Verduurzaming financiële sector/Toekomst van het bankenlandschap

De heer Ephraim (Groep Van Haga): Dank u, voorzitter. Ik zal eerst even kort ingaan op de actualiteit. Uiteraard denken we allemaal terug aan 2008, aan Lehman, maar ik wil toch ietsje positiever zijn. In 2008 hadden banken veel grotere handelsboeken met complexe derivaten, waaronder CMO's, CDO's, ABS, sub-Alts — noem het maar op. Ze deden vaak off-balance sheet zaken met elkaar, waarbij lang niet altijd duidelijk was met welke juridische entiteit ze zaken deden. Ze dachten allemaal dat het Deutsche Bank AG was, maar dat hoefde bijvoorbeeld niet. Credit Suisse is natuurlijk een household name, maar het is niet meer de Credit Suisse van vijftien of twintig jaar geleden. Hetzelfde geldt voor eigenlijk alle grote banken in Europa; Deutsche Bank en ABN AMRO, het zijn echt andere banken geworden. Wat dat betreft ben ik ietsje minder pessimistisch dan velen. We moeten elkaar ook niet de put in praten. Even over de coco's van Credit Suisse. Dat was puur de emissievoorwaarde — de kleine lettertjes — waarin stond dat de coco's konden worden afgeschreven op elk moment wanneer Credit Suisse in de problemen zou komen. Dat hebben ze gedaan. Of het fatsoenlijk is, laat ik in het midden. Maar al die coco's — ik heb er een paar doorgelezen; ik dacht dat ik er iets van wist — vond ik bijzonder ingewikkeld. En ik ken heel wat kleine lettertjes en clausules. Dat over de coco's. Nu ietsje meer afstandelijk. Financiële markten en banken zijn onderworpen aan, zoals ik die noem, de drie-eenheid van finance: risico, rendement en prijs. Zoals ik mijn studenten altijd heb bijgebracht: money has no morals. De voornaamste taak van banken is om met een prudent risk-returnprofiel op efficiënte wijze … Ik hoorde wat u zei buiten de microfoon, meneer Heinen, maar dan zou ik dat in het Nederlands hebben gezegd! De voornaamste taak van banken is om met een prudent risk-returnprofiel op efficiënte wijze vraag en aanbod op de geld- en kapitaalmarkt bij elkaar te brengen, waarbij de diverse stakeholders een adequate beloning krijgen — niets meer en niets minder. Wat dat betreft is het jammer dat het zakenbankieren in Nederland helemaal verdwenen is. Ik weet dat iedereen dat associeert met gokken, grote risico's en trading en wat dies meer zij, maar een goede zakenbank brengt ook gewoon bedrijven met obligaties naar de beurs. Dat betekent dat je een heel andere manier van financieren mogelijk maakt. Dan hoef je zelf als bank helemaal niet van die grote risico's te lopen. Maar die tak van sport is in Nederland helaas vrijwel helemaal dood. Ideologische doelen najagen op basis van een geloof in de maakbaarheid van de samenleving hoort wat mij betreft nadrukkelijk niet bij de doelstellingen van een bank. Gelooft u mij, of anders Bertolt Brecht: erst kommt das Fressen, dann kommt die Moral. De achterblijvende financiële prestaties van ASN, de Volksbank en Triodos geven dat eigenlijk al aan. Er is een verzekeraar, Klaverblad, die ermee adverteert dat maatschappelijk verantwoord ondernemen misschien niet het hoogste rendement geeft, maar wel goed voelt. Dat is prachtig, maar een goed gevoel kunnen financiële instellingen helaas niet als onderpand onderbrengen indien hun liquiditeitspositie dat vereist. Men vergeet dat de belangen van de beneficial owners, de uiteindelijke begunstigden, te allen tijde voorop dienen te staan. Dat geldt ook voor pensioenfondsen, die immers geen eigen middelen beleggen, maar als agent optreden voor een grote groep principals. Maximalisering van rendement bij een acceptabel risico dient leidend te zijn — niets meer, niets minder. De minister ziet verduurzaming van de financiële sector zelfs als aanjager voor het halen van klimaatdoelen. Dat is wat mij betreft tegen elk prudent financieel principe. Banken dreigen te worden misbruikt voor ideologische doelstellingen. BVNL vindt dat geen goede zaak. Ik zal een klein voorbeeldje geven. Er is een bank die ermee adverteert dat men nooit de wapenindustrie zal financieren omdat dit niet conform de ESG-, mvo- en SDG-doelstellingen is. Maar hoe verwacht men dan Oekraïne van wapens te voorzien als de financiering van de productie daarvan geboycot wordt? Even een nuchtere analyse. Als rechtschapen banken en andere financiële instellingen weigeren de wapenindustrie te financieren, zal de cost of funding voor wapenfabrikanten hoger worden bij gebrek aan aanbod. Daar zullen andere marktpartijen zonder meer op inspringen, om zo extra rendement te maken en vervolgens met hogere spaar- en depositotarieven klanten aan zich te binden. Daarmee worden die nobele banken op termijn uit de markt gedrukt. De financiële sector dreigt voor het karretje gespannen te worden voor het uitrollen van allerhande ideologische beleidsthema's van het kabinet en de EU. Sinds de bankencrisis van 2008 hebben banken weinig politieke invloed meer — dat is volkomen begrijpelijk, moet ik eerlijk zeggen — en luisteren zij uiteraard naar de politiek. Dat is geheel begrijpelijk. Door de Wwft werkt inmiddels een op de vijf mensen binnen de banken op dit moment bij compliance, met know your client en client due diligence. Dat kost miljarden per jaar, terwijl het nog maar de vraag is of het werkelijke doel, de professionele ondermijning door criminele organisaties, echt gestopt wordt. Het zijn miljarden die niet gestoken kunnen worden in fatsoenlijke dienstverlening voor met name ouderen en zwakkeren. Wie heeft er nog weleens een echt persoon bij de bank aan de telefoon gekregen, de menselijke maat? De minister stelt dat de fintechsector ruim baan moet krijgen. Dat doet me allemaal een beetje denken aan de internetbubbel van 2000, want op welke gebieden en hoe is volstrekt onduidelijk, maar het klinkt zeker interessant. Het faillissement van SVB gooit hier roet in het eten. BVNL trekt het idee van de minister ernstig in twijfel, daar er nog wat verliezen geleden zijn op fintech. ING heeft zijn belang in fintech afgebouwd. Misschien kan de minister een reactie geven. Als prudente financiële doelstellingen door ideologische doelstellingen uit het oog verloren worden, is het maar de vraag of het verdienmodel van de banken niet ernstig in gevaar komt. A dreamer and his money are easily parted. Een voorbeeld in Nederland is Triodos Bank. Certificaathouders aldaar — gewone mensen zoals u en ik — kunnen tot hun grote ergernis al bijna drie jaar niet bij hun geld omdat de handel in certificaten via het interne handelssysteem is opgeschort. Deze mensen dachten een zeer veilig spaarproduct te kopen, maar lopen straks het risico om 50% van hun inleg te verliezen — by the way, ook daar de kleine lettertjes. Graag een reactie. Stabiliteit en rendement gaan in het bankwezen altijd boven het nastreven van maatschappelijke doelstellingen. Dat dienen we ons allen denk ik heel goed te realiseren. Dan nog twee korte dingen tot slot. ABN AMRO. BVNL vindt het verstandig dat het belang van de Staat wordt afgebouwd. De zeggenschap van de Staat gaat van 56,3% naar iets onder de 50%. Dan hebben we de Volksbank. Het is goed dat de minister de Kamer heeft laten weten nog dit jaar een richtinggevend besluit te nemen over de toekomst van de Volksbank. Het klinkt natuurlijk uiterst sympathiek om die in handen van de Staat te houden — ik heb die suggestie ook wel gehoord — als een soort algemene nutsvoorziening, maar waarschijnlijk komen we dan in de problemen met Europa wat betreft staatssteun. Ten tweede moet de Volksbank echt zijn financiële prestaties gaan verbeteren, want al drie jaar gaan de belangrijkste indicatoren van het bankwezen naar beneden: return on equity, cost-to-income ratio en capital ratio.