Economische veiligheid en strategische autonomie

Brontekst

De heer Van der Lee (GroenLinks-PvdA): Dank u wel, voorzitter. Ook aan mij de eer om de minister welkom te heten en heel veel succes te wensen. Het is een belangrijke portefeuille, in een geopolitiek zeer ingewikkelde tijd. Daarom is het mooi dat het eerste debat gaat over economische veiligheid, strategische autonomie en ik denk ook wel over strategische relevantie en de noodzaak om onze ketens te diversificeren. Over die noodzaak hebben we gesproken bij de begrotingsbehandeling. Dat ga ik niet allemaal herhalen. We weten allemaal wat er gaande is in de wereld. Ik denk dat een van de antwoorden daarop de noodzaak van een actieve industriepolitiek is, die groen en digitaal zal moeten zijn. Ik heb meerdere moties op dit terrein ingediend die zijn aangenomen. Een daarvan gaat over de Wet vifo. Ik heb de evaluatie van de Wet vifo gezien en bij mij speelt er wel een zekere zorg. Er is trouwens ook een samenhang met wat we vandaag gehoord hebben over wat er in de Industrial Accelerator Act komt te staan: koop Europees. Dat "Europees" wordt zo breed ingevuld dat ik niet helemaal kan ontdekken wat daar nog precies Europees aan is. Dat gaat er dan met name om dat ook de Verenigde Staten daaronder worden gerekend. Ik heb ook het recente besluit over Solvinity gezien. Het lijkt alsof we ons bij onze strategische autonomie alleen maar richten op de gevaren van China. Die vind ik heel groot en daar moeten we ook veel aan doen, maar als het gaat om de Verenigde Staten en autonomie, hebben we echt nog een zoektocht. Daarbovenop zie ik toch nog veel tekenen dat Nederland nog steeds hoopt aan de vrijhandelsgedachte te kunnen vasthouden in een wereld die echt voorbij het laisser-faire is en veel mercantilistischer en protectionistischer is geworden. Ik ben benieuwd hoe de minister daarnaar kijkt. Hoe kijkt zij naar de noodzaak om de Wet vifo wat aan te scherpen? Uit de evaluatie blijkt dat sectorspecifieke toetsen nog domineren. Er is pas één keer een verbod opgelegd. Als ik alleen al kijk naar Frankrijk — ik zeg niet dat we Frankrijk moeten worden — zie ik dat het daar de afgelopen jaren al ruim 90 keer is gebeurd. De vraag is dus of dit instrument wel scherp genoeg is: voldoet het of moet het verbreed worden? Hoe gaat de minister dat aanpakken? In het regeerakkoord staan op zich mooie woorden over de strategische autonomie. Ik ben wel benieuwd of we die in de praktijk ook gaan waarmaken. Daarvoor zijn stappen nodig, daarvoor is lef nodig en daarvoor moeten we ook af van de fixatie op de staatsschuld. Die is doorgeslagen, ook weer in dit regeerakkoord. Daarbij gaat het ook specifiek om de Nederlandse investeringsinstelling, die marktconform zou moeten zijn. Dan verdring je private investeringen, terwijl we eigenlijk een aantal risico's zouden moeten afdekken. Misschien zouden we onrendabele toppen moeten financieren. We moeten in ieder geval ruimte creëren voor technologische innovatie die niet automatisch vanuit de markt komt. Er moet ruimte zijn voor start-ups en scale-ups. Dat vereist een actievere overheid, die keuzes maakt en financieel participeert. Mijn fractie maakt zich geen zorgen over de noodzaak om fors in defensie te investeren. Dat gaat om veel geld, maar dat steunen wij. De multiplier daarvan is echter bijna nul. Dat wil zeggen dat de Nederlandse economie er amper van zal profiteren, omdat we allemaal spullen uit het buitenland gaan kopen, met name weer uit de Verenigde Staten. Wat gaan we daartegen doen? Op het terrein van dual use liggen er mogelijkheden, ook voor Nederland. Ik wijs op een aangenomen motie van mij over de noodzaak om ook productiecapaciteit voor legacychips in Europa te hebben. In Amerika zie je ook manieren waarop dat gebeurt. De staat is eigenaar van een multifunctionele productiefaciliteit, waarin private partijen specifieke hoogtechnologische productie kunnen laten plaatsvinden, maar ook snel kunnen opschalen in tijden van crisis. Ik ben benieuwd of dat iets is waar Nederland ook naar zou moeten kijken en of we misschien een deel van de investeringen in defensie zouden moeten doorgeleiden naar zo'n type faciliteit. Daardoor kun je bijvoorbeeld ook nationale productie hebben van chips of cruciale onderdelen, of het nou voor drones is of misschien zelfs voor munitie, al zullen daar veel meer veiligheidsmaatregelen bij nodig zijn.

Versie 8dd719ff16792f72d4c63a8a0f97462c49fef209233877c00110dc8acdfaef8a · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.