IVD-aangelegenheden

Brontekst

Mevrouw Rajkowski (VVD): Dank, voorzitter. Onze veiligheidsdiensten werken elke dag hard om Nederland veilig te houden. Dat doen ze ook op meerdere terreinen. Denk aan het voorkomen van terroristische aanslagen en het beschermen van onze digitale infrastructuur en onze economie, waar we ons geld mee verdienen. De diensten waarschuwen dat 2024, het jaar waar we nu in zitten, een conflictrijk en onrustig jaar voor de hele wereld wordt. De diensten zien ook dat er voor hen een rol is weggelegd bij het beschermen van de nationale veiligheidsbelangen op onderwerpen zoals de dreiging vanuit China en criminele ondermijning van de democratische rechtsorde. In de komende jaren zal dit steeds lastiger in te vullen zijn. Er staat ook nog een algehele herziening van de wet op de planning. Daarbij gaan we spreken over de extra bevoegdheden voor de diensten. Daar ga ik nu dus niks over zeggen. Ik zou in dit debat wel een aantal andere dingen willen aangeven voor de veiligheid van Nederland. Ik begin met de verstoring van Russische beïnvloeding via sociale media. De openbaarheid van het werk van onze diensten in Nederland is ongekend in de wereld. Dat vind ik erg mooi in onze democratie. Naar aanleiding van een motie van collega Erkens hebben de diensten nog meer prijsgegeven over de verstoringsacties die zij uitvoeren. Een voorbeeld hiervan is de verstoring van Russische beïnvloeding via sociale media. In de Cybersecurity Advisory, de CSA, staat dat socialemediabedrijven deze software ook kunnen gebruiken om de dreiging van het verspreiden van dit soort desinformatie ook te kunnen mitigeren op hun socialmediaplatformen. Ik uit grote complimenten vanuit de VVD voor het maken van deze software en ook voor het gratis beschikbaar stellen hiervan. Ik zou eigenlijk nog een stap verder willen gaan. Het lijkt nu eerder een soort aanbod richting socialmediaplatformen, zo van: jullie mogen hier gebruik van maken. Wat mij betreft mogen we dat nog wel wat meer aanzetten. In het kader van de Digital Services Act moeten socialmediaplatformen aan de Europese Commissie verantwoording afleggen over hoe zij hun platformen veilig maken. Zou het gebruik van dit soort software ook kunnen helpen om aan die compliance te voldoen? Dan wordt het iets meer verplicht om deze software te gebruiken. Anders mogen ze het op een hele eigen manier doen. Maar socialmediaplatformen kunnen nu niet meer zeggen dat zij niet weten hoe ze desinformatie van platformen moeten gaan bestrijden. Kunnen de ministers zich hiervoor inspannen in Europa? Daarnaast zien we online dat oorlogsmoeheid wordt aangewakkerd. Er zijn mensen die online zeggen niet voor Nederland te zullen vechten en de waarde van onze democratie niet meer in te zien. Wij maken ons daar zorgen over, want een democratische rechtsstaat is zeker geen foutloos systeem, maar wel het allerbeste om in vrijheid in te kunnen leven. Mijn ouders hebben ook andere samenlevingen gekend. Leven onder Russisch bewind betekent geen ruimte voor het ontwikkelen van de eigen identiteit. Dat hebben wij hier wél met elkaar geregeld. Hoe staat het nou eigenlijk met de uitvoering van de VVD-motie over het verbieden van algoritmen op sociale media die bewust zorgen voor radicalisering vanwege financieel gewin bij socialemediabedrijven? Voorzitter. 1 juli is de tijdelijke wet ingegaan. Het is fijn om te lezen dat de bevoegdheden in de wet worden ingezet. Daar is de wet voor bedoeld. Ik wil de ministers bedanken voor de regeling die met de CTIVD is getroffen over belangrijke bulkdatasets. Het is goed dat we daar duidelijke afspraken over hebben gemaakt. Dan de ABRO. Op verzoek van de VVD worden de strenge aanbestedingsregels van Defensie verder uitgerold over de rijksoverheid, uiteraard in een lichtere en aangepaste vorm, namelijk in de ABRO in plaats van de ABDO. Complimenten dat die ook gekoppeld wordt aan de VIVO. Dat zijn lekker veel afkortingen. Het gaat dus over het voorkomen van ongewenste fusies, overnames en investeringen vanuit landen die niet het beste met ons voorhebben. Er komt een joint unit. Pas na autorisatie door dat team mag een leverancier bijvoorbeeld starten met een opdracht voor een deel van de rijksoverheid. Mijn vraag in het debat gaat over de werking van deze unit. Kan die ook wat vrijer toetsen of mag die alleen maar ingrijpen als er keiharde bewijzen zijn? Ik kan me namelijk voorstellen dat er soms een belangrijk vermoeden is dat misschien niet daadwerkelijk in de openbaarheid bewezen kan worden, maar dat je dan toch wil kunnen voorkomen dat een bepaalde leverancier of een bepaalde groep personeel start bij de overheid. Hoe wordt er gekeken naar personeel? Hoe schatten de ministers het risico in bij inhuur en insider threats? Gaat die joint unit alleen werken voor de diensten of gaat die ook de rest van de rijksoverheid helpen? Dat laatste zou namelijk onze voorkeur hebben. We hebben het al vaker gezegd: schiet nou op met de ABRO. Dat hebben we het liefst. We hadden hem liever gister dan vandaag, maar ik begrijp de zorgvuldigheid. Die is belangrijker. Die gaat voor extra veiligheid zorgen. Dank voor de planningsbrief die we hebben ontvangen. Dan een laatste punt, voorzitter. Dat gaat over de vraag hoe je cybersecurity samen met de sector moet oplossen. Het is belangrijk dat de centrale overheid sectoren stimuleert om ervoor te zorgen dat bijvoorbeeld de Rotterdamse haven of andere regio's cyberveilig zijn. De VVD vindt het daarbij wel belangrijk dat uiteindelijk niet de overheid gaat bepalen hoe dat dan precies moet, maar dat dit decentraal wordt vormgegeven, juist als het gaat om het bouwen van een eigen proces omtrent die threat intelligence. Als laatste: hoe staat het met de VVD-motie om ervoor te zorgen dat we sneller dreigingsinformatie kunnen delen met Nederlandse kroonjuwelen als het Nederlandse bedrijfsleven? Het gaat dus om sneller en concreter informatie delen, zodat zij snel alle digitale deuren dicht kunnen doen. Dat was het. Dank u wel.

Versie b91ea2df2d4000c64525eb9ad1fbac79280b92df3fed46da309290619b47d024 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.