Onlinefraude

De heer Wolfsen: Dank u wel, meneer de voorzitter en geachte leden. Bedankt voor de uitnodiging om hier met u in gesprek te gaan over onlinefraude. Ik ga mevrouw Sander aan het eind van bijdrage ook wat bedienen, een klein beetje, dus blijft u opletten. Ook de AP ziet dat het voor mensen in Nederland belangrijk is dat onlinefraude effectiever wordt aangepakt. Ik denk dat we het daar allemaal over eens zijn. In onze gespreksnotitie zijn we ingegaan op hoe dit veilig en met respect voor grondrechten van mensen kan en moet gebeuren. Graag licht ik die punten in deze bijeenkomst nog even toe. Iedereen in Nederland kan te maken krijgen met onlinefraude, zeker als je ziet hoe gedigitaliseerd onze wereld tegenwoordig is. Mensen hebben vaak geen andere keuze dan zaken online te regelen en dat kan grote en ook serieuze risico's met zich meebrengen. De vorige sprekers, de beide buurvrouwen en ook die in het vorige panel, hebben kraakhelder gemaakt hoeveel slachtoffers er worden gemaakt online. In het Actieplan Integrale aanpak online fraude presenteert het kabinet daarom plannen om onlinefraude beter aan te pakken. De AP juicht dit toe, maar bepleit ook dat het zorgvuldig gebeurt en met kraakheldere definities. Dat is essentieel om duidelijk te krijgen wat onlinefraude precies behelst en welke maatregelen daartegen proportioneel, doeltreffend en rechtmatig zijn. Met de uitkomsten van het onderzoek van het ministerie van Justitie en Veiligheid — dat laten ze nu uitvoeren door TNO — kunnen fraudevormen mogelijk beter worden opgemerkt en dat kan zorgen voor een gerichtere aanpak van onlinefraude, eventueel met nieuwe wetgeving als mocht blijken uit het onderzoek dat dat nodig is. De AP stelt dan ook voor dat gekeken wordt naar de mogelijkheden binnen het huidige wettelijke kader, sowieso al, want bestaande wetgeving kan misschien al uitkomst bieden en vaker mogelijkheden bieden dan nu wordt verondersteld. Dat kan ook de aanpak verbeteren. Mocht nieuwe wetgeving nodig zijn om zaken goed of beter te regelen, dan zal de noodzaak daarvan natuurlijk goed moeten worden aangetoond. Dan zal de AP altijd toetsen of dat in verhouding staat tot de inbreuk op de privacyrechten van mensen. Dat is belangrijk voor slachtoffers, maar het is natuurlijk ook belangrijk voor de mensen die verdacht worden of kunnen worden van fraude. Verder leest de AP in de inbreng van de overige deelnemers meerdere keren dat bij de aanpak van fraude de AVG als een belemmering voor gegevensdeling wordt gezien. Ik benadruk graag dat er juist binnen de AVG veel mogelijkheden zijn om het wel te doen. Vooropstaat dat gegevensdeling natuurlijk altijd rechtmatig moet zijn en gebaseerd moet zijn op een heldere en goede grondslag. Met andere woorden: het delen van informatie kan altijd alleen op basis van — kort samengevat — door u vastgesteld recht. De AP nodigt organisaties en bedrijven die moeite ervaren met de AVG — ook dat komt helaas nog veel voor — graag uit om hierover met ons in gesprek te gaan. De AVG is namelijk niet ingevoerd om het delen van persoonsgegevens te verbieden. Integendeel, zou ik denken. Het moet juist mogelijk zijn om onlinefraude tegen te gaan. Het gaat er wel om dat grondrechten van mensen ook bij het opsporen van fraude worden gerespecteerd, van slachtoffers, maar ook van daders of potentiële verdachten. Als die afweging in de wetgeving en/of de praktijk lastig te maken is — dat kunnen we ons heel goed voorstellen, mevrouw Sander — dan weet u ons te vinden en zullen we helpen waar dat nodig is en kunnen we aanvullend meedenken, of over de juiste uitleg van de wet of over of we moeten bepleiten dat aanvullende wetgeving nodig is. Tot slot doet de AP ook een beroep op u als leden van de Tweede Kamer. Als wetgever en als controleur kunt u ervoor zorgen dat bij de bestrijding van onlinefraude geen onevenredige inbreuken worden gemaakt op grondrechten. Daarmee kunnen risico's soms zeer vergaand worden afgewend. Zo kunnen we dan voorkomen dat mensen onbedoeld en onterecht worden gediscrimineerd — dat wil zeggen op een discriminatoire wijze worden geselecteerd voor onderzoek; ook dat moeten we samen indringend tegengaan — of dat mensen die nergens van verdacht worden toch intensief worden gevolgd met betrekking tot hun financiële doen en laten. Ook dat moeten we met z'n allen niet willen. Nogmaals, de AP is graag bereid om daarover in gesprek met iedereen die dat wenst en om iedereen te adviseren die dat wenst. We zien uit naar uw vragen hierover.