Fatihya Abdi

Hoger onderwijs, studiefinanciering en DUO

Mevrouw Abdi (GroenLinks-PvdA): Ik dank collega Rooderkerk voor haar hele mooie woorden over studenten en talent. Zij had het ook over de afspraken uit het coalitieakkoord die zijn nagekomen. Eén afspraak uit het coalitieakkoord is echter nog steeds niet nagekomen, namelijk de belofte, ook van D66, om een landelijke regeling in te stellen voor Oekraïense studenten. Uit de beantwoording blijkt dat er nu nog geen sprake is van die regeling, maar dat het om een "mogelijke" regeling gaat. Hoe reflecteert het lid Rooderkerk daarop?

Mevrouw Abdi (GroenLinks-PvdA): Het is vandaag 8 april. 1 mei is de deadline voor heel veel instellingen. Voor die datum kunnen Oekraïense studenten zich aanmelden. Een aantal van hen heb ik gisterenavond weer gesproken. Heel veel van deze studenten zijn bezorgd en teleurgesteld. Ze snappen niet waarom dit voor zo veel politiek getouwtrek zorgt — en ik begrijp het ook niet. Mevrouw Rooderkerk heeft het over Financiën, maar ze maakte net een optelsom van allerlei dingen uit het coalitieakkoord die wél zijn geregeld met middelen. Dit gaat om een relatief klein bedrag, zeker als je kijkt naar de brede inzet voor Oekraïne. Mijn vraag is dus nogmaals: kan ik op het lid Rooderkerk rekenen om dit daadwerkelijk te regelen? Ik wil niet dat dit weer verschoven wordt naar een Miljoenennota of dat het een "mogelijk" of "niet" wordt, maar dat men woord gaat houden. Al een jaar geleden is er immers een motie ingediend, maar het is nog steeds niet geregeld. Dus wat gaat het lid Rooderkerk er zélf hoogstpersoonlijk aan doen om dit wel mogelijk te maken?

Mevrouw Abdi (GroenLinks-PvdA): Dank u wel, voorzitter. Een van de voornemens van dit kabinet is om bij te dragen aan een fijne studententijd voor alle studenten. Dat voornemen kan natuurlijk op de hartelijke steun van mijn fractie rekenen. Ik wil het vandaag vooral hebben over de vragen wie er mag gaan studeren en wie er daadwerkelijk kan studeren. Ik realiseer me dat het voor alle mooie voornemens die zijn opgenomen, aan gaat komen op de uitvoering. Er moet nog best wel een hoop gebeuren. ik begin met de Oekraïense studenten, want voor hen tikt de klok. Voor 1 mei moeten zij beslissen. Gaan zij wel of niet in Nederland studeren? Moeten ze uitwijken naar het buitenland? Vertrekken ze? Ik moet eerlijk zeggen dat ik het helemaal niet begrijp. Er lag een aangenomen motie, het staat in het coalitieakkoord, maar in de beantwoording van vandaag staat nu ineens "misschien komt dat met de Miljoenennota" en "we gaan het mogelijk regelen" terwijl er eerder "we gaan het regelen" werd gezegd; dat vind ik echt zorgelijk. Ik vind het ook onbegrijpelijk. Wat is er gebeurd tussen de presentatie van het coalitieakkoord en vandaag? Deze studenten hebben geen boodschap aan intern getouwtrek over budget en bevoegdheden. Ik geloof het eigenlijk ook gewoon niet. Het gaat namelijk om een gering aantal studenten en de middelen zijn er. Ik wil dus eigenlijk heel graag van deze minister horen: waar zit het 'm in? Wat gaat u tegen deze studenten zeggen voor 1 mei? Het gaat namelijk over jongeren die hier naar school gaan, hier wonen en gewoon recht hebben om hier hun toekomst vorm te geven en daarmee bij te dragen aan de wederopbouw van Oekraïne. Daarom doe ik een beroep op de minister: maak hier nou werk van.

Mevrouw Abdi (GroenLinks-PvdA): Het gaat om studenten en scholieren — dat laatste moet ik erbij zeggen — die hier in Nederland wonen, die hier ook naar school gaan en die hier hun examens doen. Daar gaat het om.

Mevrouw Abdi (GroenLinks-PvdA): Ik denk dat de vraag van de heer Claassen voor zichzelf spreekt. Ik ga verder met mijn betoog. Een fijne studententijd begint natuurlijk al voordat iemand zich inschrijft. De vraag is namelijk wie zich tegenwoordig überhaupt een studie kan veroorloven. We zien dat heel veel studenten uit lagere inkomensgroepen of bepaalde regio's het heel moeilijk vinden om vervolgens te gaan studeren. Ik vind het bewonderenswaardig dat het kabinet voor een financiële plus kiest, maar dat gaat bijvoorbeeld ten aanzien van de uitwonende beurs om enkele tientjes, terwijl het Nibud zegt dat de gemiddelde student elke maand €400 tekortkomt. Tel daarbij op dat heel veel studenten inmiddels ook een beroep doen op allerlei regelingen. Mijn collega van het CDA had het al over verslavingen en schulden. We zien dat dit een breed probleem is. Ik zou dus heel graag van deze minister willen horen wat we daadwerkelijk gaan doen om studenten financieel te begeleiden. En gaan we dat dan ook gericht doen? Heel veel van de maatregelen zijn namelijk vrij generiek. Mijn fractie is heel blij met de verplichte stagevergoeding; dat is goed nieuws voor alle praktisch geschoolde studenten die, vaak zelfs zonder onkostenvergoeding, worden ingezet als volwaardige arbeidskrachten. De slachtoffers van discriminatie bij DUO worden gecompenseerd; dat kan ook op onze steun rekenen. Uiteindelijk wordt er best wel veel geld vrijgemaakt, maar geld kan natuurlijk niet alles oplossen. De onderliggende druk blijft namelijk bestaan. 83% van de studenten geeft aan zich depressief te voelen en geeft aan dat er heel veel druk is. Een aantal collega's hebben het bindend studieadvies al benoemd. Er is eigenlijk aangetoond dat dit niet echt iets doet, maar dat het studenten, met name jonge mannen, wel belemmert om hun studie te vervolgen. Ik zou graag van de minister willen horen hoe ze hiernaar kijkt en waarom ze vasthoudt aan het bsa. Wij maken ons ook zorgen over de studiefaciliteiten, die enorm onder druk zijn komen te staan door de bezuinigingen die zijn doorgevoerd door het kabinet-Schoof. Sommige zijn helemaal afgeschaald of zelfs verdwenen. Een vorige minister, Eppo Bruins, zei dat hij onderzoek zou gaan doen. De uitkomsten daarvan zijn nog steeds niet gedeeld met de Kamer. Mijn fractie vindt het belangrijk dat er snel wordt bekeken wat we nu daadwerkelijk moeten gaan doen. Dan heb ik het over bibliotheken, sportfaciliteiten en begeleiding van studenten met mentale zorgen. Wanneer gaan we nou eens werk maken van het gelijktrekken van de normbedragen voor studiefinanciering voor het hbo, wo en mbo? Dat wil ik ook graag horen van de minister. Concreet: wat wordt het plan van aanpak om ervoor te zorgen dat werkelijk alle studenten, ongeacht achtergrond of portemonnee, een fijne studententijd krijgen? Ik wil dat iets concreter horen, zeker als het gaat over mentale gezondheid. Daarover is tot nu toe namelijk nog niets toegezegd. Dan wil ik nog een ander punt opbrengen. Het is al jaren bekend dat studenten benadeeld worden als het gaat om die ov-boetes. Nu blijkt dat er in 2025 ruim 5,6 miljoen euro aan boetes is uitgedeeld aan 30.000 studenten. Het ministerie ziet het probleem ook. Hier is een hele goede oplossing voor: breng gewoon de ritprijs in rekening in plaats van een boete. Wil het ministerie hier ook serieus naar kijken? Voorzitter. Ten slotte — ik rond af — een ander punt dat mijn partij ook heel belangrijk vindt: als we kijken naar studentenwelzijn, moeten we ook garanderen dat studenten met een beperking echt toegang hebben tot hybride onderwijs. Daar zijn meerdere moties over aangenomen, maar elke keer blijft het gewoon heel erg vaag. Hoe zorgen we ervoor dat je daar gewoon toegang toe hebt, en dat dit niet afhangt van waar je studeert, maar alleen maar van het feit dat je studeert?

Mevrouw Abdi (GroenLinks-PvdA): Ik sloeg vooral aan op de laatste opmerking van de minister, omdat ze het een beetje van zich afduwt in die zin dat het niet haar verantwoordelijkheid is. Mijn vraag gaat over de besluitvorming rond het bsa. Het is ingevoerd, terwijl de effectiviteit en doelmatigheid onvoldoende was vastgesteld. Dat blijkt ook uit onderzoek. Wil de minister op z'n minst onderzoeken hoe dit überhaupt tot stand is gekomen? Daar ligt het probleem natuurlijk ook.

Mevrouw Abdi (GroenLinks-PvdA): Kan de minister dan wel toezeggen om samen met de instellingen te kijken naar mogelijkheden om studenten alsnog een studie succesvol te laten volgen of passende alternatieven te zoeken? Kan ze toezeggen om dat samen met instellingen te doen?

Mevrouw Abdi (GroenLinks-PvdA): Het ging concreet om het bindend studieadvies. De minister wijst naar de medezeggenschapsraad. Laat haar nu twee dagen geleden zeggen dat dat op heel veel instellingen niet goed geregeld is. Mijn vraag is heel concreet: als de Kamer af wil van het bindend studieadvies of in ieder geval wil kijken naar een minder dwingende vorm, is de minister dan bereid om samen met instellingen te onderzoeken hoe we dat kunnen bewerkstelligen?

Mevrouw Abdi (GroenLinks-PvdA): Heel kort. Ik vroeg natuurlijk aan de minister: hoe heeft dit kunnen gebeuren? Ik vroeg dus eigenlijk meer om een reflectie op het feit dat we het sinds de aangenomen motie en sinds het coalitieakkoord nu pas hebben over de aantallen en wat daar mogelijk voor nodig is. Wat is er al die tijd eigenlijk concreet gedaan? Dat was mijn concrete vraag.

Mevrouw Abdi (GroenLinks-PvdA): Dat begrijp ik. Ik hoor het de minister zeggen. Ik val in herhaling, maar dit gaat ook over het voorwerk dat is gedaan. Hoe komt het dat we het nu pas hebben over ramingen en dekkingen? Wat is er nou concreet gebeurd sinds die motie is aangenomen en het vorige kabinet heeft aangegeven: we gaan dit regelen? Waarom is het tot op de dag van vandaag dan niet geregeld?

Mevrouw Abdi (GroenLinks-PvdA): Afsluitend. Eigenlijk vind ik het gewoon teleurstellend, als ik heel eerlijk ben. Ik had gehoopt dat de minister zou zeggen: we gaan het inderdaad regelen. Nu hoor ik de minister weer zeggen "mogelijk" en "grote bedragen". Ik denk dat we met elkaar kunnen vaststellen dat er een meerderheid is en dus steun voor het kabinet om dit mogelijk te maken. Ik doe bij dezen dus de dringende oproep om niet langer te wachten en te dralen maar om te komen met een gepaste structurele regeling, want het gaat hierbij ook om het nakomen van beloftes door de overheid en de betrouwbaarheid van de overheid. Dat wil ik de minister dus echt nog een keer op het hart drukken.

Mevrouw Abdi (GroenLinks-PvdA): Heel kort, voorzitter. Mijn vraag gaat over het onderzoek dat voor de zomer komt. Dat is eerder al gemeld door de minister. Worden studenten met een beperking ook betrokken bij dit onderzoek en bij de adviezen die daaruit volgen?

Mevrouw Abdi (GroenLinks-PvdA): Sorry, voorzitter, het is een beetje ongebruikelijk, maar ik moet zo gaan. Ik had een vraag gesteld over de ov-boetes. Misschien komen die zo nog aan bod, maar ik zat er even gerust op te wachten. Het is een beetje ongebruikelijk, maar ik dacht: het komt wel overeen.

Mevrouw Abdi (GroenLinks-PvdA): Ja, dat besef ik.