Mensenrechtenbeleid

Brontekst

Mevrouw Van der Werf (D66): Dank u wel, voorzitter. 72% van de wereldbevolking leeft onder een autocratisch regime, net als in 1985, midden in de Koude Oorlog. Moskou, Beijing en ook Washington lijken met de dag minder te geven om mensenrechten. Laat Europa daarom een voorvechter zijn, niet uit blind idealisme, maar omdat onze eigen vrijheid en veiligheid ervan afhangen. Willen we ons staande houden tussen grootmachten en onze banden met kleine machten en middenmachten verdiepen, dan moeten we geloofwaardiger worden. In grote delen van de wereld wordt het Westen namelijk als hypocriet gezien. Europa sprak terecht schande van de Russische bommen op Oekraïense ziekenhuizen, maar bij de ziekenhuizen in Gaza bleef het te lang stil. Dat onthoudt men, van Johannesburg tot Jakarta. Is de minister bereid om mensenrechten standaard mee te wegen bij iedere wijziging van het buitenlandbeleid, of het nu gaat om handel, politiek of veiligheid? Hoe borgt hij mensenrechten in de nieuwe Veiligheidsstrategie? Voorzitter. Nog altijd zitten er naar schatting meer dan een miljoen Oeigoeren in kampen. Zo'n miljoen Tibetaanse kinderen zitten op staatskostscholen. Zij zijn weggehaald bij hun ouders, met als doel om hen hun taal, geloof en cultuur af te leren. Sinds juli is dat beleid wet geworden voor alle minderheden. Kinderen leren al voor de kleuterklas Mandarijn. Hun eigen taal mag niet langer de voertaal meer zijn op school. Religies moeten zich voegen naar de lijn van de partij. Dat betekent, zwart-op-wit, het uitwissen van hele culturen. Die wet reikt verder dan China. Volgens Beijing geldt die ook in het buitenland, dus ook hier. Wie in Nederland opkomt voor een opgesloten familielid, of zich uitspreekt over mensenrechtenschendingen, kan worden aangemerkt als separatist, met alle mogelijke gevolgen van dien. Hoe kijkt de minister hiernaar en welke gevolgen van deze wet voorziet hij voor bijvoorbeeld Oeigoeren en Tibetanen in Nederland? Het kabinet heeft ook in Beijing klare taal gesproken over mensenrechten. Dat verdient onze waardering. Maar woorden vragen om daden. Onze import uit Xinjiang is sinds 2023 verzesvoudigd, tot bijna 500 miljoen euro vorig jaar. Is er inmiddels een toezichthouder voor de Europese Anti-dwangarbeidverordening aangewezen, en zo niet, wanneer gebeurt dat dan wel? Is het kabinet bereid om in Brussel te pleiten voor een omgekeerde bewijslast voor producten uit Xinjiang? Voorzitter. Over mensenrechtenschendingen kunnen we uren praten. Dat moeten we ook blijven doen. Maar ik wil vandaag ook aandacht vragen voor een, in mijn ogen, onderbelicht thema: marteling in detentie. In bezet Oekraïne ligt een heel netwerk van schaduwgevangenissen. Krijgsgevangenen, journalisten en politieagenten, maar ook gewone burgers, worden er inmiddels jarenlang mishandeld en in sommige gevallen ook vermoord. Niemand weet hoeveel dit gebeurt, maar we kennen de verhalen. Voor de zomer was hier Oleksii Anulja op bezoek. Hij vertelde over zijn eigen ervaringen als krijgsgevangene. Maandenlang zat hij opgesloten in een kleine ruimte op de grond, waarin ze een hond op hem loslieten en waarin hij dagenlang in zijn eigen urine en ontlasting moest staan. Zijn benen waren weggebeten als gevolg daarvan. We kennen ook het verhaal van journaliste Viktoria Rosjtsjyna, 27 jaar oud. Haar lichaam, uitgemergeld en vol sporen van extreme marteling, kwam in een lijkzak gelabeld "onbekende man" vanuit de gevangenis terug naar haar ouders. Haar ogen, hersenen en strottenhoofd ontbraken. Wat doet het kabinet om dit netwerk van formele en informele detentie in Oost-Oekraïne in kaart te brengen en de verantwoordelijken op de Europese sanctielijst te krijgen? Voorzitter. Ook in Iran worden jongeren die opkomen voor vrijheid mishandeld. Ze zitten nog met honderden vast. Elke week zijn er executies. Ik zeg het opnieuw: Europa zal voor hen op moeten komen, want de Verenigde Staten gaan het niet doen. Is het lot van de Iraanse bevolking onderdeel van de gesprekken die Europa en Nederland met Iran voeren? Blijft het kabinet aandringen op sancties tegen elke rechter die een politiek doodsvonnis uitspreekt? Voorzitter. Ook het misbruik van Palestijnse gevangenen is geïnstitutionaliseerd: ze krijgen geen zorg en krijgen structureel te weinig te eten. Sommigen worden bewust op het randje van de dood gehouden. Wie om een advocaat vraagt, wordt daarna vaak voor zo'n gesprek met de buitenwereld gestraft, met een mishandeling of met een verkrachting als gevolg. Vele gevangenen vragen er dus maar niet meer om. Dat is schokkend voor een land dat zich de enige democratie in het Midden-Oosten noemt. Ziet de minister mogelijkheden om hier in Europees verband een vuist tegen te maken? Gaan we ons hard maken voor toegang van het Rode Kruis tot Palestijnse gevangenen? Voorzitter, ter afsluiting iets dat ons allemaal aangaat. De vrijheid om jezelf te zijn is misschien wel het meest basale mensenrecht. Die vrijheid staat wereldwijd onder druk. Jaren geleden zagen we conservatieve organisaties al successen boeken in Uganda en in Rusland. Hun campagne tegen vrouwenrechten, homorechten en migranten heeft nu ook een weg gevonden naar onze algoritmes. En met succes, want ook in Nederland daalt de acceptatie van homoseksualiteit onder jongeren en steeds meer mensen vinden het normaal dat je je vrouw slaat. Algoritmes zijn niet neutraal, want ze belonen extreme content. In de politiek zien we ook haatcampagnes die zich richten op minderheden en wie voor hen opkomt. Europa heeft een antwoord, de Digital Services Act. Ondanks Amerikaanse druk bleef Nederland pal staan voor de handhaving daarvan. Ik zou deze minister en het kabinet willen aanmoedigen om die lijn vast te houden. Is het kabinet bereid met een gezamenlijke strategie van de ministeries te komen tegen deze antirechtenbeweging en de groei daarvan online, inclusief zicht op wie haar financiert? Hoe zet het kabinet zich in voor snelle en stevige handhaving van de DSA, juist op deze algoritmes die die haat versterken? Dank, voorzitter.

Versie 182eebcbedeadd6e27e4662eb4b0677bd1a2542c59bd561ea9b97f38d69d3275 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.