Oekraïne

Brontekst

Minister Berendsen: Dank u wel, voorzitter. Ik zal kort in algemene zin een aantal dingen zeggen en dan heb ik de blokjes militair, sancties en druk op Rusland, onderhandelingen, uitbreiding, financieel en overig. Voorzitter. De afgelopen weken zagen we positieve berichten over Oekraïne en signalen dat Rusland het moeilijker heeft. Dat is bemoedigend, maar de kern is onveranderd: Rusland zet zijn agressie onverminderd voort. Gisternacht zijn 23 burgerdoden gevallen door grootschalige en langdurige Russische aanvallen op Oekraïne. Afgelopen vrijdag is een Russische drone ingeslagen in een flatgebouw in Roemenië. Op 24 mei heeft Rusland de grootste aanval op Kiev tot nu toe uitgevoerd met de geavanceerde Oresjnikraket. Daarbij uitte het dreigementen aan de diplomatieke vertegenwoordigingen ter plaatse. Kortom, Rusland intensiveert zijn aanvallen en geeft geen enkel signaal van bereidheid tot serieuze onderhandelingen. In totaal zijn in de eerste vier maanden van dit jaar meer burgerdoden en -gewonden gevallen dan in diezelfde periode de afgelopen drie jaar. Daarom moeten we koersvast blijven met voorstelbare steun aan Oekraïne en druk op Rusland. Voorzitter. Er werd mij door de heer Dassen gevraagd of ik de ontwikkelingen aan het front kan duiden. De ontwikkelingen aan het front zijn de afgelopen week positiever. Oekraïne houdt stand en weet met succes de energiesector in Rusland te verstoren, maar deze ontwikkelingen vormen nog geen keerpunt. Voor elke meter wordt hard gevochten en de urgente militaire en financiële steun die Oekraïne nodig heeft, blijft dan ook groot. Oekraïne blijft door een aanhoudend tekort aan luchtafweer kwetsbaar voor aanvallen met ballistische raketten, zoals vorige week bleek. Ik zal mij in bilateraal, EU- en NAVO-verband blijven inzetten voor levering van luchtafweer, bijvoorbeeld door financiering ervan via de EU-steunlening en door partners op te roepen om meer te leveren. Wel laten de ontwikkelingen zien dat onze strategie werkt: Oekraïne zo veel mogelijk steunen en de druk op Rusland opvoeren. Daar moeten we dus mee doorgaan. Mevrouw Maes vroeg naar de troepenopbouw in Belarus. Belarus houdt sinds het begin van dit jaar militaire oefeningen, waaronder ook onaangekondigde militaire oefeningen met Rusland. Het kabinet neemt de waarschuwingen van president Zelensky serieus; hij heeft immers als geen ander zicht op wat er nabij de grens met Oekraïne gebeurt. Het kabinet heeft echter geen informatie dat er sprake is van een grootschalige militaire opbouw. Tegelijkertijd onderstrepen deze signalen dat de situatie in Belarus waakzaamheid en aandacht vergt. Nederland en andere NAVO-bondgenoten nemen deze nauwgezet mee in de dreigingsbeoordeling. Mevrouw Van der Werf vroeg naar de Amerikaanse Patriotlevering en welke routes het kabinet ziet als oplossing. De oproep van president Zelensky is helder: Oekraïne heeft urgent de behoefte aan kritieke luchtverdediging. Het is in ons eigen belang om de steun aan Oekraïne verder op te voeren. Dit doen we als Nederland onder andere via het PURL-initiatief. De NAVO en de VS hebben meermaals bevestigd dat de PURL-leveringen blijven doorgaan. Mevrouw Piri vroeg of we ook vanuit eigen voorraden raketten aan Oekraïne kunnen leveren. Het kabinet onderkent het belang van het versterken van de Oekraïense luchtverdedigings- en luchtgevechtscapaciteit. Eerder leverde Nederland in delen een volledig Patriotsysteem en diverse andere luchtverdedigingsmiddelen, ook F-16's, drones et cetera. Gelet op de effecten op de operationele gereedheid is het kabinet helaas niet meer in staat om uit eigen voorraad te leveren. Het verder afstaan van deze middelen zou een te groot risico betekenen voor onze eigen operationele gereedheid en de continuïteit van het Nederlandse lucht- en raketafweersysteem. Defensie blijft de afweging tussen de acute Oekraïense noden en de effecten op de eigen gereedheid continu maken. Mevrouw Dobbe vroeg naar het gebruik, het beheer en de beveiliging van de wapenleveringen en welke afspraken er zijn gemaakt. Mevrouw Dobbe heeft op 27 mei voor een tweede maal schriftelijke vragen gesteld over dit onderwerp en om haar vragen zorgvuldig te beantwoorden, komen we schriftelijk terug op die vragen. De heer Hoogeveen vroeg naar de raw materials en de defensiesamenwerking met Oekraïne. Defensie verwerft waar mogelijk bij de defensie-industrie in Nederland voor de behoeftes van Oekraïne, evenals direct bij de Oekraïense industrie. Dit om zowel Oekraïne als onze eigen krijgsmacht tijdig van de juiste capaciteiten te voorzien. Zo heeft Nederland ruim 135 miljoen vrijgemaakt voor een coproductie voor een droneproject tussen het Nederlandse VDL en een Oekraïens bedrijf. Conform de motie-Hoogeveen zijn we ambtelijk in gesprek met de Commissie over het meer resultaatgericht maken van het EU-Oekraïnegrondstoffenpartnerschap. De Commissie deelt ook de wens van de Kamer en van dit kabinet om meer concrete resultaten te behalen onder dit partnerschap. Voorzitter. De heer De Roon zei dat sommige Europese landen militair veel minder bijdragen aan Oekraïne en vroeg wat we daaraan doen en met wie het kabinet spreekt. Andere Kamerleden vroegen daar ook naar. Nederland staat in de top vijf van landen die steun aan Oekraïne leveren. We bevinden ons hier in gezelschap van meer Noord-Europese landen en Duitsland, maar natuurlijk zouden we graag zien dat die groep zich verder uitbreidt. De grote financiële steunpakketten vanuit de EU, zoals die lening van 90 miljard, worden gegarandeerd via de EU-begroting, waardoor lidstaten naar rato garant staan. Dat is een goed voorbeeld van eerlijke lastenverdeling, maar die leningen alleen zijn niet genoeg om alle noden te dekken. Bilaterale steun blijft dus ook van belang. Daarom spannen wij ons actief in voor een eerlijke verdeling, consistent op alle niveaus, onder meer in het Ukraine Donor Platform, de Ukraine Defense Contact Group, in EU- en NAVO-verband. Zeker ook in ieder bilateraal gesprek dat ik voer met mijn collega's is dat een onderwerp van gesprek. Dat is ook gerelateerd aan het feit dat de steun voor Oekraïne in Nederland breed is, maar dat er logischerwijs ook in Nederland terechte vragen zijn over waarom wij heel veel doen en sommige landen veel minder dan ze zouden moeten doen. Dat gesprek blijven we dus voortzetten. Voorzitter. Dan de vragen over de sancties en de druk op Rusland. De heer Van Lanschot vroeg hoe het staat met het 21ste sanctiepakket. Allereerst verwelkomen we natuurlijk de aanname van het twintigste sanctiepakket en de constructieve houding van de nieuwe Hongaarse regering. We hebben in Europees verband ook meteen opgeroepen om door te pakken met een nieuw en omvangrijk 21ste sanctiepakket. Wat het kabinet betreft moet dit pakket zich richten op het verder ondermijnen van het Russische verdienvermogen op internationale energiemarkten, het tegengaan van de schaduwvloot en het financieel verder isoleren van Rusland. Daar blijven wij dus op inzetten. Voorzitter. De heer Van Lanschot vroeg ook naar het inzetten van een sanctietermijn van een jaar. Het antwoord daarop is vrij simpel: ja. Wij pleiten daar, overigens in gezelschap van een zeer grote groep, al langere tijd voor. Alleen, voor een verlenging van een jaar is een unaniem besluit nodig. Daar blijven we dus mee bezig. Mevrouw Piri vroeg hoe het staat met de wetgeving tegen de schaduwvloot. Ook enkele andere leden informeerden daarnaar. Om de Nederlandse handelingsopties een dwingend karakter te kunnen geven, specifiek binnen de exclusieve economische zone, werkt het kabinet momenteel aan het vereiste juridisch kader. Dat ontbreekt in de huidige nationale wetgeving. Handelingsopties tegen schaduwvlootschepen of vals gevlagde schepen dienen een grondslag te hebben in het nationale recht voor optreden op zee. De verwachting is dat de nieuwe wetgeving kort na het zomerreces kan worden aangeboden aan de Kamer. Daarnaast worden operationele mogelijkheden onderzocht, zoals het systematisch aanhouden en inspecteren van vals gevlagde schepen. Dit is mogelijk indien er naast de toets op de regelgeving van UNCLOS ook naar Nederlands recht sprake is van strafbare feiten. Ik kan hier uiteraard verder geen mededelingen over doen.

Versie f6c88bafc86fa4f5181d09f9d3e2b68f2c5c5a19adbb65cf2682186db2365b44 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.