Martin Oostenbrink

Informele Raad Buitenlandse Zaken Defensie

De heer Oostenbrink (BBB): De microfoon staat aan. Het is altijd even testen om te kijken of het goed gaat. Dank u wel, voorzitter. De Europese Commissie heeft met haar plan voor Paraatheid 2030 en ReArm Europe een paar flinke stappen gezet om de verdediging en veiligheid van Europa goed op de kaart te zetten. Het hoofddoel hiervan juichen we absoluut toe, namelijk een sterker, onafhankelijker, zelfredzamer en weerbaarder Europa. Ik ben het vanuit de BBB ook helemaal eens met de plannen die ik hiervoor hoorde over het aanstippen van de bevroren Russische tegoeden. Wat wil ik de minister graag meegeven? Tijdens de Europese Raad werd het plan van Kallas besproken om 20 miljard tot 40 miljard vrij te maken voor steun aan Oekraïne. Is dit boven op de 40 miljard die de NAVO voor dit jaar ter beschikking heeft gesteld aan Oekraïne? Weet de minister daarnaast waarom landen zoals Frankrijk, Italië en Slowakije hier nou juist zo kritisch over waren, terwijl zij dat niet waren over het aangaan van de eurobonds en het loslaten van de begrotingsregels? Wat betreft de coalition of the willing heeft het Verenigd Koninkrijk aangegeven dat het geen troepen wil leveren zolang de Verenigde Staten geen dekking geven. Wat betekent dit voor het Nederlandse standpunt op dit vlak, zowel ter land, ter zee als vanuit de lucht? Dat het grootste deel van de Tweede Kamer tegen het aangaan van eurobonds en gemeenschappelijke schulden is, moge duidelijk zijn. Wij willen nogmaals benadrukken dat een sterke economie ook een krachtig wapen is, zolang die ondersteund wordt door gezonde Europese overheidsfinanciën. Voor BBB zijn lidstaten daarom altijd eerst zelf verantwoordelijk om een NAVO-norm te halen, voordat zij bij anderen hun hand ophouden. De Europese Commissie stelde voor om flexibeler om te gaan met het Stabiliteits- en Groeipact. Hoe wordt daarbij de genoemde schuldhoudbaarheid op de middellange termijn gedefinieerd en gecontroleerd? Daarnaast zien wij ook risico's in de onervarenheid van de Europese Commissie als het gaat om het aanschaffen van defensiemateriaal. Dit zijn veelal gecompliceerde contracten met veel valkuilen en dat is een rol die wij liever niet willen beleggen bij de Europese Commissie. Uit het lijstje van de priority capability areas wil BBB graag weten wat de status is van onze eigen Nederlandse luchtverdediging en wat voor opschaling hiervan nog nodig is om onze bevolking volledige bescherming te kunnen bieden. Daarnaast willen we nog toevoegen dat het van belang is dat we voor wat betreft besturingssystemen en satellieten onafhankelijk op eigen benen kunnen staan. Nederland is een transport- en doorvoerland met grote havens en infrastructuur die ingericht zijn om ook andere delen van Europa snel te kunnen ontsluiten. Daarom is de BBB verheugd dat militaire mobiliteit hoog op de agenda staat in deze Brusselse plannen. Met verwijzing naar het rapport van de Europese Rekenkamer zijn er immers ook in Nederland veel strategische infrastructuurknelpunten die opgelost moeten worden. Hoe is de minister voornemens om hierbij aan te sluiten? Hoe wordt toegezien op de defencewashing waar Dombrovski op zinspeelde? En hoe wordt voorkomen dat een land ineens de pensioenen van oud-militairen gaat verhogen als onderdeel van dit pakket? Dat heeft namelijk niets te maken met de grotere paraatheid van Europa en daaraan moeten wij als Nederland niet aan mee willen betalen. Tot slot, voorzitter. Het is logisch dat er veel aandacht is voor de oorlog in Oekraïne. Dat is het meest urgente wat we moeten neerleggen en benoemen. Kan de minister aangeven welke andere conflicten en risicogebieden ook zijn aandacht hebben, om te voorkomen dat we straks andere ontwikkelingen uit het oog zijn verloren? Dank voor uw aandacht.

De heer Oostenbrink (BBB): Ik denk zeker dat het goed is als we dat gemeenschappelijk doen. De vraag die wij hebben is alleen of het verstandig is om dat ook echt bij de Europese Commissie zelf neer te leggen. Zij hebben aangegeven dat zij dat als inkooporganisatie willen doen, maar het verleden heeft aangetoond dat dat niet de plek is waar we dat zouden moeten beleggen.

De heer Oostenbrink (BBB): Wat wij voornamelijk aangeven is dat wij liever niet willen — dat zei ik letterlijk — dat de Europese Commissie de inkooporganisatie gaat vormen, omdat ze in het verleden heeft aangetoond dat minder goed te kunnen. Wij zouden er eerder voor willen pleiten dat bijvoorbeeld tien verschillende landen een samenwerking vormen, zodat je het materieel wel gezamenlijk kan inkopen. Maar we zien liever niet specifiek de EC als inkooporganisatie of -instituut.

De heer Oostenbrink (BBB): Als het gaat om het ophalen van het geld, wat niet door middel van die eurobonds en de gemeenschappelijke belening moet plaatsvinden, willen we in ieder geval terugverwijzen naar de landen die nog niet voldoen aan het percentage dat we in dit geval aan de NAVO-norm hebben geplakt. We zouden dus als eerste willen zien dat we dat op peil hebben, voordat we bij wijze van spreken met z'n allen de boot in gaan wat betreft het aangaan van eurobonds en gemeenschappelijke leningen.

De heer Oostenbrink (BBB): Dank u wel voor deze interruptie. Wat betreft een eventuele andere oplossing zou ik meer denken aan een soort gezamenlijk fonds dat we zouden kunnen oprichten, waarbij we bijvoorbeeld ook landen zoals het Verenigd Koninkrijk kunnen betrekken. Dat is ook eerder gebeurd. Ten tijde van de val van de Muur hebben we een fonds opgericht ter heroprichting en wederopbouw van Midden- en Oost-Europa. Dat was toentertijd een succes. Ik denk dat we dat soort vormen ook moeten meenemen in de overwegingen met betrekking tot ervoor zorgen dat we dat in gezamenlijkheid alsnog kunnen doen.

De heer Oostenbrink (BBB): Ik denk dat er in dit geval meerdere opties zijn. Zoals ik al eerder heb gezegd, is het verstandig dat de landen die nog niet voldoen aan de 2%-norm van de NAVO, daar in ieder geval verder op moeten gaan letten en moeten zorgen dat ze die behalen. Daarnaast kreeg ik de vraag om te kijken wat eventuele alternatieven daarvoor zijn. Een fonds is één van die eventuele alternatieven. Op de eerste plek staat voor ons nog steeds: probeer er ook als NAVO-landen voor te zorgen dat ze die 2% echt moeten gaan halen, zodat ze dat vanuit de eigen begroting gewoon kunnen aanvullen.

De heer Oostenbrink (BBB): De mening van Klaas Knot is voor ons ook een mening. Daar zijn er meerdere van. Ik zeg altijd: ook daarin moet je je nooit vastpinnen op één mening, maar moet je breder kunnen kijken. Wat betreft het aanvullen en wat ik eerder zei over het behalen van die fondsen: we kunnen dat uit de eigen begroting halen door dat ook aan te vullen tot 2%. Op het moment dat we met z'n allen toch verdergaan met eurobonds, ziet de BBB gewoon grote risico's als het gaat om het gezamenlijk lenen. Dat maakt dat lenen voor ons duurder wordt. Daarnaast kan je de bewijzen van onze kredietwaardigheid daarmee ook verzwakken. Dat willen wij gewoon te allen tijde voorkomen.

De heer Oostenbrink (BBB): Als het gaat om de prioriteiten die we met elkaar hebben, dan zijn wij, zoals ik ook al eerder heb aangegeven, voor een gezamenlijk optrekken in het versterken van dan wel de defensie-industrie dan wel alles wat daarbij komt. Onze oproep daarin is en blijft om ervoor te zorgen dat de landen die nog niet aan die 2% voldoen, daar ook werkelijk aan gaan voldoen. Daarbij heb ik ook als alternatief aangegeven om te kijken naar een bepaald investeringsfonds dan wel een fonds dat kan helpen met bijvoorbeeld wederopbouw, om daarmee gezamenlijk defensie-investeringen te kunnen doen. Daarin kan je ook landen betrekken zoals het Verenigd Koninkrijk of andere landen, zodat je met elkaar sterker staat. Waar het gaat om de gemeenschappelijke leningen en de eurobonds voorziet de BBB gewoon grote risico's, zoals we die ook hebben gezien bij bijvoorbeeld een coronaherstelfonds. Wij zien dat op dit moment gewoon niet zitten, omdat de consequenties daarvan te veel risico's met zich meebrengen voor de stabiliteit van onze eigen economie.