemengde gevoelens terug op 2025. Als ik het jaarverslag lees, dan zie ik veel professionals die met grote inzet goed werk verrichten, maar ik zie ook een kabinet dat miljarden aan structurele bezuinigingen aankondigt, terwijl de wereld steeds instabieler wordt, terwijl andere donoren wegvallen en terwijl voedselonzekerheid, conflict en klimaatverandering juist toenemen. Dat is een ongemakkelijke erfenis, waarmee deze minister nu aan de slag moet. Maar laat het hem dan goed doen. Ter illustratie noem ik voedselzekerheid. Nederland investeerde vorig jaar wereldwijd ruim 360 miljoen euro in voedselzekerheid. Dat is volkomen terecht. Honger is een primaire bron van instabiliteit, conflict en gedwongen migratie. Bovendien heeft Nederland unieke kennis, sterke uitvoeringsorganisaties en een internationaal netwerk dat echt verschil kan maken. Maar de vraag is niet alleen hoeveel geld we uitgeven; de vraag is of al die potjes samen meer opleveren dan de som der delen. Juist daarbij wringt het. De IOB constateert inmiddels al jaren dat programma's langs elkaar heen werken, dat samenhang tussen centraal aangestuurde programma's en ambassades beperkt is en dat duurzaamheid na afloop van Nederlandse financiering eerder uitzondering is dan regel. Dat is geen verwijt aan deze minister, want dit patroon bestond allang voor zijn aantreden, maar het is wel een opdracht. Als beschikbare middelen de komende jaren schaarser worden, kunnen we ons versnippering simpelweg niet meer veroorloven. Ik ben blij dat we voor dit jaar meer geld hebben geregeld, maar dat moet ook op de goede plaats terechtkomen. In tijden van wereldwijde schaarste aan ontwikkelingsbudgetten moeten we slimmer investeren. Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat programma's beter op elkaar aansluiten? Hoe voorkomt hij dat verschillende organisaties in dezelfde landen en waardeketens naast elkaar werken, zonder gezamenlijke strategie? En misschien nog belangrijker: hoe zorgen we ervoor dat succesvolle projecten niet verdwijnen zodra de Nederlandse subsidies afgelopen zijn? Voorzitter. Wat me aanspreekt in de koers die de minister heeft ingezet, is de nadruk op effectiviteit, duurzaamheid en lokaal eigenaarschap. Maar dan moeten we ook durven doorpakken. Kan de minister daarom toezeggen dat in de nieuwe meerjarenstrategie nadrukkelijk wordt gekeken naar sterkere samenwerking tussen ambassades en centraal beheerde programma's, betere gezamenlijke monitoring van resultaten en vooral duidelijke routes van donorfinanciering naar lokale markten, ondernemers, coöperaties en financieringsinstellingen? Uiteindelijk moet succes niet worden afgemeten aan hoeveel Nederlandse projecten er draaien, maar aan hoeveel lokale systemen zonder ons verder kunnen. Voorzitter. Als ik verder terugkijk op het afgelopen jaar, zie ik dat er harde klappen vielen in de OS-plannen van de voorganger van de minister. De artikelen Vrouwenrechten en Onderwijs zouden verdwijnen. Over het lhbti'ers werd gezegd: we zijn de derde donor ter wereld en dat kan wel een tandje minder. Maar zoals ik toen ook al zei: er is een hele goede reden dat Nederland zo'n grote donor is voor lhbti'ers wereldwijd. Dit gaat om de meest kwetsbare mensen in de meest kwetsbare situatie, die door veel andere donoren niet worden gezien en niet worden gehoord. Dat wij de derde donor ter wereld zijn richting deze mensen moet ons niet doen twijfelen, maar ons sterken in de overtuiging dat Nederland het land is en blijft dat wereldwijd ervoor knokt dat iedereen zichzelf kan zijn. Daarom vraag ik aan de minister of hij kan toezeggen dat hij breekt met deze keuzes van het PVV-kabinet. Investeert dit kabinet weer zonder schroom in de positie van lhbti'ers wereldwijd? Investeert dit kabinet weer in vrouwenrechten, kinderen en onderwijs? Maar er zijn ook bemoedigende tekens voor dit jaar en de aankomende jaren. Kijk bijvoorbeeld naar hiv/aids. Nooit eerder was de wereld zo dicht bij een vorm van een behandeling of genezing van hiv/aids, maar ook dit blijft een geldkwestie. Is de wereld bereid te blijven investeren in onderzoek en innovatie? Graag een toezegging van de minister dat dit bovenaan de agenda blijft op het gebied van gezondheid.

Versie 5811182c3eceed5e1cb197c66724abf647ebabe3eab970f772bdc8cbbafb0020 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.