Inzet algoritmes en data-ethiek

Brontekst

De heer Meulenkamp (VVD): Dank u wel, voorzitter. De verschillende overheden in Nederland nemen jaarlijks vele miljoenen beslissingen. In toenemende mate wordt daarbij gebruikgemaakt van algoritmes. Plat gezegd wordt er data ingevoerd en rolt er aan de achterkant een beslissing uit. Er zitten kansen in, maar er zijn ook risico's aan het gebruik van algoritmes. Zojuist werd al gezegd dat de overheid niet meer zonder het gebruik van algoritmes kan, zeker met de huidige zeer krappe arbeidsmarkt. Met algoritmes kunnen er gewoon snel heel veel beslissingen worden genomen. Hierdoor blijft de overheid effectief voor haar inwoners. We hebben algoritmes gewoon nodig, zeker ook op het gebied van defensie en criminaliteitsbestrijding. Echter, er zijn wel zorgen over de inzet van deze algoritmes. Mensen willen graag niet als dataset, maar als mens gezien worden. De affaires die er zijn geweest, zijn net al genoemd. De VVD wil graag inzetten op een goed functionerende overheid, met oog voor de individuele mens. Algoritmes worden wat ons betreft nog te vaak gezien als een technische oplossing voor een technisch probleem, terwijl in onze ogen altijd de mens centraal moet staan bij de overheid, ongeacht of die zich nou meldt bij een ambtenaar of dat er een algoritme wordt ingezet. Dit is een belangrijk onderwerp voor de komende jaren, zeker in een tijd waarin het vertrouwen in de overheid historisch laag is. Dat geldt niet alleen voor de rijksoverheid, maar ook voor alle andere overheden. We willen dat mensen zich gehoord voelen en daardoor meer vertrouwen krijgen in de overheid. Dit vraagt in onze ogen om een totaal andere manier van werken. Het is daarbij cruciaal om weer meer te luisteren naar en te praten met inwoners. Hoe denkt het kabinet dit te kunnen bewerkstelligen? Kunnen we juist door het inzetten van algoritmen — daar werd net ook al aan gerefereerd door mijn collega van D66 — weer meer tijd vrijmaken voor de gesprekken met onze inwoners? Kunnen we daar vanuit de overheid actief op sturen? Dat is cruciaal in onze ogen. We leven in een tijdperk dat voor prachtige kansen zorgt, maar zoals we afgelopen weekend weer hebben gezien, leven we ook in een geopolitiek uiterst instabiele tijd. Dat zorgt voor allerlei gevaren. Mijn eigen gemeente is een aantal jaar geleden ook gehackt door een buitenlandse partij. Ik heb van dichtbij mogen zien voor hoeveel paniek op de werkvloer dat zorgt. Je weet dan niet meer hoe je de inwoners van je gemeente een uitkering kunt verstrekken, en mensen bellen met het bericht dat ze gewoon geen eten kunnen kopen. De lokale overheid weet niet hoe daarmee om te gaan. De VVD heeft in het verleden daarom ook het belang van analoge terugvalopties aangegeven, en diende in dat kader een motie in met het verzoek om die terugvalopties mee te nemen in de weerbaarheidsanalyses. De VVD is blij dat die motie wordt uitgevoerd en dat er nog voor eind 2024 een update komt van die aanpak. Neemt de staatssecretaris hier ook gemeenten en andere medeoverheden in mee? Dit is voor de VVD echt cruciaal. Zeker ook op basis van mijn ervaring bij een gemeente die gehackt werd, zeg ik: neem andere gemeenten en provincies alsjeblieft mee bij die terugvalopties. Graag hoor ik uw mening hierover en hoe u dit gaat doen.

Versie d7f0f2bd850e617ffe9cb0429962cee6562c9adc4bae73526373fb90abe09322 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.