Veteranen

Brontekst

De heer Van Lanschot (CDA): Voorzitter. Nederland telt ruim 100.000 veteranen, mannen en vrouwen die hebben gediend voor onze vrijheid, veiligheid en de internationale rechtsorde. Wat het CDA betreft verdienen zij erkenning, waardering en goede zorg. Veteranen zijn van grote waarde voor onze samenleving. Zij hebben geleerd onder druk rustig te blijven en weten wat kameraadschap betekent. Die ervaring kunnen we beter benutten. We spreken vaak over weerbaarheid, over noodpakketten, over wat te doen bij een crisis, maar weerbaarheid is meer dan een boekje. Weerbaarheid ontstaat in de wijk, op school, bij de sportclub en in het dorp. Veteranen kunnen daarin wat het CDA betreft een sleutelrol spelen. Zouden veteranen bijvoorbeeld een rol kunnen krijgen bij lokale noodsteunpunten? Denk daarbij aan advies over crisiscommunicatie, logistiek, eerste opvang en het trainen van inwoners. Kan de minister samen met gemeentes, veiligheidsregio's en veteranenorganisaties verkennen of hier een pilot voor gestart kan worden? Het CDA ziet hierbij ook kansen voor een verdere uitbouw van het Veteranen Search Team. Dan is het natuurlijk wel belangrijk dat zij niet jaarlijks onzekerheid hebben over hun financiering. We begrijpen dat structurele financiering altijd een uitdaging is, maar meerjarig committeren zou al veel rust opleveren. Bij weerbaarheid hoort ook onderwijs. Dat vrijheid niet gratis is, leer je het beste uit persoonlijke ervaringen. We kennen krachtige projecten als Veteraan in de Klas. Kan de minister met scholen en veteranenorganisaties een plan maken om dit breder aan te bieden? Onze arbeidsmarkt snakt naar talent. Veteranen beschikken vaak over leidinggevende ervaring, discipline, stressbestendigheid en teamgevoel. Dat zijn kwaliteiten die veel werkgevers hard nodig hebben. Het CDA vraagt de minister om de maatschappelijke waarde van veteranen actiever onder de aandacht te brengen van werkgevers. Graag een reactie van de minister. Veteranendag en herdenkingen zijn van groot belang voor de erkenning van veteranen. Van het CDA mag erkenning ook tastbaar zijn. We steunen daarom de ambitie van de minister om het aantal organisaties dat veteranenkorting aanbiedt versneld uit te breiden naar 750. Hoe denkt zij dit te gaan bereiken? Voorzitter. Tijdens het rondetafelgesprek Veteranen constateerden we dat veel zaken goed verlopen. Tegelijkertijd hoorden we ook van veteranenorganisaties dat er stevige knelpunten zijn op operationeel juridisch-administratief vlak. Die worden niet altijd even duidelijk uit de Veteranennota, denk aan de implementatie van HVUS, doorloop van RvS-procedures en financiering van veteranenorganisaties of bijeenkomsten. Daarom vraagt het CDA de minister of zij kan toezeggen om aan de volgende nota een dashboard van één pagina toe te voegen. Daarop zou moeten staan, gebaseerd op de artikelen van de Veteranenwet en in overleg met de veteranenorganisaties, wat de tien belangrijkste knelpunten zijn, inclusief de status, de acties die we moeten nemen en de deadline die erbij hoort. Dan kan de Kamer daar ook op sturen. Waardering voor veteranen kan niet zonder goede zorg. Veteranen met lichamelijke of mentale schade mogen niet in de bureaucratie verdwaald raken. De minister schrijft dat het herziene PTSS-protocol in juli 2026 moet ingaan. Dat is positief. Het CDA wil weten wat dit betekent voor veteranen die al jaren vastlopen. Komt er ruimte voor herbeoordeling? Graag een reactie van de minister. Zorg moet ook beschikbaar zijn. Daarom vraagt het CDA aandacht voor de inloophuizen waar ex-militairen en hun thuisfront terechtkunnen voor kameraadschap en ondersteuning. Die zijn laagdrempelig, vertrouwd en cruciaal voor vroegsignalering. Is de minister van mening dat er voldoende langjarige zekerheid is in de financiering van deze ontmoetingscentra? Het thuisfront. Partners en kinderen dragen vaak mee wat een veteraan heeft meegemaakt. Het is goed dat er naar aanleiding van het rapport van de Veteranenombudsman "Erken mijn zorgen" meer aandacht komt voor relaties en voor onderzoek naar invloed van een uitzending op de kinderen van veteranen. Een belangrijke observatie van de Veteranenombudsman is dat kinderen niet altijd vrij krijgen op uitzwaai- en terugkomdagen voor militairen. Kan de minister daarom toezeggen dat zij met haar collega van Onderwijs zal verduidelijken wat al de wettelijke mogelijkheden zijn voor scholen om geoorloofd verzuim toe te staan in dit soort omstandigheden? Voorzitter. We moeten het ook hebben over de veteranenstatus. Uit de Publieksmonitor veteranen 2025 blijkt dat 87% van de Nederlanders veteranen waardeert. Op zichzelf is dat mooi nieuws, maar het interessante is dat door de ongeveer 1.000 ondervraagden in de monitor veelal een andere groep bedoeld wordt dan wat wij juridisch onder een veteraan verstaan. Zo'n twee op de drie denkt namelijk dat het gaat om oud-militairen of zij die in het leger hebben gediend. En dat klopt niet! Het is namelijk: oorlogsomstandigheden of deelname aan een missie in het kader van de internationale rechtsorde, voor zover aangewezen door de minister. Als militairen bijzondere risico's lopen, dan hoort daar ook een bijzondere zorgplicht van de overheid bij. Het is goed dat differentiatie via de veteranenstatus wordt gemaakt. Tegelijkertijd vindt het CDA dat de definitie van "veteraan" moet passen bij de dreigingen van nu. Oorlog ziet er anders uit dan vroeger en militairen lopen andere risico's. Momenteel werkt de regering aan een afwegingskader, waarin de definitie uit de Veteranenwet nader wordt geduid. Het CDA vraagt de minister of zij in dat afwegingskader kan ingaan op cyber, remote warfare, gereedstelling aan de oostflank en langdurige oefeningen in risicogebieden als mogelijk onderdeel van die status. Naast het futureproof houden van de huidige veteranenstatus wil het CDA ook een andere route verkennen, namelijk een op de VS geïnspireerd model met een onderscheid tussen veterans en war veterans. In zo'n model zouden alle oud-militairen veteranen mogen worden genoemd. De veteranen die in oorlogsomstandigheden hebben gediend of op een missie zijn geweest in het kader van de internationale rechtsorde, zouden dan bijvoorbeeld de eretitel oorlogsveteraan kunnen krijgen. Aan die tweede groep blijft dan ook de bijzondere zorgplicht verbonden, evenals voor de MOD'ers.

Versie 15fba0ad6b40a8271677799b5f978bff9c193e3c4e5622169864d65441149a27 · Voorlopig verslag; de tekst kan nog wijzigen.