Mensenrechtenbeleid

Brontekst

Mevrouw Piri (PRO): Dank u wel, voorzitter. In de rapportage schrijft het kabinet dat in 2026 de wereldwijde ODA-financiering voor mensenrechten met maar liefst 1,9 miljard per jaar zal afnemen. En dat in een tijd waarin volgens dezelfde rapportage 72% van de wereldbevolking in landen met een autocratisch regime leeft; het niveau van 1985. Mensenrechten zijn altijd een belangrijke hoeksteen geweest van het Nederlandse buitenlandbeleid, maar helaas zien we ook dat dit kabinet meegaat in de wereldwijde trend: miljardeninvesteringen in defensie, maar ook harde bezuinigingen op het mensenrechtenbudget, diplomatie en ontwikkelingssamenwerking. Het is goed om te zien dat het Matra- en het Shirakaprogramma zijn opgeplust. Dat is iets waar we ons in de Kamer vele jaren altijd over hebben laten horen, maar het totaalplaatje is nog echt niet voldoende. Voorzitter. Voordat ik inga op een aantal specifieke landen en casussen, wil ik graag stilstaan bij een algemene trend die zeer zorgelijk is. Naast het fenomeen van een shrinking civil space, waar we ook in Europa mee te maken hebben, zien we een wereldwijde aanval op de vrije pers. Waar in 2001 nog 20% van de wereldbevolking in een land leefde waarin persvrijheid de norm was, is dat inmiddels afgezakt naar nog maar 1%. Ook het vermoorden van journalisten is helaas geen nieuw fenomeen, maar de schaal waarop het de afgelopen jaren is gebeurd, is ongekend. Afgelopen week is Muhammad al-Najjar gedood. Hij is de 263ste journalist in Gaza die sinds oktober 2023 is gedood door Israël. Hetzelfde patroon zien we in Libanon, waar het Israëlische leger veertien journalisten heeft gedood. De enige getuige van genocide en misdaad tegen de menselijkheid wordt hiermee letterlijk het zwijgen opgelegd. Hoe zet het kabinet zich in om dit soort journalisten te beschermen? Hoe kunnen wij bijdragen aan het beschermen van deze journalisten wereldwijd? Voorzitter. Dan wil ik graag stilstaan bij een aantal specifieke casussen, om te starten in Europa zelf. Turkije. Sinds ik in de Kamer zit, breng ik elk jaar de situatie in Turkije op. Als oud-Turkijerapporteur in het Europees Parlement ben ik bij een aantal van de politieke gevangenen al jarenlang ook persoonlijk betrokken. Het Hof in Straatsburg heeft klip-en-klare uitspraken gedaan in de zaak van Osman Kavala en Selahattin Demirtaş. In het laatste geval ben ik voor het eerst in jaren voorzichtig hoopvol dat de Koerdische politicus wellicht de komende periode wordt vrijgelaten in een breder kader van het Koerdisch vraagstuk, maar ik hoor graag hoe de minister hiernaar kijkt en hoe Nederland hier druk achter zet. Dan mijn vriend Osman Kavala. Hij vierde afgelopen week zijn verjaardag voor het negende jaar opeen in gevangenschap. Er liggen nu drie gerechtelijke uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens waarin zijn vrijlating wordt geëist. Tot op heden weigert Turkije hieraan te voldoen. Ik heb begrepen dat de Raad van Ministers van de Raad van Europa Ankara nu tot 14 oktober de tijd heeft gegeven om te reageren op de zaak. Dat is volgende week. Wat gaat Nederland doen als Turkije, net als bij de eerste twee uitspraken de afgelopen jaren, volhardt in diens detentie? Is de minister dan bereid om te pleiten voor de schorsing van Turkije uit de Raad van Europa? Dan de aanval op de grootste oppositiepartij, de arrestatie en politieke schijnprocessen tegen vele burgemeesters, en nu ook de aanval die de afgelopen week geopend is op de lhbti-gemeenschap. Dit brengt allemaal voor het voetlicht dat het nog steeds erbarmelijk is gesteld met de mensenrechten in Turkije. Maar waarom horen we daar niets meer over? Wanneer heeft deze minister zich hier voor het laatst publiekelijk over uitgesproken? Is hij bereid om Turkije hier consequent op te blijven aanspreken? En dan dit: Turkije staat zeventiende op de lijst van prioriteitslanden, gemeten naar het mensenrechtenbudget dat het kabinet besteedt. Is het niet tijd om Turkije meer prioriteit te geven? Dan over Georgië. Van alle landen op dit continent zien we in Georgië de snelste ontmanteling van de democratische rechtsstaat. Na het invoeren van de Foreign Agent Law hebben nu ook Duitse stichtingen deze week aangekondigd dat ze genoodzaakt zijn om hun kantoren in Tbilisi te sluiten. Georgië heeft op dit moment per capita de meeste politieke gevangenen en er is nu ook wetgeving in de maak om alle oppositiepartijen te gaan verbieden. Een land met een pro-Europese bevolking kan niet door datzelfde Europa in de steek worden gelaten. Is Nederland bereid om zich nu echt in te zetten voor persoonlijk gerichte sancties? Hoe kunnen we Georgische ngo's toch blijven ondersteunen? Voorzitter. Over Belarus. Nog steeds honderden politieke gevangenen. Elke keer als er gevangenen worden vrijgelaten, zoals in de afgelopen maanden, zijn we daar zeer verheugd over, maar we weten ook dat er nog steeds honderden mensen vastzitten. Eerder heeft de Kamer op mijn initiatief gevraagd om een aantal studiebeurzen aan te bieden aan Belarussische studenten. Doen wij nog iets van zo'n soort projecten om de bevolking van Belarus te helpen? Nog een korte vraag over Rusland. Ik zal hier niet op persoonlijke casussen ingaan, maar de minister weet ongetwijfeld dat wij een aantal keren voor journalisten en mensenrechtenverdedigers uit Rusland geen visa hebben verstrekt. Wat doen wij om dit soort mensen te helpen, wanneer zij vragen om een visum om in ieder geval drie maanden hun land uit te kunnen om weer even op adem te komen? Waarom wordt er dan automatisch doorverwezen naar het ministerie van AenM? Waarom gaat het ministerie van Buitenlandse Zaken niet staan voor deze mensen? Voorzitter. Dan over Egypte. De Egyptische Nederlander Omar Elshal — ik begreep dat zijn vrienden hier in de zaal zitten — zit al sinds vorig jaar oktober in administratieve detentie. Ook zijn collega's bij ASML vragen al maandenlang om hulp. Deze week hebben de collega's ongetwijfeld ook die mails in hun mailboxen ontvangen. Wat doet het kabinet voor hem? Zit er al schot in de zaak? Vorige week arresteerden de Egyptische autoriteiten de volledige redactie van onderzoeksplatform Matsaddash op verdenking van "het dienen van buitenlandse belangen". Vorig jaar nam de Kamer een motie aan om het Europese steunpakket voor Egypte te verbinden aan concrete verbeteringen op het gebied van asielopvang. Egypte is daarmee akkoord gegaan. Maar wat zien we in de praktijk? Een deel van deze commissie heeft een bezoek gebracht aan Egypte en heeft het ook met eigen ogen kunnen zien: pushbacks, Sudanese vrouwen en meisjes die gedwongen sekswerk moeten doen, kinderen in detentie. Conclusie: om al deze redenen zou de Europese Commissie de laatste tranche van de macrofinanciële bijstand aan Egypte ter waarde van 1 miljard euro niet mogen overmaken. Zet de minister zich daarvoor in? Dan over de intrekking van de visa van Nederlandse diplomaten voor de missie in Ramallah. Acht dagen geleden kondigde de Israëlische minister van Buitenlandse Zaken aan de visa van Nederlandse diplomaten in Palestina in te willen trekken. Ramallah is geen Israëlisch territorium, noch heeft Israël daar een civiel dan wel militair bestuur. Kunnen Nederlandse diplomaten actief blijven in de Palestijnse gebieden en blijft de post in Ramallah dan operationeel? Trekt de minister op met bondgenoten als Noorwegen en het VK, die in hetzelfde schuitje zitten? En bent u bereid om eventueel samen met hen tegenmaatregelen te nemen? Voorzitter. Ik las het verslag van vorig jaar terug. Ik zag daarin een lange interruptie tussen de heer Paternotte van D66 en de toen nog woordvoerder van de VVD, Eric van der Burg. Dat ging over de evacuatie van kinderen uit Gaza. Laten we puur kijken naar de feiten. Het kabinet-Schoof had 25 miljoen beschikbaar gesteld voor zorg in de regio en besloot na heel veel druk vanuit de Kamer om vijf kinderen te evacueren. Wat zien we bij het kabinet-Jetten? Er is 12 miljoen beschikbaar voor zorg in de regio, dus meer dan een halvering, en er is nul bereidheid om zelfs maar één kind hier te behandelen. Graag een reactie. Dan over Marokko. Vorige week publiceerde Amnesty een nieuw rapport over de surveillancestaat in Marokko waarmee autoriteiten mensenrechtenverdedigers, journalisten en andere kritische stemmen in de gaten houden, intimideren en oppakken. We zagen hoe de Gen Z-demonstraties tegen hoge werkloosheid en de slechte staat van gezondheidszorg en onderwijs vorig jaar de kop in werden gedrukt. Nog steeds zitten zo'n 700 van die demonstranten vast, waaronder tientallen minderjarigen. In '22 nam de Kamer met een ruime meerderheid een motie van mijn hand aan om het beschermen van de mensenrechten in Marokko actief uit te dragen. Terwijl de mensenrechtensituatie de afgelopen jaren sterk achteruitgaat, intensiveert het kabinet juist de relatie met Marokko. We zeggen publiekelijk niets meer over schendingen. We schuiven op richting Rabat op het vraagstuk van de Westelijke Sahara. Terecht voelen vele Nederlandse Riffijnen zich in de steek gelaten als het gaat om de bescherming tegen de lange arm. Eerder dit jaar gaf de minister aan dit jaar een mensenrechtendialoog met Marokko te organiseren. Is dit al gebeurd? En is het kabinet bereid om op ministerieel niveau, dus niet alleen hoogambtelijk, aan te dringen op de vrijlating van Nasser Zefzafi? Wanneer is dit door het kabinet voor het laatst aangekaart bij de Marokkaanse autoriteiten? Voorzitter. Dan Venezuela. Vorige week weigerde de luchtvaartautoriteit van Curaçao het vliegtuig van María Corina Machado te laten landen. Dat werd van hogerhand opgelegd. De Arubaanse minister van Toerisme zegt helder dat de kwestie met Nederland is gecoördineerd, zo konden we afgelopen week in het nieuws lezen. Sinds Machado in '24 de Nobelprijs voor de Vrede won, is ze niet meer in Venezuela terug geweest. De autoriteiten weigeren nog steeds haar toegang te verlenen. Nu lijkt Nederland voor een tweede keer, want voor het eerst in juni, beperkingen op te leggen aan de bewegingsvrijheid van Machado. Het kabinet weigert hierover openheid van zaken te geven. Waarom dwingt Nederland Curaçao tot het aan de deur weigeren van Machado? Hebben de Amerikanen het kabinet onder druk gezet? Hoe steunt Nederland Machado dan wel, en met haar de bevolking van Venezuela, die een democratische transitie wil? Voorzitter. Dan China. Dit jaar nam China de wet ter bevordering van etnische eenheid en vooruitgang aan, waarmee de onderdrukking van 55 van de 56 etnische groepen verder wordt opgevoerd. Mensen mogen worden vervolgd voor de vage aanklacht van "ondermijning van etnische harmonie". In juli bracht minister Sjoerdsma, die zich als Kamerlid altijd zeer fel uitsprak over de onderdrukking van minderheden, een bezoek aan China. Heeft hij tijdens zijn bezoek de nieuwe wet besproken? Is het kabinet, in navolging van het Europees Parlement, bereid om te pleiten voor het sanctioneren van de kartrekkers van de nieuwe wet onder het EU-mensenrechtensanctieregime? Hoe zit het met de uitvoering van de motie-Paternotte/Boswijk over het inzetten van een speciale EU-vertegenwoordiger en een gezamenlijke EU-Tibetstrategie, of de motie-Van Baarle/Paternotte voor Europese sancties tegen plegers van mensenrechtenschendingen tegen de Oeigoeren? Tot slot, voorzitter, Afghanistan. Dat is de meest gruwelijke plek op aarde voor meisjes en vrouwen. Na de overname door de taliban hebben we zelfs, terecht, Afghaanse oud-Defensiemedewerkers die hun leven niet zeker waren moeten evacueren. Wij waren twintig jaar intensief betrokken bij dit land. Dan denk ik met name aan de vele Nederlandse militairen die er met gevaar voor eigen leven hebben gediend. Hoe kunnen we ons nog inzetten voor de meisjes en vrouwen in dat land? Voorzitter. De minister weet ook dat mijn fractie het schandalig vond dat Nederland deelnam aan een bijeenkomst met de taliban in Brussel. Kan de minister de Kamer garanderen dat wij op geen enkele manier overgaan tot normalisatie van dit regime? En kan de minister garanderen dat de geëvacueerde oud-medewerkers niet hoeven te vrezen dat ze worden teruggestuurd of te maken krijgen met transnationale repressie vanuit een toekomstige taliban-ambassade in Den Haag? Dat was het. Dank u wel.

Versie 182eebcbedeadd6e27e4662eb4b0677bd1a2542c59bd561ea9b97f38d69d3275 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.