Wetgevingsoverleg over de Jaarverslagen en Slotwetten 2025 van de ministeries EZ, BZK en JenV voor zover het onderwerpen betreft die zien op digitalisering

Brontekst

Mevrouw Kathmann (PRO): Dank, voorzitter. Ik ga maar meteen, op z'n Rotterdams, met de deur in huis vallen. Ik ben een ongelofelijke liefhebber van de Fuckup Nights. Die heb ik leren kennen toen ik wethouder was in Rotterdam. Dan kwamen ondernemers, kunstenaars, de gemeente en Rotterdammers bij elkaar, eigenlijk vaak met een biertje, om hun allergrootste blunders op tafel te gooien. Dat was gewoon een avondje samen de vuile was luchten, niet om elkaar uit te lachen of om te shamen en te blamen, maar vooral om gigantisch veel te leren. Die gedachte mis ik weleens in de politiek. Hier heerst een andere reflex. Heel vaak is het ook een beetje de doofpot opzoeken. Problemen worden liever vakkundig onder het tapijt geveegd. Het is die voorzichtigheid waardoor digitale blunders uitlopen op digitale rampen. Achteraf kijken we elkaar dan allemaal een beetje met vragende ogen aan en vragen we ons heel vaak af hoe dit nou zo heeft kunnen gebeuren. Daarover gaat mijn eerste vraag vandaag. De Algemene Rekenkamer heeft een flinke tik op de vingers gegeven. Hoe reageert de staatssecretaris op de Rekenkamer? Hoe gaat zij de aanbevelingen opvolgen en de tekortkomingen volgend jaar oplossen? Laten we vandaag de vuile was ook luchten, niet om vliegen af te vangen, maar omdat we het verplicht zijn om digitale zaken net zo kritisch te controleren als elk ander ding waar miljarden aan belastinggeld in omgaan. Er zijn drie problemen die ik vandaag wil bespreken. Dat zijn eigenlijk drie vlekken in die vuile was, waar ik eigenlijk een beetje genoodzaakt ben om in te wrijven. Dat zijn het complete gebrek aan geld, waardoor ambities niet waar kunnen worden gemaakt, twee, de aanbestedingswetgeving die structureel niet wordt nageleefd, en drie, het totale gebrek aan inzicht in de uitgaven. Ik begin met het grootste zorgenkind. Dat zijn de centen. Ik zat even te stuiteren toen de antwoorden op mijn feitelijke vragen binnenkwamen. Het staat er gewoon zwart-op-wit: zonder middelen komt er geen Nederlandse digitaliseringsstrategie. Zonder middelen maken we de mooie ambities simpelweg niet waar. Het coalitieakkoord is dan geen lijst met beloftes die waargemaakt gaan worden, maar een vrijblijvend wensenlijstje. Ik heb alvast een paar vragen. Wat is de status van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie? Wordt die volwaardig doorgezet of gaan de ambities en de doelen omlaag? We weten door de Investeringsagenda die is opgesteld hoeveel middelen er nodig zijn. Hoeveel middelen gaat de staatssecretaris voor elkaar proberen te boksen richting Prinsjesdag? Ik steun de staatssecretaris van harte in haar ambities. Die zijn torenhoog en ijzersterk. We zitten hier alleen ook om die dingen waar te maken. De boodschap "geef me tot Prinsjesdag en dan kom ik met het geld" hoor ik nu eigenlijk al vijf jaar. Al jaren is het niet gebeurd. De afstemming tussen ministeries is simpelweg te stroef. Er wordt dan in de portemonnee van de staatssecretaris gekeken, maar die is leeg. Economische Zaken heeft geen geld op de plank liggen. Innovatieve vormen van financiering vanuit verschillende ministeries voor overstijgende onderwerpen, zoals digitalisering, komen ook niet van de grond. Mijn vraag is dan waar er dan überhaupt nog geld vandaag te toveren is. Weet de staatssecretaris hoe duur haar ambities ongeveer zijn en welk bedrag ze nodig zal hebben om die waar te maken? Heeft deze staatssecretaris een strategie voor hoe ze dat gaat bereiken? Met welke departementen gaat ze deze zomer in gesprek? Aan wat voor budgetten moeten we denken en hoe groot wordt die pot? Ik hoop dat het lukt — begrijp me niet verkeerd — maar de kans is groot dat het budget dat bij elkaar geschraapt wordt gering gaat zijn en dat er prioriteiten moeten worden gesteld in wat we nu doen, wat we later doen en wat we niet doen. Kan de staatssecretaris aangeven wat voor haar het belangrijkste is? Kan de Kamer haar helpen bij het maken van die keuze? Logischerwijze kijken we voor geld allemaal schuimbekkend naar Defensie. Daar zijn zogenaamd de middelen. Alles wat we in deze commissie doen, raakt ook een beetje aan onze nationale veiligheid en cyberveiligheid, denken we dan. De Kamer heeft bijna op verzoek van de vorige staatssecretaris van Defensie een motie aangenomen om Defensie structureel te betrekken bij digitaliseringsvraagstukken. Ligt er een claim op de 1,5% voor Defensie op infrastructuur die gereserveerd gaat worden voor digitale infrastructuur? Hoe nauw trekt Defensie op met deze bewindspersonen op het gebied van digitale infrastructuur? Zijn er gesprekken gevoerd over het gezamenlijk financieren van belangrijke projecten? Is het realistisch dat Defensie bijdraagt aan de financieringsopdracht van deze staatssecretarissen en de digitale opdracht in het geheel? Wat is omgekeerd gedacht de rol van de staatssecretaris in het bewaken van de digitale autonomie van Defensie? Hoe kijkt zij bijvoorbeeld naar de rol van Kyndryl in het miljardenproject Grensverleggende IT? Ik wil met Prinsjesdag gewoon weten waar we aan toe zijn. Ik dien daarom een motie in om in september helderheid te geven over het financiële plaatje en om, als het niet lukt, ook eerlijk te kiezen en prioriteiten te stellen. Dan kan niet alles tegelijk, maar ook dat verdienen we gewoon te weten. Het dictum van die motie is een beetje: verzoekt de regering om bij Prinsjesdag 2026 middelen beschikbaar te stellen voor de digitale ambities uit het coalitieakkoord en anders duidelijk te maken welke ambities worden afgeschaald of niet gerealiseerd worden. Dan de Aanbestedingswet. Deze staatssecretaris heeft dan misschien geen geld, maar ze coördineert wel de hele ICT-machine van de Rijksoverheid. In 2025, toen ik samen met oud-collega Jesse Six Dijkstra de nota Wolken aan de horizon verdedigde, heeft de Kamer uitgesproken dat strategisch inkopen en aanbesteden dé manier is om digitaal autonoom te worden. Dat gebeurt dus niet; integendeel zelfs. Ik heb vandaag iemand uitgenodigd, namelijk Valentijn Sessink. Hij zit daar in het publiek. Hij is de mastermind achter het Zwartboek Aanbestedingen ICT, dat hij zelf op Mastodon bijhoudt. Dat is een collectie van naar alle vermoedens illegale aanbestedingen waarin vooral één leverancier, meestal die ene met de grote blauwe M, wordt voorgetrokken. Hij heeft een brief, een aanbesteding en een boek voor u. Die liggen allemaal hier. Die zal ik zo in de schorsing overhandigen. Het is misschien handig om hem even de hand te schudden tijdens de schorsing, want hij heeft heel veel te vertellen. Wat Valentijn blootlegt, is geheel in lijn met wat de Rekenkamer zegt: de Aanbestedingswet wordt structureel niet nageleefd. Daardoor verdampen er miljarden euro's naar de andere kant van de oceaan, geld waar Nederland hard voor heeft gewerkt en dat niet in onze eigen zak terugkomt. Dat is economisch dom, strategisch dom en vooral zonde van alle mooie dingen die we er ook mee zouden kunnen doen. In dit geval kijk ik specifiek naar de aanbesteding van 3,3 miljard waar ik eerder vragen over heb gesteld. Volgens mij deugt het gewoon nog van geen kant. De antwoorden waren verwarrend, want een letterlijke passage uit een vraag-en-antwoord is: "Standaardprogrammatuur van vendor Microsoft heeft specifiek geen betrekking op software van vendor Microsoft." Dan weet ik het eigenlijk ook niet meer. Ik stel daarom nog een keer wat vragen. Is deze aanbesteding illegaal? Is dit een houdbare, zuivere manier om ICT in te kopen? Wordt Microsoft hier niet bevoordeeld? Gebeurt dit vaker? Zo ja, wat gaan we doen om dat niet meer te doen? Niemand heeft nog echt hard kunnen maken hoeveel geld er nou omgaat in de overheids-ICT, maar bronnen in en rondom de overheid hebben het doorgaans over jaarlijkse uitgaven van rond de 5 tot 6 miljard. Een soortgelijk bedrag is ook weleens opgetekend door oud-regeringscommissaris Arre Zuurmond. Daarover heb ik wat vragen. Klopt dat bedrag ongeveer? Welk aandeel van die miljarden belandt nu bij monopolisten die ons aan het digitale infuus hebben hangen?

Versie 4e868ae44982051bda460524123d6a4d894b155a0274d3b0746c78654700ef2f · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.