Jesse Klaver

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202521 501-02Raad Algemene Zaken en Raad BuitenlandseZakenNr. 3222 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEGVastgesteld 28 augustus 2025 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen enopmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over debrief van 22 juli 2025 over het Verslag informele Raad Buitenlandse Zaken(RBZ) van 11 augustus 2025 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 3216) en over debrief van 13 augustus 2025 over de geannoteerde agenda RBZ Gymnichvan 29 en 30 augustus 2025 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 3218).De vragen en opmerkingen zijn op 21 augustus 2025 aan de ministe vanBuitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 28 augustus 2025 zijn devragen beantwoord.De voorzitter van de commissie,KlaverAdjunct-griffier van de commissie,Dekker kst-21501-02-3222ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-02, nr. 32221 InhoudsopgaveVragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van debewindspersoon2Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie enreactie van de bewindspersoon2Vragen en opmerkingen van de leden van de NSC-fractie enreactie van de bewindspersoon8Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie en reactie van de bewindspersoon11 I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van debewindspersoon AlgemeenVragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie enreactie van de bewindspersoonDe leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomenvan de stukken ter voorbereiding op de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ)van 29–30 augustus 2025. Zij willen in dit kader enkele specifiekeaandachtspunten benadrukken en hebben hier enkele vragen over.De leden van de VVD-fractie hebben met veel belangstelling gekeken naarde recente geopolitieke ontwikkelingen ten aanzien van de grootschaligeoorlog in Oekraïne. Wat deze leden betreft is er alleen een staakt-het-vuren of vrede mogelijk waarmee Oekraïne kan instemmen. De leden zienhet als cruciaal dat daarbij ook Europa meeonderhandelt. Hoe is deMinister van plan direct in Europees verband aan de onderhandelingstafelte komen?1. Antwoord van het kabinetHet is cruciaal dat Oekraïne aan de onderhandelingstafel plaats-neemt. Daarnaast acht het kabinet het ook van belang datEuropese landen betrokken zijn bij onderhandelingen overbredere Europese veiligheidsbelangen. In dat licht is het positiefdat president Zelensky en een delegatie van Europese partnersonder wie ook de Voorzitter van de Europese Commissie en de SGvan de NAVO gezamenlijk een bezoek brachten aan presidentTrump op 18 augustus jl. Nederland staat in nauw contact metdeze partners en voedt het inhoudelijke gesprek van de E3+ en deEU met de Verenigde Staten (VS) over de toekomst van Oekraïneen de veiligheid van Europa. Hierbij stuurt Nederland aan opEuropese betrokkenheid bij die gesprekken. Het kabinet zal zichblijven inspannen om de Europese en Oekraïense veiligheidsbe-langen te behartigen.Hoe kijkt de Minister naar de recente ontwikkelingen met betrekking tothet afstaan van Oekraïens grondgebied aan Rusland?2. Antwoord van het kabinetOp dit moment is het formeel afstaan van grondgebied doorOekraïne niet aan de orde. Het is aan Oekraïne om te bepalen ofdit in het kader van een onderhandelingsproces wel aan de ordekomt. Nederland staat voor de principes van territorialeintegriteit en soevereiniteit.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-02, nr. 32222 Wat is de inzet van de Minister om ervoor te zorgen dat er een zo goedmogelijk resultaat kan worden behaald voor Oekraïne?3. Antwoord van het kabinetNederland steunt Oekraïne militair, humanitair, financieel, moreelen politiek. Het kabinet blijft deze steun onverminderd voort-zetten, mede om Oekraïne in een zo goed mogelijke onderhande-lingspositie te brengen. Daarnaast blijft het noodzakelijk om dedruk op Rusland hoog te houden en op te voeren, zowel diplo-matiek als via sancties, om Rusland ertoe te bewegen eindelijkzijn oorlog te stoppen. Rusland kan deze oorlog niet eindeloosvolhouden. Tot slot benadrukt Nederland in gesprek met partnershet belang van betrokkenheid van Oekraïne bij gesprekken overOekraïne, evenals het belang van additionele militaire steunvanuit het principe van evenwichtige lastenverdeling onderEU-lidstaten. Tevens zal aan Europese kant in dit kader onver-minderd moeten worden ingezet op de opbouw van additionelemilitaire capaciteiten en de afbouw van ongewenste afhankelijk-heden.Deelt de Minister de mening van deze leden dat de internationalerechtsorde wordt ondermijnd als het Poetin lukt zich Oekraïens grond-gebied toe te eigenen door middel van onderhandelingen met PresidentTrump? Wat is de visie van de Minister op het gebied van de schade diedit op langere termijn het fundament van de internationale rechtsorde kanopleveren?4. Antwoord van het kabinetDe Russische agressie tegen Oekraïne inclusief de bezetting vanvijf Oekraïense regio’s is een schending van het internationaalrecht. In de door Nederland gesteunde resolutie «The Path toPeace», die op 24 februari 2025 is aangenomen door deAlgemene Vergadering van de Verenigde Naties, is ook wederomhet belang onderstreept van de soevereiniteit, onafhankelijkheid,eenheid en territoriale integriteit van Oekraïne binnen zijninternationaal erkende grenzen.1 Het kabinet beschouwt het alsessentieel dat Oekraïne aan de onderhandelingstafel plaatsneemt.Een duurzame en rechtvaardige vrede kan immers alleen wordengerealiseerd als de Oekraïense belangen, waaronder ten aanzienvan grondgebied, worden vertegenwoordigd en meegewogen.Nederland zet zich op diverse wijzen in om straffeloosheid vanschendingen van het internationaal recht te bestrijden. Deoprichting van een Speciaal Tribunaal voor het Misdrijf Agressiepast daar in; Nederland is een van de voortrekkers van datproces. Dat geldt eveneens voor de oprichting van een Claims-commissiedie tot financiële compensatie zal kunnen besluitenten aanzien van in en door Oekraïne geleden schade doorRussische internationale misdrijven. Afwezigheid van vervolging,berechting en bestraffing werkt straffeloosheid in de hand,hetgeen de internationale rechtsordeondermijnt.De leden van de VVD-fractie hebben tevens met veel interesse kennisge-nomen van de mogelijke veiligheidsgaranties voor Oekraïne als onderdeelvan een deal naar aanleiding van de recente gesprekken tussen Europeseleiders en President Trump in Washington. Welke rol ziet de Ministerweggelegd voor Nederland op het gebied van veiligheidsgaranties?1A/RES/ES-11/8.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-02, nr. 32223 5. Antwoord van het kabinetNederland is aangesloten bij internationale gesprekken overveiligheidsgaranties voor Oekraïne, onder andere in de Coalitionof the Willing. De discussie over mogelijke veiligheidsgarantiesbevindt zich nog in een vroeg stadium, waarbij de precieze rolvan de VS en de positie van Rusland zich nog moeten uitkristalli-seren. Het kabinet kan daarom op dit moment nog niet ingaan opeen eventuele Nederlandse rol. Bovendien is het zaak hier nietpubliekelijk over te speculeren om de Nederlandse, Europese enAmerikaanse positie niet te schaden en Rusland niet in de kaartte spelen. Voorop staat dat Nederland Oekraïne actief en onver-minderd blijft steunen. In dat licht sluit het kabinet op voorhandgeen opties uit. Het kabinet zal uw Kamer op de hoogte houdenvan verdere ontwikkelingen.Is de Minister bereid om met gelijkgestemde Europese partners in gesprekte gaan over het gezamenlijk bijdragen aan veiligheidsgaranties als ditniet lukt binnen de Europees verband?6. Antwoord van het kabinetNederland zet zich in voor een gezamenlijke koers met Oekraïne,Europa en de VS. Zo is Nederland aangesloten bij internationalegesprekken over veiligheidsgaranties voor Oekraïne, onderandere in de Coalition of the Willing. Het kabinet ziet het als eenpositief signaal dat president Trump Europa wil ondersteunen inhet bieden van veiligheidsgaranties aan Oekraïne. De Neder-landse inzet is om het momentum voor Europees-Amerikaansesamenwerking te behouden. Indien tot veiligheidsgaranties voorOekraïne wordt besloten, zal dit naar verwachting door gelijkge-stemde partners worden ingevuld, via de Coalition of the Willing.In EU-verband zet het kabinet zich in voor een bijdrage van hetEU-instrumentarium aan veiligheidsgaranties om zo effectiefmogelijk te zijn in de steun aan Oekraïne.Hoe ziet de Minister de samenwerking met de Verenigde Staten op ditgebied, nu president Trump heeft aangekondigd dat de Verenigde Statengeen militairen naar Oekraïne zullen sturen?7. Antwoord van het kabinetZoals genoemd in antwoord op vragen 6 en 7, moet de preciezerol van de VS zich nog uitkristalliseren en is de Nederlandse inzetom het momentum voor samenwerking met de VS te behouden.Is de Minister het eens met de VVD-fractie dat mogelijke veiligheidsga-ranties zo concreet mogelijk moeten worden gedefinieerd en ingericht integenstelling tot het Budapest Memorandum van 1994?8. Antwoord van het kabinetDit kabinet heeft als uitgangspunt dat veiligheidsgaranties vansubstantiële aard moeten zijn om Oekraïne geruststelling tebieden en toekomstige Russische agressie te ontmoedigen. DeVS, Europa en Oekraïne voeren momenteel overleg over hoedergelijke garanties te definiëren en in te vullen. De belangen enwensen van Oekraïne staan daarbij centraal.Kan de Minister toelichten welke rol hij ziet voor Europese samenwerkingmet de Verenigde Staten met betrekking tot de veiligheidsgaranties?9. Antwoord van het kabinetTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-02, nr. 32224 Zoals genoemd in antwoord op vraag 8, zijn gesprekken over deconcrete uitwerking van veiligheidsgaranties nog gaande. Hetkabinet kan niet speculeren over hoe deze garanties vorm gaankrijgen en wat de concrete rol van de VS daarbij zal zijn.Naast de geopolitieke ontwikkelingen in Oekraïne hebben de leden van deVVD-fractie nog enkele opmerkingen en vragen over Israël en de oorlog inGaza. De leden hebben kennisgenomen van de recente ontwikkelingenomtrent het plan van het bouwen van een nieuwe Israëlische nederzettingin de E1 corridor op de Westelijke Jordaanoever. Deze leden zien dezehernieuwde plannen als een zorgwekkende ontwikkeling. Wat is de inzetvan de Minister tijdens de komende Raad Buitenlandse Zaken om tot eeneensgezinde reactie te komen met betrekking tot deze plannen? Is deMinister het eens dat de bouw van deze nederzetting een uiteindelijkeoplossing voor het conflict en een tweestatenoplossing op den duuralleen maar ingewikkelder zal maken? Hoe is de Minister van plan inEuropees verband zich in te zetten om te voorkomen dat E1 daadwerkelijkgebouwd gaat worden nu bekend is dat de Verenigde Staten niet voor hetplan zullen gaan liggen?10. Antwoord van het kabinetHet kabinet veroordeelt het verkeerde en zeer omstreden besluitom nederzettingen te bouwen in het E1-gebied. De implementatievan dit besluit zou de Westelijke Jordaanoever in tweeën splitsen,een schending van het internationaal recht betekenen en eentweestatenoplossing ondermijnen. Daarmee staat dit besluithaaks op het regeerprogramma van dit kabinet, dat stelt datNederland ten aanzien van het Israëlisch-Palestijns conflict blijftstreven naar een duurzame oplossing die door beide partijenwordt gedragen, waarbij het uitgangspunt de tweestatenop-lossing blijft.Nederland heeft zich, ook in EU-verband, decennialang met klemuitgesproken tegen het illegale Israëlische E1-nederzettingenplan.Nederland sloot zich op 21 augustus jl. aan bij een door hetVerenigd Koninkrijk geïnitieerde verklaring waarin het besluitwordt veroordeeld. Het kabinet roept Israël op dit besluit terug tedraaien en geen verdere stappen te zetten die een tweestatenop-lossing verder op afstand plaatsen. Hiervoor zet het kabinet zichook in EU-verband in.Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie welke voortgang deMinister de laatste tijd heeft gemaakt met ervoor zorgen dat binnenEuropees verband producten uit illegale nederzettingen op de WestelijkeJordaanoever worden geweerd van de Europese markt.11. Antwoord van het kabinetNederland pleit samen met gelijkgezinde landen voor handelspoli-tieke maatregelen in EU-verband tegen de nederzettingen, in lijnmet de motie Van Campen-Boswijk.2 De maatregelen moeten watNederland betreft met spoed ingaan. De eerste gelegenheidhierover te spreken is tijdens de informele RBZ op 29 en30 augustus a.s. Indien duidelijk wordt dat een gezamenlijkeEuropese inzet ook onder de huidige verslechterende omstandig-heden uitblijft, zal het kabinet samen met gelijkgezinde landenmaatregelen overwegen.2Kamerstuk 21 501-02, nr. 3196Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-02, nr. 32225 Kan de Minister daarnaast ook aangeven welke vooruitgang is geboekt ophet gebied van het Europees sanctioneren van extremistische IsraëlischeMinisters?12. Antwoord van het kabinetNederland steunde de door Zweden geïnitieerde oproep aan deHoge Vertegenwoordiger voor EU-sancties tegen extremistischeIsraëlische Ministers en riep hiertoe op tijdens de informele RBZop 11 augustus jl. In de Raad bestaat vooralsnog geen unani-miteit voor een dergelijke stap.Deze leden zien het wenselijk dat, naast een landelijk inreisverbod, deMinister ook aan de slag gaat om dit Europees te regelen. Kan de Ministertevens een stand van zaken geven naar het onderzoek wat loopt tegenIsraël voor het schenden van het EU-handelsverdrag?13. Antwoord van het kabinetHet initiële onderzoek naar de naleving door Israël van artikel 2van dit akkoord is afgerond; de Kamer is hierover geïnformeerdin het verslag van de RBZ van 15 juli jl. Sindsdien monitort de EUde ontwikkelingen, waaronder de Israëlische opvolging van hethumanitaire akkoord met de EU, nauwlettend en heeft deCommissie, mede op verzoek van NL, in juli als concretemaatregel voorgesteld om Israëlische deelname aan het Horizonprogramma gedeeltelijk op te schorten. Vooralsnog bestaatmomenteel binnen de EU niet de benodigde gekwalificeerdemeerderheid om deze maatregel te nemen. Nederland blijft in EUverband aandringen op maatregelen om de druk op de regering-Netanyahu te behouden en op te voeren.Met betrekking tot de oorlog in Gaza hebben de leden van de VVD-fractiekennisgenomen van de massale protesten waarbij honderdduizendenIsraëliërs afgelopen weekend de straat zijn opgegaan in protest tegen deregering Netanyahu. De leden onderschrijven hun eis om te komen toteen staakt-het-vuren waarin alle overgebleven gijzelaars wordenteruggebracht naar Israël. Hoe ziet de Minister de protesten van afgelopenweekend in het licht van het groeiende verzet tegen de regeringNetanyahu?14. Antwoord van het kabinetDe oorlog moet stoppen. Een staakt-het-vuren is volgens hetkabinet de enige manier om het lijden van de burgerbevolkingvan de Gazastrook te verlichten, de gijzelaars vrij te krijgen entot een duurzame vrede te komen. De protesten tonen dat ookeen aanzienlijk deel van de Israëlische bevolking een einde aan deoorlog wil.Daarnaast vragen de leden de Minister om een update betreffende deeerste resultaten van de voedseldroppings in Gaza. Kan de Ministeraangeven hoe de capaciteit op dit moment wordt benut en hoe desamenwerking met partners zoals Jordanië kan worden verbeterd? Hoe isde Minister van plan zich in Europees verband in te zetten tot hetverbreden van de voedselhulp aan de bevolking in Gaza?15. Antwoord van het kabinetSinds 8 augustus jl. heeft Nederland opnieuw meerdere airdropsuitgevoerd in Gaza. Defensie heeft acht vluchten uitgevoerd,waarbij in totaal 108 ton aan voedselpakketten en anderenoodhulp is afgeworpen. Een C-130 transportvliegtuig enbijbehorend detachement zijn ingezet om in breder verband eenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-02, nr. 32226 bijdrage te leveren aan het lenigen van de urgente noden van debevolking in de Gazastrook. Het kabinet waardeert de samen-werking met partners binnen de multinationale airdrops coalitieonder aanvoering van Jordanië. Het C-130 transportvliegtuig enbijbehorend detachement zijn ingezet om in breder verband eenbijdrage te leveren aan het lenigen van de urgente noden van debevolking in Gaza. Ook ondersteunt Nederland de door Jordaniëbeheerde landroute met een financiële bijdrage via het VN-Bureauvoor Projectondersteunende Diensten (UNOPS).Defensie heeft naar aanleiding van twee meldingen vanvermoeden van burgerslachtoffers als gevolg van airdrops eenvooronderzoek uitgevoerd: de dood van een 15-jarig kind in hetAl-Nuwairi Hill-gebied, en het instorten van een balkon inGaza-stad. Bij beide incidenten kon Nederlandse betrokkenheiduitgesloten worden op basis van vergelijking tussen de gemeldetijd en locatie en de exacte tijd en locatie van Nederlandseactiviteiten. Defensie heeft op 28 augustus jl. de uitkomst vanhet vooronderzoek volgens geldende procedure gepubliceerd opdefensie.nl.De beslissing om via de lucht aanvullende humanitaire hulp teverlenen doet niets af aan de prioritaire inzet op landtoegang alsmeest effectieve weg om te voorzien in hulp op de schaal dieonmiddellijk nodig is. Gezien de onhoudbare situatie wil hetkabinet met airdrops bijdrage leveren aan de internationaleinspanningen, naast blijvende druk op Israël om volledige enonvoorwaardelijke humanitaire toegang te faciliteren. In ditkader pleit Nederland er in Europees verband voor om degezamenlijke druk op Israël op te voeren.Daarnaast willen de leden van de VVD-fractie aandacht vragen voor dezorgelijke ontwikkelingen in Georgië op het gebied van ondemocratischeontwikkelingen. De leden staan achter de lijn van het kabinet om hetMatra Rule of Law trainingsprogramma op te schorten wegens deverslechterde politieke situatie. Kan de Minister aangeven hoe Nederlandzich binnen Europees verband met maatschappelijke organisaties inGeorgië kan inzetten voor het versterken van het verzet tegen dezezorgelijke ontwikkelingen?16. Antwoord van het kabinetDe Europese Unie heeft sinds 2024 46,2 miljoen euro extra steungeleverd aan maatschappelijke organisaties en vrije media.Daarnaast heeft Nederland zich tijdens de RBZ van 15 juli jl.uitgesproken voor additionele steun aan het Georgischmaatschappelijk middenveld. De Commissie heeft een nieuwsteunpakket aangekondigd. Nederland verwelkomt deze extrasteun. Recent ingevoerde maatregelen door de Georgischeautoriteiten maken het echter onmogelijk om financiële middelenals voorheen uit te kunnen geven. Nederland kijkt daarom, innauw overleg met o.a. Europese donoren, naar flexibele mogelijk-heden om dat te blijven doen, binnen de grenzen van deGeorgische wetgeving.Als laatste willen de leden van de VVD-fractie de Minister vragen wat zijninzet is met betrekking tot de hervormingen Werkmethoden RBZ enbesluitvorming gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid(GBVB). Deze leden zijn groot voorstander van het efficiënter maken vande RBZ. Op welke manier is de Minister van plan zich tijdens de komendeTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-02, nr. 32227 Raad verder in te zetten voor het gebruik van een constructieveonthouding?17. Antwoord van het kabinetTijdens de informele RBZ zal Nederland pleiten voor meeractiegerichtheid van de RBZ vergaderingen en het toepassen vanenkele concrete verbeteringen die dit resultaat proberen tebereiken. Bijvoorbeeld een betere voorbereiding van de RBZ bijvoorbereidende vergaderingen zoals het Politiek en Veiligheids-comité en Coreper, waardoor duidelijke politieke beslispuntenoverblijven voor de RBZ. Ook zou het delen van schriftelijkeposities op voorhand, meer discussies met alleen bewindsper-sonen, meer informele discussies en meer gezamenlijke inter-venties namens groepen lidstaten de discussie tijdens de RBZkunnen verbeteren. Tijdens de informele RBZ zal Nederlanddaarnaast benadrukken dat in de huidige geopolitieke contextEuropese besluitvaardigheid nodig is en dat meer gebruik vanconstructieve onthoudingen bij kan dragen aan deze besluitvaar-digheid, terwijl vitale nationale belangen beschermd blijven.Met welke Europese partners ziet de Minister de kans om zich in te zettenvoor het bevorderen van deze constructieve onthouding?18. Antwoord van het kabinetNederland werkt al langere tijd met een coalitie van lidstaten aanhet verbeteren van de besluitvorming binnen het Gemeenschap-pelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid (GBVB), waaronder deRBZ, maar uiteindelijk zullen alle lidstaten dit mechanismemoeten omarmen door het vaker in praktijk toe te passen. Zoalsgebruikelijk worden posities van andere lidstaten niet gedeeld.Vragen en opmerkingen van de leden van de NSC-fractie enreactie van de bewindspersoonDe leden van de NSC-fractie hebben met interesse kennisgenomen van destukken bijgaand dit schriftelijk overleg.De leden van de NSC-fractie hebben naar aanleiding van de stukken nogenkele vragen.Russische agressie tegen Oekraïne:De leden van de NSC-fractie vragen zich af hoe de Minister de algehelesituaties vooral ten opzichte van de door de VS in uitzicht gesteldeveiligheidsgaranties voor Oekraïne beoordeelt. Deze leden vragen hoe erover deze veiligheidsgaranties binnen de EU wordt nagedacht. Het lijkterop dat deze veiligheidsgaranties in plaats moeten komen voor eentoekomstige NAVO-lidmaatschap van Oekraïne. Deze leden vragen hoeonder deze omstandigheden het EU toetredings-traject binnen de EUbediscussieerd wordt.19. Antwoord van het kabinetHet kabinet acht het positief dat president Trump heeft aange-boden Europa te ondersteunen in het bieden van veiligheidsga-ranties aan Oekraïne. Het belang van Amerikaanse betrokkenheidbij de veiligheidsgaranties wordt binnen de EU breed gedeeld.Tevens vinden gesprekken plaats over de manier waaropEU-instrumenten kunnen bijdragen aan veiligheidsgaranties voorOekraïne. Bijvoorbeeld door het versterken van de Oekraïensedefensie-industrie en de rol van EU-trainingsmissie EUMAM en deciviele GVDB-missie EUAM. Daarbij zet het kabinet zich in voorTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-02, nr. 32228 complementariteit om zo effectief mogelijk te zijn in de steunaan Oekraïne.Oekraïne heeft, op basis van het VN-Handvest en het internati-onaal recht, het inherente recht om zijn eigen toekomst tebepalen. In het kader van het EU-toetredingsproces blijftOekraïne hervormingen doorvoeren onder zeer moeilijke omstan-digheden. Oekraïne staat evenwel aan de start van deEU-toetredingsonderhandelingen. Het kabinet houdt streng vastaan de eisen voor EU-lidmaatschap, inclusief de Kopenhagen-criteria. Hervormingen op het gebied van goed bestuur, transpa-rantie en de rechtsstaat zijn hierbij van bijzonder belang. Bijbesluiten over het EU-lidmaatschap zijn merites leidend: hetdoorvoeren van hervormingen en overname en uitvoering van hetEU-acquis bepaalt het tempo van het toetredingsproces. Waarmogelijk ondersteunt het kabinet Oekraïne daarbij.De leden van de NSC-fractie vragen ook hoe groot men binnenEU-verband de kans acht, dat de poging van bemiddeling door presidentTrump kans van slagen heeft. Gaat men ervan uit dat president Poetinserieus geïnteresseerd is in vredesonderhandelingen?20. Antwoord van het kabinetHet Kremlin lijkt tot nu toe vast te houden aan maximalistischeeisen en heeft nog geen werkelijk constructieve opstelling latenzien. Het is evenwel belangrijk dat er wordt gesproken over eenproces dat leidt tot het einde van de Russische agressieoorlogtegen Oekraïne. Het is hierbij van belang dat Oekraïne en Europabetrokken zijn. In dat licht is het recente bezoek van Zelensky eneen delegatie van Europese partners aan president Trump op18 augustus jl. positief geweest. Voor Europa blijft het tevensnoodzakelijk om steun aan Oekraïne voort te zetten en gelijk-tijdig de druk op Rusland hoog te houden en op te voeren, zoweldiplomatiek als bijvoorbeeld via sancties, om het Kremlin ertoe tebewegen een andere afweging te maken. Ook Rusland kan dezeoorlog niet eindeloos volhouden.Israël/Gaza:De leden van de NSC-fractie lezen dat volgens de stukken de afspraaktussen de EU en Israël over toegang voor humanitaire hulp naar Gaza totnu toe niet voldoende heeft opgeleverd.Deze leden vragen welke verdere stappen op dit moment binnen de EUworden bediscussieerd. Welke handelingsruimte heeft de EU nogtegenover Israël en tegenover de Hamas? En klopt het dat sanctiestegenover Hamas en Israël altijd in combinatie met elkaar wordenbesloten?21. Antwoord van het kabinetIn de Kamerbrief van 28 juli jl. is de Kamer geïnformeerd over decombinatie van druk en dialoog die het kabinet inzet, opnationaal en Europees niveau, om de situatie te verbeteren. Hetkabinet zet zich in voor EU-sancties tegen de Ministers Ben-Gviren Smotrich. In de Raad bestaat vooralsnog geen unanimiteitvoor een dergelijke stap. Binnen de EU worden sancties tegenHamas aangenomen onder het regime Hamas en PalestijnseIslamitische Jihad (PIJ). Sancties tegen gewelddadige kolonistenworden aangenomen onder het EU-mensenrechtenregime.Besluitvorming m.b.t. verschillende EU-sanctieregimes istechnisch gezien onafhankelijk. Lidstaten kunnen wel zelfbesluiten hun besluitvorming op verschillende regimes aan elkaarTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-02, nr. 32229 te koppelen. Het kabinet kan niet uitweiden over interne beraad-slagingen binnen de EU.Syrië:De leden van de NSC-fractie konden in de stukken lezen, dat men binnende EU buitengewoon bezorgd is over de ontwikkelingen in Syrië, vooralover het geweld tegenover minderheden. Deze leden vinden echter geenaanwijzingen voor concrete acties richting het regime van Al-Jolani.Enkele maanden geleden besloten de EU-lidstaten tot opheffing van demeeste sancties. De leden vroegen zich dan ook af welke concretemaatregelen op dit moment worden bediscussieerd om de Syrischemachthebbers onder druk te zetten.22. Antwoord van het kabinetHet kabinet maakt zich zorgen over de situatie van diverseSyrische gemeenschappen, waaronder christenen, Druzen enAlawieten, en zet zich zowel bilateraal als multilateraal in voorhun bescherming. In VN- en EU-verband blijft Nederland oproepentot de bescherming van alle gemeenschappen in Syrië, zoals hetgedaan heeft in de marge van de RBZ van respectievelijk 15 juli,23 juni en 20 mei jl. Het recente geweld in Zuid-Syrië is door deEU als volstrekt onacceptabel bestempeld; dit standpunt is ooknadrukkelijk overgebracht in bilaterale contacten. Nederlanddringt er daarnaast bij de Europese Commissie op aan om in kaartte brengen hoe mechanismen die Syrische gemeenschappen meerbescherming bieden, kunnen worden ondersteund. Ook vraagtNederland in de context van sanctieverlichting aandacht voor destatus en bescherming van de diverse gemeenschappen. Daarbijhoudt het kabinet de mogelijkheid open om nieuwe sancties voorte stellen als het handelen van de overgangsregering daartoeaanleiding geeft. Daarbij moet met name worden gedacht aansancties die gericht zijn op diegenen die verantwoordelijk zijnvoor sektarisch geweld en mensenrechtenschendingen.Georgië:De leden van de NSC-fractie hebben kennisgenomen van de (tijdelijke)opschorting van het Matra Rule of Law programma in Georgië en vroegenzich dan ook af hoe de Minister de actuele situatie in Georgië inschat.Heeft Nederland op dit moment mogelijkheden om het Georgischemaatschappelijke middenveld in hun weerstand tegen de actuele politiekemachthebbers te steunen?23. Antwoord van het kabinetHet kabinet is bezorgd over de sterk verslechterende situatie inGeorgië. Oppositieleiders worden om politieke redenen gearres-teerd en vastgehouden, enkele maanden voor de lokale verkie-zingen in Georgië. Daarnaast krijgen mensen met kritiek op deoverheid, demonstranten en onafhankelijke media te maken metsteeds verder gaande repressie. Tot slot maakt recentelijkaangenomen wetgeving – zoals de Foreign Agent Registration Acten de Law on Grants – steun aan het Georgisch maatschappelijkmiddenveld via de gebruikelijke routes nagenoeg onmogelijk.Nederland blijft steun verlenen aan deze organisaties, via eenflexibele inzet en met inachtneming van de herziene juridischekaders. Ook via EU-programma’s blijft Nederland steun verlenenaan het maatschappelijk middenveld.Zaak Zuid-Afrika tegen Israël bij IGH:De leden van de NSC-fractie hebben kennisgenomen van de uiteenzettingwaarom Nederland zich niet zou kunnen «aansluiten» bij deze zaak. DeTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-02, nr. 322210 leden vroegen zich echter wel af welk doel de 12 landen, die zich reeds bijde zaak hebben aangesloten, zouden kunnen nastreven. Ook voor hengeldt dat hun interventies als niet ontvankelijk zouden kunnen wordenbeoordeeld. Alsnog kiezen zij voor interventie, blijkbaar om een politieksignaal af te geven. Klopt het dat Nederland in principe hetzelfde zoukunnen doen, maar dat men ervoor kiest om het vooruitlopend opmogelijke niet ontvankelijkheid van actie af te zien?24. Antwoord van het kabinetHet is niet aan het kabinet om te speculeren over de beweegre-denen van andere staten om een interventie in te dienen. Zoalstoegelicht in het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken van15 juli jl., staat het Statuut van het Internationaal Gerechtshofaansluiting bij een zaak niet toe. Het is wel mogelijk om eeninterventie in te dienen waarin de Nederlandse visie op deconstructie (interpretatie) van het verdrag wordt weergegeven.Het kabinet beraadt zich nog op deze mogelijkheid. Er is dus geensprake van dat Nederland afziet van actie.Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractieen reactie van de bewindspersoonDe leden van de ChristenUnie-fractie hebben met interesse kennisge-nomen van de geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse Zaken inGymnich. De leden hebben een aantal vragen.OekraïneDe leden van de ChristenUnie-fractie vragen wat het betekent dat er«Artikel 5-achtige garanties» komen ten aanzien van Oekraïne, waar NAVOsecretaris-generaal (SG) Rutte over sprak. Welke toezeggingen zijn er doorde VS gedaan? Welke verantwoordelijkheid willen en kunnen Europeseleden op zich nemen? En Nederland daarbij in het bijzonder?25. Antwoord van het kabinetDe discussie over veiligheidsgaranties en de precieze invullingervan bevindt zich nog in een vroeg stadium. Het is helder datEuropa het leeuwendeel van de inspanningen voor veiligheid ophet continent op zich zal moeten nemen. Daarbij zet het kabinetzich in voor een gezamenlijke koers met Oekraïne, Europa en deVS. In dat licht sluit het kabinet op voorhand geen opties uit.Daarnaast blijft Nederland zich onverminderd inzetten om desteun aan Oekraïne voort te zetten. Een sterke Oekraïensestrijdkracht is essentieel om Russische agressie af te schrikken.Zo heeft Nederland recentelijk 500 miljoen euro bijgedragen aanhet Amerikaanse Prioritised Ukraine Requirements List (PURL)initiatief.De leden van de ChristenUnie-fractie wijzen op het BudapestMemorandum (1994) dat ook al veiligheidsgaranties bevatte voorOekraïne, maar waar nooit naar is gehandeld. Op welke manier zullen deveiligheidsgaranties nu wel worden geboden? De leden vragen of ditMemorandum niet formeel bekrachtigd zou moeten worden, met steunvan de Coalition of the willing.26. Antwoord van het kabinetDit kabinet heeft als uitgangspunt dat veiligheidsgaranties vansubstantiële aard moeten zijn om Oekraïne geruststelling tebieden en toekomstige Russische agressie te ontmoedigen. DeVS, Europa en Oekraïne voeren momenteel overleg over hoeTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-02, nr. 322211 dergelijke garanties te definiëren en in te vullen. Daarbij staan debelangen en wensen van Oekraïne centraal.De leden van de ChristenUnie-fractie vragen welke juridische basis tengrondslag ligt aan de inzet van Nederland om geconfisqueerde bedragenuit te geven en te herinvesteren in Oekraïne. Welk precedent schept dit?Waarom is de juridische analyse over internationaalrechtelijke hande-lingsperspectief anders dan die van Duitsland, Frankrijk en Italië en is deMinister bereid deze analyse naar de Kamer te sturen?27. Antwoord van het kabinetOp dit moment is geen sprake van confiscatie van tegoeden ofuitgave van geconfisqueerde bedragen. Als gevolg van desectorale sanctiemaatregelen die aan Rusland zijn opgelegd, zijntegoeden van de Russische Centrale Bank geïmmobiliseerd. Dezebevriezing leidt tot een ongebruikelijke accumulatie vanvermogen op de balansen van Centrale Effectenbewaarinstel-lingen. De EU bereikte in mei 2024 akkoord over het afromen vande buitengewone inkomsten die hierdoor ontstaan en hetbeschikbaar stellen hiervan voor militaire en niet-militaire steunaan Oekraïne.Nederland kijkt serieus naar het onderzoeken van aanvullendemogelijkheden voor het gebruik van de bevroren RussischeCentrale Banktegoeden. De meest vergaande optie is confiscatie.Volgens Nederland is confiscatie van de tegoeden als tegenmaat-regel tegen Russische agressie, onder voorwaarden, juridischhoudbaar. Een analyse hiervan kwam uw Kamer op 4 maart jl.toe3. Duidelijk is dat eventuele aanvullende maatregelen in EU-en bij voorkeur in G7-verband moeten worden genomen.Nederland roept onder meer in EU-verband op tot een gecoördi-neerd internationaal gesprek, om tot een gedeeld beeld te komenvan de mogelijkheden en juridische en financieel-economischerisico’s.De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat Turkije de EU niet wilhelpen om de import van Russisch gas richting de EU aan banden teleggen. Zijn er mogelijkheden om Turkije te bewegen tot afdwingen vaneen verbod op import, bijvoorbeeld door zelf maatregelen tegen Turkije tetreffen?28. Antwoord van het kabinetNederland zet zich actief in voor maatregelen in EU-verband voorde afbouw van Russisch gas naar nul. Momenteel is de importvan Russisch gas (zowel in de vorm van LNG, als via pijplei-dingen) in de EU niet onderhevig aan sancties. De EuropeseCommissie heeft in juni een wetgevingsvoorstel gepresenteerdom de import van Russisch gas op afzienbare termijn geheel uitte faseren, onder de REPowerEU Routekaart. Het kabinet ispositief over dit voorstel. Het sluit aan zowel bij de herhaaldeNederlandse oproepen in de Raad als bij een breed gedragenwens in de Tweede Kamer4 om de import van Russische fossieleenergie zo spoedig mogelijk te stoppen. Het kabinet bezietdaarbij voortdurend welke acties in relatie tot derdelandenopportuun zijn om dit doel te bespoedigen, waarbij ook debredere diplomatieke betrekkingen en de mondiale leveringsze-kerheid in acht genomen worden.3Kamerstuk 36 600 V, nr. 63.4Moties Klaver c.s., Teunissen, Paternotte c.s. en Van der Burg c.s.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-02, nr. 322212 Midden-OostenDe leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe het kan dat medewerkersvan de Europese Commissie de toegang tot Gaza is ontzegd. Was dit geenonderdeel van de afspraken? Is de Minister bereid om zich in te zetten ommet spoed toegang van Europese waarnemers tot Gaza onderdeel vandeze afspraken te maken? Zo nee, waarom niet?29. Antwoord van het kabinetZoals eerder met de Kamer gedeeld, hebben de Hoge Vertegen-woordiger en de Europese Dienst voor extern optreden, met oogop het zoveel mogelijk vergroten van de kans van slagen opspoedige en succesvolle implementatie van de afspraken tussende EU en Israël, de specifieke details van de afspraken nietopenbaar gemaakt. Het is niet in het belang van de diplomatiekepositie van Nederland om deze vertrouwelijkheid te schenden ende specifieke afspraken waar u naar vraagt toe te lichten. Welheeft uw Kamer vertrouwelijk de rapportage van DG EuropeanCivil Protection and Humanitarian Aid Operations (DG ECHO)kunnen inzien5. Het kabinet zet zich er met urgentie voor in datIsraël alle afspraken die gemaakt zijn met de EU over de toegangen levering van humanitaire hulp naleeft, inclusief afspraken overmonitoring en toegang tot de Gazastrook.De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat het aantal trucks datGaza binnen is gekomen een stuk lager is dan is afgesproken met Israël.De leden vragen of de 188 trucks die tussen 31 juli en 4 augustus Gazabinnenkwamen exclusief of inclusief de honderden trucks die al in Gazastonden en gescreend waren, maar niet vervoerd konden wordenvanwege de veiligheidssituatie op de grond zijn, zoals gesteld door deVN? Zo nee, hoe worden de trucks die al in Gaza waren geduid in decijfers?30. Antwoord van het kabinetHet kabinet is niet bekend met het specifieke aantal van188 trucks in de periode tussen 31 juli en 4 augustus jl., en kandeze cijfers daarom niet duiden. Het klopt dat de vrachtwagensdie de grens oversteken niet allemaal de noodlijdende bevolkingkunnen bereiken. De VN en haar partners kampen met ernstigebelemmeringen, waardoor er te weinig hulp binnenkomt en hulpniet bij alle hulpbehoevenden in de gehele Gazastrookterechtkomt. Dit betreft niet alleen operationele en bureaucra-tische belemmeringen voor de invoer en distributie van hulp,maar ook het geweld tegen burgers en hulpverleners heeftdirecte consequenties voor distributiecapaciteiten. Ook gaat dehulpverlening gepaard met veiligheidsrisico’s vanwege deaanhoudende militaire en terroristische activiteiten door Hamas,het doorzetten van de militaire operatie door Israël, en het gebrekaan coördinatie met, en veiligheidsgaranties door, de Israëlischestrijdkrachten. Daarnaast is de situatie in de Gazastrook zoontwricht dat wanhopige menigtes humanitaire konvooientegenhouden en plunderen vanwege de catastrofale noden, hetgebrek aan orde en gezag, en de torenhoge prijzen en beperktaantal goederen op de markten. Ook zijn er berichten vanplunderingen door Hamas en andere gewapende milities.De leden van de ChristenUnie-fractie vragen wat de reactie van Israël is opde constateringen uit het EU-rapport. Erkent Israël de conclusie uit hetrapport dat het land niet voldoet aan de gemaakte afspraken? Welke5Kamerstuk 23 432, nr. 571Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-02, nr. 322213 onderbouwing geven andere EU-lidstaten voor het feit dat ze (nog) nietbereid zijn tot het opschorten van het handelsdeel van het associatieak-koord?31. Antwoord van het kabinetIn mei 2025 heeft Nederland in de Europese Unie verzocht eenevaluatie uit te voeren van de naleving door Israël van Artikel 2van het EU-Israël Associatieakkoord vanwege de ontwikkelingenin het Midden-Oosten. In Artikel 2 zijn afspraken gemaakt tussenIsraël en de EU over het respecteren van mensenrechten endemocratie. Uit de EU-evaluatie kwamen aanwijzingen dat Israëlin strijd zou handelen met de verplichtingen in Artikel 2. De EUheeft hierover met Israël gesproken. De EU heeft naar aanleidingvan de evaluatie aangedrongen tot onmiddellijke verbetering vande situatie in de Gazastrook. De EU en Israël kwamen tot eenovereenkomst over de toegang van humanitaire hulp tot deGazastrook. Israël komt de afspraken die hierover met de EU zijngemaakt onvoldoende na. Mede naar aanleiding hiervan inventari-seert Nederland in aanloop naar de informele RBZ hoe andereEU-lidstaten aankijken tegen het voorstel om het handelsdeel vanhet associatieakkoord op te schorten.De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met instemming kennisge-nomen van de veroordeling van het E1-voorstel van de Israëlischeregering. Hoe beoordeelt de Minister de uitspraak van de IsraëlischeMinister Smotrich dat het plan een reactie is op de (voorgenomen)erkenning van de Palestijnse staat door een groeiende groep landen?Welke reactie bereidt de EU voor als het E1-voorstel wordt doorgezet?Welk standpunt heeft het kabinet hierin?32. Antwoord van het kabinetHet kabinet veroordeelt het verkeerde en zeer omstreden besluitom nederzettingen te bouwen in het E1-gebied. Nederland heeftzich, ook in EU-verband, decennialang met klem uitgesprokentegen het illegale Israëlische E1-nederzettingenplan. Nederlandsloot zich op 21 augustus jl. aan bij een door het VerenigdKoninkrijk geïnitieerde verklaring waarin het besluit wordtveroordeeld. Het kabinet roept Israël op dit besluit terug tedraaien en geen verdere stappen te zetten die een tweestatenop-lossing verder op afstand plaatsen. Hiervoor zet het kabinet zichook in EU-verband in.EU-besluitvormingDe leden van de ChristenUnie-fractie zijn voorstander van het oponderdelen van het EU-buitenlandbeleid overgaan op een gekwalificeerdemeerderheid, maar zien dit er vooralsnog nog niet van komen. Welkeandere alternatieve vormen van besluitvorming dan constructieveonthouding ziet de Minister om besluitvorming op het terrein vanEU-buitenlandbeleid effectiever te maken?33. Antwoord van het kabinetNaast constructieve onthoudingen pleit Nederland voor verbete-ringen in de werkmethoden van de RBZ, waardoor verbeterdebesluitvorming kan plaatsvinden. Daarnaast blijft het kabinetzich inzetten om EU-eenheid na te streven en lidstaten tebewegen om te blijven werken aan consensus of unanimiteitbe-sluitvorming in plaats van besluitvorming te blokkeren.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-02, nr. 322214