Terrorisme/extremisme

Brontekst

Minister Van Weel: Voorzitter, dank. Dank aan de leden voor hun inbreng in de eerste termijn in dit volgens mij zeer tijdige debat over dit belangrijke onderwerp, namelijk terrorismebestrijding. In september werd Nederland opgeschrikt door de mesaanval bij de Erasmusbrug in Rotterdam. Inmiddels is bekend dat het Openbaar Ministerie de verdachte verdenkt van moord en poging tot moord met een terroristisch oogmerk. Het aantal terroristische aanslagen en arrestaties in Europa is in 2024 toegenomen. De verdachten van deze daden worden ook steeds jonger. Het net gepubliceerde Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland, waar velen van u aan hebben gerefereerd, onderstreept dit. Het actuele dreigingsniveau staat daarmee nog steeds op 4. Dat betekent dat er een reële kans is op een aanslag in Nederland. Dat is natuurlijk een zorgelijke ontwikkeling. Mensen in de samenleving ervaren sterk onbehagen bij de ontwikkelingen in de wereld, zoals in het Midden-Oosten. Het ervaren onbehagen wordt gericht gevoed door extremistische en terroristische organisaties die gebeurtenissen gebruiken om op te roepen tot vijandigheid tegen het Westen en tegen onze samenleving. Er groeit ook een zorgelijke dreiging vanuit ISIS door professionalisering en decentralisering van verschillende ISIS-provincies. Daarnaast ben ik ook bezorgd over de polarisatie in Nederland. Dat zeg ik niet omdat we het altijd met elkaar eens moeten zijn. Dat zeg ik wel omdat er in een gepolariseerde samenleving, zonder ruimte voor nuances of grijstinten in het debat, een grotere voedingsbodem is voor extremisme en in het ergste geval terrorisme. Wij blijven ons samen met alle partners inspannen voor het voorkomen van aanslagen en het aanpakken van alle andere vormen van extremisme en terrorisme. We kijken voortdurend of we het goede doen of dat de aanpak beter kan. Daarnaast hebben we allemaal, als maatschappij gezamenlijk, de verantwoordelijkheid om de verbinding in de samenleving te versterken en de voedingsbodem voor extremisme en terrorisme tegen te gaan. Dat was mijn algemene inleiding. Ik zal zo meteen in de blokjes terrorisme, online, preventie en overig antwoorden geven op uw vragen. Ik wil beginnen door kort stil te staan bij het ADR-rapport, dat ik afgelopen vrijdag samen met de beleidsreactie naar uw Kamer heb gestuurd. Zoals ik heb gezegd, vind ik het een zeer zorgelijk rapport. Ik ben dan ook blij dat er vandaag door uw Kamer een plenair debat is aangevraagd dat we hopelijk op korte termijn met elkaar kunnen hebben om hier uitvoerig bij stil te staan. Dit debat is daar immers te kort voor. Ik wil wel kort zeggen dat, naar aanleiding van de bevindingen van de ADR en ook al na het oppakken van de twee verdachten vorig jaar in oktober, er wel al veel maatregelen genomen zijn bij de NCTV om de acute risico's, waar de ADR ook terecht op wijst, weg te nemen. Ook na mijn aantreden begin juli heb ik me laten briefen over de stand van zaken. Daarna heb ik een aantal aanvullende maatregelen genomen om de veiligheid beter te borgen. Daarom kan ik u wel zeggen dat ik op dit moment vertrouwen heb in de wijze waarop er omgegaan wordt met gerubriceerde informatie bij de NCTV. Er moet echter nog veel gebeuren. Daar gaan we in dit debat ook verder over praten. Ik wenste u echter wel enigszins gerust te stellen, want we hebben natuurlijk niet stilgezeten sinds oktober vorig jaar en het ontdekken van deze zaak. Dan het kopje terrorisme en extremisme. Ik begin met het antwoord op de vraag van de heer Boswijk, die daar helaas geen plezier van zal hebben, in ieder geval niet live. Hij vroeg hoe we kijken naar de nieuwe Syrische vluchtelingen die mogelijk aanhanger zijn van Assad en zich nu hier in Nederland vermengen met de andere vluchtelingen. Ook vroeg hij of dat spanningen oplevert. Wij kijken van alle kanten naar de situatie in Syrië. We bekijken wat er ter plekke gebeurt. Er zijn Nederlanders actief in het gebied van HTS. Dat is de partij die nu de overhand heeft in Syrië. Dat is één van onze aandachtspunten. Daarnaast zitten er nog Nederlanders gevangen in de kampen van de SDF in Oost-Syrië, bewaakt door de Koerden. We kijken ook nauwlettend naar de ontwikkelingen daar en wat die betekenen voor de mensen die daar nog vastzitten. We kijken ook naar de vluchtelingenstromen die mogelijk op gang komen. We willen natuurlijk voorkomen dat er extra spanningen ontstaan in onze samenleving. De medewerkers uit de vreemdelingenketen zijn getraind op het herkennen van signalen die kunnen raken aan de nationale veiligheid. Er zijn voldoende mogelijkheden om die signalen te onderkennen en dan ook te zorgen voor passende opvolging daarvan. De heer Van Dijk vroeg of er in Nederland asielzoekers zijn die banden hebben met terroristische organisaties. Nogmaals, er is ons alles aan gelegen om te voorkomen dat individuen met terroristische intenties zich hier kunnen vestigen. In het asielproces wordt een vreemdeling onder meer geïdentificeerd, geregistreerd en gecontroleerd in de relevante nationale en internationale systemen. Daarnaast is het asielproces zodanig ingericht dat op verschillende momenten signalen die relevant zijn voor de nationale veiligheid, onderkend kunnen worden. Is dat systeem honderd procent waterdicht, zo was uw vraag. Nee, dat is ook niet realistisch om te veronderstellen. Een andere vraag zou kunnen zijn of het dan beter kan. Het antwoord op die vraag is: ja, dit is geen stilstaand proces. Er wordt continu geleerd en continu bezien of instrumenten of procedures moeten worden aangepast aan nieuwe situaties. Een recent voorbeeld hiervan is het versterken van openbronnenonderzoek door de IND tijdens de screeningsfase in de asiel- en nareisprocedure, waarmee er meer aandacht is geweest voor het vergroten van de expertise van de screeners die dat werk doen. Het is een ongoing proces. Mevrouw Van der Werf vroeg hoe de minister de aanpak van anti-institutioneel extremisme gaat intensiveren. Dit is een zeer zorgelijke nieuwe stroming. We hebben inderdaad een zaak gehad waarbij er ook mogelijk sprake was van een intentie tot geweldpleging. Dat zijn natuurlijk de zorgelijke aspecten hiervan. Op de schaal van radicalisering hebben we het dan over een redelijk grote groep mensen die inmiddels openstaat voor dit gedachtegoed. "Online" speelt daar natuurlijk ook een rol in. We zien wel een heleboel overeenkomsten tussen deze vorm van anti-institutioneel extremisme en in de ergste gevallen terrorisme, en de andere gevallen van extremisme en terrorisme. In die zin zijn de instrumenten, zoals die zijn ontwikkeld voor terrorisme, zonder meer ook toepasbaar op anti-institutioneel extremisme. Dat geldt voor de diensten maar ook voor gemeenten en anderen in de keten. Vroegsignalering en informatie-uitwisseling op lokaal niveau zijn daarbij heel belangrijke elementen, waardoor mensen die radicaliseren kunnen worden besproken in het lokale casusoverleg. Op vroegsignalering en preventie kom ik nog terug, maar uiteindelijk is dat natuurlijk de plek waar we willen zitten, om te voorkomen dat we aan de achterkant de brokstukken moeten oprapen. Ook wordt er gekeken of er een aanvullende aanpak en maatregelen nodig zijn, ook om te zien hoe zich dit verder ontwikkelt. Daarbij zeg ik dat een van de ontwikkelingen bijvoorbeeld is dat het aantal mensen dat afscheid neemt van de overheid en dus geen belasting meer betaalt et cetera, juist weer afneemt, omdat mensen ook zien en leren dat dit een weg is die uiteindelijk tot meer problemen leidt. Dat heeft dan ook weer z'n uitwerking op de ontwikkeling hiervan. Daarentegen hebben we ook een casus gehad waarbij er een intentie was tot het gebruik van geweld. Dat is weer een ontwikkeling de andere kant op. Dit fenomeen ontwikkelt zich dus en wij moeten zorgen dat we daarbij zitten. Er wordt in de CT-strategie geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende ideologieën. De aanpak op lokaal niveau is ook ideologieneutraal en richt zich op een specifieke casus met de bijbehorende maatregelen. Op dit moment wordt de gehele CT-strategie geëvalueerd als onderdeel van de Strategische Evaluatie Agenda, die u ontvangt na de zomer van 2025.

Versie 48eaa3a85340b87980a3d80dfd9919ab13963cb34fc392a87a200fce3be9264e · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.