Academische vrijheid

Brontekst

Mevrouw Heite (NSC): Dank u wel, voorzitter. Nederland heeft een eeuwenlange traditie van tolerantie en intellectuele vrijheid. Grote denkers als Descartes, Locke en Spinoza vonden hier ruimte voor ideeën die elders onmogelijk waren. Die traditie verplicht ons. Academische vrijheid is geen luxe, maar een fundament van onze democratische rechtsstaat. Toch staat ze ook hier in Nederland onder druk. Voorzitter. De universiteiten zelf erkennen in hun gezamenlijke verklaring dat de academische vrijheid bedreigd wordt en dat zij een verantwoordelijkheid hebben om die vrijheid actief te beschermen. Tegelijk lezen we in de media dat Joodse studenten, docenten en onderzoekers zich onveilig voelen vanwege demonstraties en vijandige leuzen op campussen. Dat is ronduit zorgelijk. Als er één plek veilig moet zijn voor vrije gedachtewisseling zonder angst of intimidatie, dan is het wel de universiteit, want de vrijheid van de een mag niet ten koste gaan van de vrijheid van de ander. Daarom vraag ik de minister hoe hij deze signalen van een groeiend gevoel van onveiligheid, met name bij Joodse studenten en docenten, beoordeelt. Welke concrete stappen wil hij zetten om ervoor te zorgen dat universiteiten daadwerkelijk veilige vrijplaatsen zijn voor álle studenten en medewerkers? Is de minister bereid om universiteiten nadrukkelijker te houden aan hun verantwoordelijkheid om vrijheid van meningsuiting en sociale veiligheid beide te waarborgen? Voorzitter. Daarnaast is het belangrijk dat universiteiten ook de hand in eigen boezem steken, want de academische vrijheid wordt niet alleen bedreigd van buitenaf. De notoire publish-or-perishcultuur, de enorme werkdruk en peerreviewsystemen die alleen publicaties toelaten binnen bepaalde denkkaders, knellen. Deze structuren smoren originaliteit en moedigen middelmatigheid aan. Ze ondermijnen ook de academische vrijheid. NSC vindt dat universiteiten de plicht hebben om hier ook zelf kritisch naar te kijken. Daarom vraag ik de minister of hij bereid is om met universiteiten in gesprek te gaan over de oprichting van een fonds uitsluitend voor de financiering van onderzoek voortkomend uit nieuwsgierigheid en tegendraads onderzoek. Voorzitter, ik rond af. Academische vrijheid vraagt om bescherming, maar ook om een cultuur van nieuwsgierigheid, tegenspraak en integriteit. Laat onze universiteiten opnieuw die veilige havens zijn, voor Spinoza toen en voor studenten en wetenschappers nu. Dank u wel.

Versie 52601864835033727af972b77d86326941ff05a9c6dfc97afdebcbcffadbfcab · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.