Lilian Helder

Voetbal en veiligheid

Mevrouw Helder (BBB): Dank u wel, voorzitter. Allereerst een felicitatie aan de KNVB en aan de nieuwe bondsvoorzitter. Hij is een liefhebber van het voetbal en bekend met veiligheid en politie. Maar ja, daar gaat hij straks niet meer over, zeg ik voordat ik dadelijk boze supporters in mijn mailbox zie verschijnen! De minister gaat er deels wel over, dus ik ga me tot haar richten. Ondanks dat het aantal incidenten minder wordt, blijft er sprake van ernstige geweldsincidenten bij voetbalwedstrijden. Niet alleen goedwillende supporters, maar ook politieagenten zijn daarvan het slachtoffer. Dat is gewoon echt onacceptabel. Ik ben dan ook blij met het hoofdlijnenakkoord, want daarin staat dat we de aanpak jegens voetbalhooligans gaan versterken, met het Engelse model als voorbeeld. Dat vergt nog nadere uitwerking, maar daar kom ik voor een deel dadelijk op terug. Voorzitter. Het zicht op supportersgroepen en met name op toonaangevende hooligans is verdwenen. Er is relatief ongezien een nieuwe groep relschoppers gekomen. Het zijn geweldplegers, meestal niet ouder dan 25 jaar, zo blijkt uit een rapport van Bureau Beke. In dat rapport wordt ook de vraag gesteld, en daarmee impliciet beantwoord, of clubs soms niet meer de baas zijn in eigen huis. Om dat te keren, is wat mij betreft een stevige strafrechtelijke aanpak nodig. Het meenemen en gooien van vuurwerk of andere projectielen en het betreden van het veld moeten strafrechtelijke vergrijpen zijn. Men moet, via het snelrecht, het liefst binnen een week voor de rechter staan, met als inzet een strafrechtelijk stadionverbod en/of een boete, gecombineerd met die meldingsplicht en een omgevingsverbod op wedstrijddagen. Voorzitter, dat is een bruggetje naar de digitale meldplicht, maar ik zie u kijken.

Mevrouw Helder (BBB): Ik zei net ook al dat het nadere uitwerking vergt, want hier is de cultuur net iets anders. Ik zou daar voor een deel dadelijk op terugkomen, dus dat doe ik dan ook het liefst dadelijk. Het gaat namelijk over het aantal stewards. Daar wilde ik apart een puntje aan wijden. Dat heeft namelijk ook zijn prijs. Maar daar kom is dus dadelijk op terug. En het klopt: je moet een verbod kunnen handhaven, ongeacht het soort verbod of de juridische weg waarlangs je het oplegt. Maar dat wil ik dus nader uitwerken, want ik heb ook niet het antwoord meteen paraat. Maar er moet wel iets gebeuren. Dat is dus de uitwerking waar ik ook naar op zoek ben. Ik pak dat het liefst in overleg met collega's en de minister op.

Mevrouw Helder (BBB): Dat moet ik even afpellen, want er zitten natuurlijk verschillende elementen in. Als de keten bij de rechtspraak eindigt, heb je aan het civiel recht natuurlijk ook niet heel veel. Het moet uiteindelijk wel door de rechter vastgesteld worden. Bij het strafrecht is het zo dat meteen de civielrechtelijke aansprakelijkheid is gegeven. Dan kun je dus verhaal gaan halen. Het probleem is dat je moet bewijzen wie wat heeft gedaan. In dat kader ben ik blij met de eerdere aangenomen motie van mijn hand over de verruiming van de groepsaansprakelijkheid. Plat gezegd betekent dit: je was erbij, dus je bent erbij. Dat zei voormalig collega Coșkun Çörüz van uw partij ook, dus ik wil hem die eer geven. Ik ben met het Openbaar Ministerie in overleg over de verruiming van de groepsaansprakelijkheid. Bijna overal in de stad en rondom de stadions hangen camera's. Je kunt dus gewoon mensen in een tijdpad volgen. Vaak doen ze dan eigenlijk niets, want ze weten precies hoe het werkt. Maar ze waren er wel bij. Ze versterken de groep. Ze voelen zich anoniem. Daardoor gaat het eerder fout. Dat moet je allemaal bij elkaar nemen. En dat kan civielrechtelijk of strafrechtelijk aanpakt worden. Wat mij betreft gebeurt dat het liefst strafrechtelijk, omdat de civielrechtelijke aansprakelijkheid daarmee ook is gegeven en je de schade makkelijker kan verhalen. Want dat moet wel gebeuren. Dat is inmiddels een heel lang bruggetje naar de digitale meldplicht geworden. Collega's voor mij spraken hier ook al over. In november 2023 is de proef gestart in Utrecht, Rotterdam en Leeuwarden, met een looptijd tot het einde van dit seizoen. Mijn vraag aan de minister is: kan zij ervoor zorgen dat de resultaten zo spoedig mogelijk bekend worden, met het oog op een bredere inzet in het nieuwe voetbalseizoen? Voorzitter. Volgens Johan Cruijff was voetbal de belangrijkste bijzaak in het leven, maar dat rechtvaardigt niet dat er met twee maten wordt gemeten. Iedere organisatie van een festival of uitbater van een horecagelegenheid zou zijn vergunning kwijtraken als gasten, tussen aanhalingstekens, zich zo zouden misdragen. Waarom geldt dit niet voor de betaaldvoetbalorganisaties, de bvo's? Zij zijn namelijk primair verantwoordelijk voor de veiligheid in hun stadion. Ik zou zeggen: alleen als dat op orde is, verlenen we een vergunning. Of ze moeten als alternatief bepaalde vakken vrijlaten. Hoe denkt de minister hierover? Bvo's moeten in ieder geval weer baas in eigen huis zijn, want dat zijn ze ook verplicht jegens de meerderheid die gewoon gezellig een voetbalwedstrijd wil bezoeken. In dat kader ben ik ook blij met de vandaag gepresenteerde roadmap van de KNVB, waarin gesteld wordt dat gastvrij en veilig voetbal de inzet is. Ik hoop natuurlijk wel dat het uiteindelijk gaat helpen, want dat zien we ieder jaar. Dat was dus een bruggetje naar Engeland. Daar zijn veel meer stewards in het stadion aanwezig dan hier. Maar ik zei al dat dit ook z'n prijs heeft, ook letterlijk. Daarom moeten we daar goed naar kijken. Maar als tussenoplossing voor nu: waarom kunnen stewards niet tussen de bvo's uitgewisseld worden? Ik heb begrepen dat de Wet particuliere beveiligingsorganisaties en recherchebureaus dat niet toelaat. Als dat klopt, is de minister dan bereid dit aan te passen? Dat scheelt namelijk ook in capaciteit. Voorzitter. Denk aan de politiecapaciteit die een gezellige voetbalwedstrijd vergt, en dan met name als er buitenlandse voetbalclubs komen met een bekende harde kern. Bij die risicowedstrijden moet overwogen worden om geen uitpubliek toe te staan, hoe pijnlijk ook. Want 700 politieagenten uit het hele land voor één voetbalwedstrijd is niet acceptabel. Wat mij betreft gaat het dan om het beperken van het evenement in plaats van het verhogen van de politie-inzet. Graag ook hierop een reactie van de minister. Voorzitter. Tot slot. In het hoofdlijnenakkoord staat dat de maximale strafmaat voor openlijke geweldpleging met een derde omhooggaat. Daar ben ik blij mee. Maar kan er ook worden gekeken naar de uitbreiding van het wetsartikel? Want voor racistische spreekkoren aangehouden verdachten kunnen er nu mee wegkomen door bij de rechter te zeggen: wij playbackten slechts. Dat is ook niet de weg. Dat was 'm, voorzitter. Dank u wel.

Mevrouw Helder (BBB): Ik wil toch even een nuancering aanbrengen. Daarvoor ontbreekt de capaciteit. Je zou een hele wand moeten optuigen en overal een persoon achter moeten zetten als je duizenden mensen in een stadion in de gaten wil houden. Dat kan fysiek gezien gewoon echt niet. In Engeland gebruik je de camera wanneer dat nodig is. Ze hebben daar bijvoorbeeld stewards — ik noem ze toch even zo — met een camera die ze aanzetten wanneer het nodig is. Stewards zien heus wel waar opstootjes ontstaan en waar een bivakmuts uit een broekzak komt die op wordt gezet. Dat zijn de momenten waarop je je camera gebruikt en de beelden analyseert om — ik zeg het dan ook maar — de angel uit de pels te halen. Ik hoop dat mevrouw Van Vroonhoven dat daarbij wel mee wil nemen.

Mevrouw Helder (BBB): Ik wil me daar toch even over uitspreken. Ik heb de brief van burgemeester Dijksma ook gelezen. Ze spreekt over een unicum en zegt dat het geweld dat daar te zien is, vooral dat richting agenten, de grootste oorzaak is. Natuurlijk, nu wordt 99% van de supporters gestraft, maar als er ook maar één agent in het nauw komt — die mensen staan er toch wel voor ons allemaal — dan kan ik zo'n collectieve straf wel begrijpen, maar alleen als er een soort bonus-malussysteem zal zijn. Dan zeg je namelijk: we kijken ook meteen wanneer het wel weer goed gaat. Ik mag hopen dat dat in de overweging wel kan meespelen.

Mevrouw Helder (BBB): Ik ben ook geen voorstander van afzeggen op het laatste moment. Maar ik heb niet voor niks buitenlandse voetbalclubs met een bekende harde kern genoemd. Dan weet je ruim van tevoren: die gaan komen en dat gaat ellende opleveren, dus dan heb ik een paar honderd agenten nodig. Ik vind dat je in die gevallen als burgemeester — ik heb het over maatwerk — met een vergunningplicht per evenement, waar ik ook voorstander van ben, moet zeggen: helaas, maar geen uitsupporters. Daarom heb ik gezegd: beperk het evenement in plaats van dat je de politie-inzet verhoogt.

Mevrouw Helder (BBB): Goed om te horen, want het was ook een verzoek van de hoofdofficier van justitie in Amsterdam. De juridische haalbaarheid is dus vast getoetst en is er blijkbaar niet. We moeten dus wel aan de slag. Misschien kan de minister in tweede termijn nog een derde tijdpad nalopen, aangeven of daar misschien zicht op is. Het is wel heel prematuur, maar vraag je niks, dan heb je niks.

Mevrouw Helder (BBB): Dat is nou precies niet wat ik zei. Ik zei: om dit te keren is juist een stevige strafrechtelijke aanpak nodig; maak dat soort activiteiten, net zoals in Engeland, juist zelfstandig strafbare feiten.

Mevrouw Helder (BBB): Dat is prima hoor. Ik bedoelde inderdaad ook dat we er nog iets anders aan kunnen koppelen, afhankelijk van wat er gedaan is. Denk aan een gebiedsverbod of meldplicht. Maar ik vind wel dat dit juist via het strafrecht zou moeten. Ik zal in de tweede termijn toelichten waarom ik dat vind. Ik vind dat verschillende overtredingen apart strafrechtelijk bestraft moeten worden en dat we aan de ernst van de overtreding een straf moeten koppelen. Dit noem ik vast ter toelichting.

Mevrouw Helder (BBB): Dank u wel, voorzitter. Ook dank van mijn kant aan de minister voor de toezeggingen. Ik hoef dus niet te dreigen met een tweeminutendebat, zo van: wat kan ik nog toezeggen om dat in te trekken? Dat is dus niet nodig. Voorzitter. Kort gezegd zei de minister: er kan al heel veel; wij zijn in dat kader effectiever dan Engeland. Maar ja, de praktijk toont aan dat het toch echt wel anders is. De KNVB legt een stadionverbod op — dat is dan civielrechtelijk — maar de rechter veegt ze van tafel, want: te zwaar. We hebben de gedragsaanwijzing van het Openbaar Ministerie. Overtreding is strafbaar, maar ook dat moet weer gehandhaafd worden en dat gebeurt niet. We hebben het bestuursrechtelijke gebiedsverbod, maar alleen als er een vrees voor verstoring van de openbare orde is. Dat moet ook weer aangetoond worden. En dan kan er een gebiedsverbod worden opgelegd, maar dan moet die eerste hobbel wel genomen worden. Aan dat gebiedsverbod kan, als je die hobbel dan wel hebt genomen, een meldplicht worden gekoppeld, maar dan hebben we weer de pilot en we weten allemaal hoe die loopt. De conclusie is dus: een lappendeken en niet efficiënt. Ik verwijs dan toch weer naar Engeland, waar je aparte zogenoemde voetbalwetten hebt en twee soorten banning orders. Daarom ben ik dus heel blij met de brief die de minister heeft toegezegd — ik noem 'm maar even de voetbalbrief — die we nog dit jaar krijgen. Die wacht ik dan even af. Dank u wel.