Wijziging van de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring met het oog op het handhaven van de mogelijkheden om maatregelen te nemen ten aanzien van overlastgevende vreemdelingen (35501)

Brontekst

De heer Diederik van Dijk (SGP): Dank u wel, voorzitter. "Recht zonder barmhartigheid wordt hardheid. Barmhartigheid zonder recht wordt zwakte." Dit citaat is op veel terreinen van het leven van toepassing, of het nu gaat over het gezin, het samenleven in een buurt of over het asielbeleid. Om te voorkomen dat de juiste balans tussen rechtvaardigheid en barmhartigheid ontbreekt, is het noodzakelijk van tijd tot tijd de wet tegen het licht te houden, zoals bij deze wijziging van onze asielwetgeving. Op dit moment wordt voor het vastzetten van vreemdelingen hetzelfde wettelijke kader gebruikt als voor het gevangeniswezen, maar met de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring moet de vreemdelingenbewaring een nieuwe beginselenwet krijgen, met een eigen wettelijk kader. Daarin wordt ruimte gelaten voor de menselijke maat en tegelijkertijd ingezet op een strikt en effectief asielbeleid. De SGP deelt de wens daadkrachtig op te kunnen treden tegen asielzoekers die overlast veroorzaken of weigeren mee te werken. Bij de behandeling van de oorspronkelijke wet heeft mijn fractie al aangegeven dat deze wet vooral de vreemdelingenbewaring regelt, maar dat de terugkeer er wat bekaaid vanaf lijkt te komen. Hoe kijkt deze minister daarnaar? Terugkeer is een wezenlijke bouwsteen in het gebouw van een sluitend asielbeleid. Het is des te zorgwekkender dat dit al jarenlang de achilleshiel daarvan is. Welke ambities heeft deze regering om de terugkeercijfers van uitgeprocedeerde vreemdelingen te verhogen? Voorzitter. In Nederland kennen we voor een vreemdeling die geen rechtmatig verblijf heeft de verplichting actief mee te werken aan zijn of haar vertrek. Wanneer de IND of rechter op rechtsgronden heeft bepaald dat je hier niet langer kunt blijven, dan vertrek je. Daarnaast moeten we helder maken dat illegaal verblijf en het tegenwerken van de overheid bij uitzetting door de desbetreffende vreemdeling onaanvaardbaar en daarom strafbaar zijn. Op dit moment kent de wet onvoldoende basis om illegaal verblijf aan te pakken. Daarnaast zien we dat asielzoekers tot vlak voor hun uitzetting een nieuwe aanvraag willen indienen, terwijl er vaak helemaal geen nieuwe feiten zijn. Zouden we niet kunnen verkennen of we een periode na de laatste procedure kunnen instellen waarin het redelijkerwijs is uitgesloten dat er nieuwe feiten zijn aan te voeren? Voorzitter. Het opsluiten van vreemdelingen zien wij als een noodzakelijk kwaad. Het is nooit prettig om mensen of gezinnen hun persoonlijke vrijheid te ontnemen. Toch is het soms noodzakelijk omdat een gedwongen uitzetting anders niet of nauwelijks uit te voeren is. Wat de SGP betreft blijven we van dit middel gebruikmaken als dit bijdraagt aan de uitzetting of het tegengaan van overlast. Dat de directeur van een inrichting de mogelijkheid krijgt een lockdown in te stellen op het moment dat de veiligheidssituatie van medewerkers en migranten in detentie daarom vraagt, uiteraard omkleed met allerlei waarborgen, vinden wij niet meer dan logisch. Voorzitter. Door middel van een nota van wijziging wil de minister ook de mogelijkheden voor ongewenstverklaring uitbreiden. Mijn fractie deelt die inzet. Hoe gaat dit middel straks in de praktijk worden ingezet, zo vraag ik de minister. Kan dit middel bijvoorbeeld ook worden ingezet om antisemitische of aanverwante haatdragende sprekers uit Nederland te weren? Welke mogelijkheden ziet de minister hiervoor, zodat we de import van Jodenhaat effectief kunnen dwarsbomen? Voorzitter. De SGP ziet onder ogen dat dit wetsvoorstel te lang stilligt en dat al te lang een apart juridisch kader voor vreemdelingenbewaring ontbreekt. Welke inwerkingtredingsdatum heeft de minister op het oog? De organisatie die het moet gaan uitvoeren, de Dienst Justitiële Inrichtingen, kampt met grote personeelstekorten. Dat is al eerder genoemd. Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat dit toch uitvoerbaar is voor de DJI? Wat gaat hij doen als het personeel er gewoon niet is? Hoe voorkomen we dat de dienst wordt opgezadeld met extra verplichtingen die de dienst onmogelijk waar kan maken? In de beslisnota lees ik dat dan aanzienlijk, circa 40%, minder cellen beschikbaar blijven voor vreemdelingenbewaring. Dat is echt onwenselijk. Voorzitter. Binnen de EU wordt hard gewerkt aan een nieuwe terugkeerverordening. Ik begreep vanochtend dat de trialoog over deze verordening is afgerond. Dus in de eerste plaats graag een reactie van de minister op de uitkomsten zoals ze nu bekend zijn. Daarnaast is het natuurlijk van belang dat we het wetsvoorstel dat we nu bespreken ook naast de EU-plannen leggen. Ik neem aan dat de minister die vergelijking allang heeft laten maken. Kan hij de uitkomsten daarvan met de Kamer delen? Blijft wat we in dit wetsvoorstel regelen in de toekomst inderdaad mogelijk binnen de EU-voornemens? Ziet de minister erop toe dat de verruiming van de mogelijkheden voor gedwongen terugkeer of vreemdelingendetentie niet teruggeschroefd worden? Voorzitter. De wijzigingsvoorstellen die de regering doet moeten ervoor zorgen dat de Vreemdelingenwet beter aansluit bij de situatie van 2026. Dat is voor de SGP ook de reden om daar nog een wijzigingsvoorstel aan toe te voegen: het amendement over afschaffing van de rechterlijke dwangsommen. De dwangsomregeling werd ooit ingesteld als stok achter de deur om de IND te bewegen tijdig te beslissen. De tijd dat asieldwangsommen als zodanig functioneerden, hebben we allang achter ons gelaten. Inmiddels heeft een dwangsom zelfs een averechts effect. De IND gaat er niet sneller van beslissen; het levert zelfs vertraging op. De Staat van de Uitvoering van 2023 zegt daarover het volgende: "De Wet dwangsom heeft een ontwrichtend effect op de IND. De IND en de aanvragers schieten er niets mee op. Het behandelen van dwangsomprocedures vergt tijd en capaciteit zonder dat dit de IND dichter bij een structurele oplossing brengt." Tot zover het citaat. Er wordt inmiddels een heel team IND-medewerkers ingezet om deze claims af te handelen, terwijl die medewerkers anders zouden zijn ingezet om aanvragen af te doen. De maatschappelijke druk, en niet te vergeten de politieke druk, om de wachtlijsten weg te werken is wat de SGP betreft hoog genoeg. Daar is geen geldverslindende boeteregeling voor nodig. Bovendien kent geen ander EU-land een dergelijke regeling voor asielzoekers. In deze regeling is vorig jaar de bestuurlijke dwangsom al afgeschaft, maar de rechterlijke dwangsom bleef nog intact. Vorig jaar werd er 79 miljoen euro uitgekeerd aan dwangsommen. Dat bedrag zal alleen maar toenemen, gelet op de asielfile bij de IND. Per asielzoeker kan het gaan om duizenden tot soms zelfs tienduizenden euro's. Met de huidige instroom van 700 tot 1.000 asielzoekers per week en een IND die het nu al niet meer aankan, loopt dat behoorlijk in de papieren. Kan de minister een berekening geven van de financiële consequenties van het onverhoopt niet aanvaarden van dit amendement in het licht van de huidige instroomprognose voor de komende jaren? Hoeveel miljoenen gemeenschapsgeld zouden we kwijt zijn aan dwangsommen in 2026, 2027, 2028 et cetera? Wat betekent dit concreet voor de IND-capaciteit in diezelfde jaren? Ik heb inmiddels vernomen dat de minister in de Eerste Kamer zijn steun al heel uitgesproken voor dit amendement. Dat is een leuk novum. Hartelijk dank daarvoor. Zegt het kabinet ook toe dat bij aanvaarding van het amendement de afschaffing zo snel mogelijk wordt doorgevoerd? Ik ga ervan uit dat dit voorstel ook in de Kamer op ruime steun kan rekenen, zeker nu ook de IND zelf erom smeekt. Voorzitter. Tot slot nog een acuut punt.

Versie a6e09178a19986e2035563101ab3a3a91da27385f587117724b2221f167f322b · Officiële bron.