Douane

Brontekst

Staatssecretaris Achahbar: Dank u wel, mevrouw de voorzitter, en dank u, commissieleden, voor de gestelde vragen. Voordat ik met de beantwoording begin, zeg ik graag een paar woorden vooraf. Ik heb deze zomer met heel veel plezier kennis mogen maken met de Douane en alle onderwerpen waar die zich mee bezighoudt, bijvoorbeeld ondermijnende criminaliteit. Dat is een onderwerp waar ik als voormalig officier van justitie mee bekend ben. Aan de bestrijding daarvan levert de Douane een hele belangrijke bijdrage, maar de Douane is meer en heeft ook meer taken. In de eerste plaats beschermt de Douane onze samenleving tegen ongewenste goederen, tegen drugssmokkel, en ook tegen bijvoorbeeld gesanctioneerde goederen uit Rusland of kinderspeelgoed dat niet veilig is. Daarnaast levert de Douane een belangrijke bijdrage aan de concurrentiepositie van Nederland. Ze zorgen ervoor dat regels en voorschriften, die op zichzelf noodzakelijk zijn, het proces van ondernemers en bedrijven niet te veel hinderen. De Douane int ruimt 4 miljard aan invoerrechten en bijna 12 miljard aan accijns en verbruiksbelastingen. Dit zijn inkomsten voor de overheid, waarmee we collectieve uitgaven kunnen doen en die belangrijk zijn voor ons allemaal. In de afgelopen weken heb ik meerdere werkbezoeken gebracht. Daarbij heb ik heel veel gemotiveerde en gepassioneerde douaniers ontmoet. Ik zag hoe gigantisch veel goederen ons land binnenkomen, hoe die via ons land de EU binnenkomen en hoe die er ook weer uitgaan. Het is echt indrukwekkend hoe douaniers die handelsstromen in de gaten houden, 24 uur per dag en zeven dagen per week. Tegelijkertijd zie ik dat de Douane voor grote uitdagingen staat. Het aantal aangiften dat de Douane moet verwerken is in de afgelopen vijf jaar maar liefst verviervoudigd tot meer dan 1 miljard aangifteregels. De verwachting is dat die stijging nog wel even doorgaat. Dat komt onder meer omdat we met z'n allen steeds meer online bestellen. De Douane krijgt bovendien steeds meer taken. Er komen nieuwe regels uit Europa waar producten aan moeten voldoen. Daarop moet de Douane toezien aan de grens. Dat zijn bijvoorbeeld regels op het gebied van ontbossing, kinderarbeid en het beprijzen van de CO2-uitstoot. Dat zijn belangrijke onderwerpen. Ik zie dat de douaniers heel gemotiveerd zijn om dit goed te doen. Dit gaat allemaal niet vanzelf. Ik zie dat de Douane echt alle zeilen bijzet om de taken aan te kunnen. Systemen worden verbeterd en waar dat kan, voert de Douane innovaties door. Denk aan de controles van scanbeelden. Daar kreeg ik in de haven van Rotterdam uitleg over. De Douane scant containers in de haven om drugs op te sporen. Elk scanbeeld wordt nu door twee douaniers bekeken. Dat kost natuurlijk heel veel tijd. Dat beperkt ook het aantal containers dat bekeken kan worden. Daarom werkt de Douane nu bijvoorbeeld aan algoritmes die automatisch herkennen of een scanbeeld afwijkt. Zo kunnen we het aantal containers dat gescand wordt in de toekomst fors vergroten. Dit is een voorbeeld van innovatie waar ik zelf heel enthousiast van word. Maar innovatie is niet voldoende. Waar de regels niet goed uitvoerbaar zijn, is het aan ons, als politiek, om de regels te veranderen. Daarom spelen we als Nederland een actieve rol om samen met andere lidstaten te komen tot een nieuw douanewetboek van de Unie. Bij goed bestuur hoort dat beleid uitvoerbaar moet zijn. Vanuit de politiek heeft de Douane steun en scherpe keuzes nodig, bijvoorbeeld bij de prioritering van nieuwe douanetaken. Het is dus goed om daar vandaag met elkaar over te spreken, zodat mensen erop kunnen blijven vertrouwen dat de goederen die ons land binnenkomen, veilig en legaal zijn. Tot slot van mijn inleiding wil ik nog een ander onderwerp noemen dat mij aan het hart gaat, namelijk weerbaarheid. Daar is ook al wat over gezegd door de commissieleden. Een betrouwbare overheid betekent dat de mensen die bij de overheid werken betrouwbaar zijn, maar ook dat zij hun werk in veiligheid kunnen doen, dat ze integer zijn en dat ze zorgvuldig omgaan met de informatie die ze vanuit hun functie hebben. De informatie waarover douaniers beschikken, is waardevol voor criminelen, die soms echt geen enkel middel schuwen. Dat maakt douaniers kwetsbaar. Het gebeurt helaas niet zelden dat ze onder druk worden gezet of worden bedreigd als ze niet meewerken met drugssmokkelaars. Lid Heite noemde daar zojuist een voorbeeld van. Daar moeten we douaniers tegen beschermen. Het is fijn dat de woordvoerders daar vandaag inderdaad aandacht voor hebben gehad. Dan kom ik nu bij de beantwoording van de vragen en ik doe dat per deelonderwerp. Voor elk deelonderwerp zou ik ook nog heel graag een kleine introductie willen geven om de context te schetsen en daarna zal ik overgaan tot de beantwoording van de vragen. Ik begin bij het onderwerp scanners; scan en detectie. Het is een belangrijk onderwerp en ik begrijp natuurlijk de vragen die hierover gesteld zijn heel goed. De Douane kan niet zonder goede scanners. Dat heb ik ook zelf gezien in de haven van Rotterdam en op Schiphol. Of het nu mango's of auto's zijn, op scanbeelden kunnen specialisten echt hele kleine afwijkingen al heel goed zien. Zo halen ze duizenden kilo's cocaïne uit ladingen. Hoe scherper de scan, hoe beter en sneller ze hun werk kunnen doen. Tegelijkertijd is het natuurlijk belangrijk dat niemand met die scanbeelden mee kan kijken, zeker geen andere landen. Daar ben ik me heel erg van bewust en daar is de Douane zich ook heel erg van bewust. In dat kader is de afgelopen jaren ook van alles in gang gezet. Zo is er samen met de veiligheidsketen een onderzoek uitgevoerd naar de risico's van scan- en detectieapparatuur. Dat onderzoek is vertrouwelijk met uw Kamer gedeeld. Uit het onderzoek bleek dat er op dit moment geen sprake is van gevaar voor de nationale veiligheid. Dat zou kunnen veranderen als de scanners niet meer als standalone worden gebruikt, maar worden aangesloten op het douanenetwerk. Dat is wat er nu ook in België gaat gebeuren en waarom ze daar besloten hebben om aanbestedingen anders in te richten. We laten nu onderzoek uitvoeren naar de risico's indien er sprake is van een koppeling met het douanenetwerk. Als de resultaten van dat onderzoek er zijn, dan zal ik uw Kamer daar natuurlijk wederom vertrouwelijk over informeren. Dit zal naar verwachting voor het einde van het jaar zijn. Zoals ik uw Kamer per brief heb laten weten, is een lopende aanbesteding ingetrokken omdat de Douane een uitbreiding van het aantal scans voorziet. Een nieuwe aanbesteding voor mobiele scanapparatuur wordt niet opgestart voordat het onderzoek is afgerond en ik uw Kamer daarover heb geïnformeerd. Dan kom ik bij de beantwoording van de vragen.

Versie a633233e6b7a48845b00f56fb0b3f8f769a29fd11243a7f8fd5273e7c5792e51 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.