Marc Vervuurt

Begroting Volksgezondheid, Welzijn en Sport 2027

De heer Vervuurt (D66): Dank u wel, voorzitter. Mijn collega Synhaeve heeft al uitgebreid gepraat over onze gezondheidsambities. Iedereen gezond 90, wie wil dat nou niet? En het kan, voorzitter. Volgende week wordt mijn oma — ze heet Corry — 99 jaar, dus het kan. Met "iedereen gezond 90" bedoelen we niet simpelweg dat mensen ouder kunnen worden, maar vooral dat ze zo veel mogelijk jaren in goede gezondheid kunnen leven en dat ze dat zelf ook zo ervaren. Ook medische preventie kan ons daarbij veel extra gezonde levensjaren opleveren. Door risico's eerder op te sporen, ziekte te voorkomen en nieuwe medische mogelijkheden te benutten, zijn grote gezondheidswinsten te behalen. We beschermen kinderen met succes al decennialang via het Rijksvaccinatieprogramma tegen ernstige ziektes, maar waarom zouden we daar ineens mee stoppen als mensen ouder worden? Ook voor ouderen kunnen infectieziektes hele grote gevolgen hebben. Dat moeten we serieus nemen, en de grote inzet van 50PLUS voor de gordelroosvaccinatie is daar een heel mooi voorbeeld van. D66 wil hier dan ook op doorpakken. Daarom dienden wij samen met 50PLUS tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen al een motie in om een Rijksvaccinatieprogramma voor ouderen te verkennen. Deze motie werd positief ontvangen en we kijken dan ook uit naar de opvolging. Kan de minister daar misschien al iets over delen? Voorzitter. Ik zou ook graag willen dat we een volgende stap durven zetten. Risicofactoren zoals een hoge bloeddruk, een verhoogd cholesterol, een hoge BMI of verhoogde bloedsuiker zijn vaak tekenen van bijvoorbeeld hart- en vaatziekten of diabetes. De Nederlandse Hartstichting is op dit moment al bezig met Hartcheckpunten, laagdrempelige inlooplocaties, waar mensen naartoe kunnen om hun bloeddruk, bloedsuiker of cholesterol te laten meten. Dat koppelen ze vervolgens aan een leefstijladvies. Gezonde voeding, meer bewegen: dat soort zaken. De Europese Commissie is daarnaast bezig met het Safe Hearts Plan. Dat is een programma waar gezondheidschecks een deel van uitmaken en waarvoor ook geld op de plank ligt in Brussel. Voor D66 is het dan ook de vraag hoe we gezondheidschecks op een zorgvuldige manier kunnen inzetten om mensen meer gezonde levensjaren te gunnen. Daarom vraag ik aan de minister of zij heil ziet in het aanbieden van laagdrempelige gezondheidschecks, bijvoorbeeld gericht op hart- en vaatziekten. Wij overwegen hierover een motie in te dienen die moet leiden tot onderzoek naar hoe deze checks gebruikt zouden kunnen worden om beter leefstijladvies te geven en daarmee iedereen een eerlijke kans te geven om gezond 90 te worden. Voorzitter. Dan wil ik het graag hebben over de weerbaarheid van onze zorg. In december 1993 moest mijn moeder door een zwangerschapsvergiftiging met spoed naar het ziekenhuis in Roermond. Het ziekenhuis in Venlo lag om de hoek, maar was niet beschikbaar. Het werd namelijk geëvacueerd omdat het direct buiten de dijken van de Maas ligt en het water letterlijk het ziekenhuis binnenliep. Zonder goede voorbereiding en afstemming in de zorgketen en adequaat ingrijpen tijdens deze crisis had ik hier misschien niet gestaan. Ook in 2021 werd Limburg geteisterd door een hoogwatercrisis rond de Maas. Dit keer trad de rivier net niet buiten zijn oevers, maar voor de zorgketen was het ernstig genoeg. Door de acute dreiging werden in slechts tien uur tijd meer dan 200 patiënten geëvacueerd, waarvan 40 patiënten in zeer kwetsbare staat. Op zeer korte termijn moesten ambulances van her en der gecharterd worden om patiënten naar ziekenhuizen in de regio te verplaatsen. Die volgende crisis komt er. Het kan een natuurramp, een overstroming of een hittegolf zijn. Het kan een infectieziekte zoals covid zijn, maar het kan ook een militair conflict zijn, waarbij gewonden in Nederlandse ziekenhuizen behandeld dienen te worden. Het kan zeker ook digitaal zijn, in de vorm van een hackerscollectief of een ander land dat onze digitale systemen wil binnendringen om ons af te persen, ons te ondermijnen of chaos te zaaien. Voorbeelden daarvan zagen we natuurlijk bij het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker of bij maker van patiëntendossiers ChipSoft. Voorzitter. Onze zorg moet weerbaar zijn als het moment daar is. De afgelopen weken heb ik een flink deel van het land doorkruist om met mensen in verschillende sectoren te praten over de weerbaarheid van onze zorg. Ik sprak mensen die zich bewust zijn van dreigingen die op ons afkomen en die hun stinkende best doen om hun organisatie daarop voor te bereiden. De zorg is niet een verzameling van losstaande organisaties, maar een keten. Een doorverwijzing van de huisarts heeft invloed op de specialist in het ziekenhuis of in de ouderenzorg. Het een heeft invloed op het ander. We moeten dus tijd en energie steken in het maken van gezamenlijke plannen voor gezamenlijke problemen. Daar moeten we nog echt stappen in zetten. Gelukkig staan we daarin niet alleen. Zo bestaat er bijvoorbeeld de Coalitie Weerbare Zorg, die bestaat uit de umc's, de ziekenhuizen, de acute zorg, de GGD GHOR en het calamiteitenhospitaal. Die coalitie slaakte enkele weken geleden een noodkreet. "Het ontbreekt aan landelijke samenhang, regie en voorbereidingen op scenario's waarin meerdere vitale systemen tegelijkertijd uitvallen of langdurig verstoord raken." Dat kunnen onderdelen zijn zoals genees- en hulpmiddelen, logistiek, energie, drinkwater of ICT. Zoals ik vorige week al zei, heeft het voetbalteam een aanvoerder nodig: een ministerie dat het geheel overziet, problemen gladstrijkt en goed contact houdt met alle spelers. We zien in deze begroting goede eerste stappen, zoals het programma wat betreft weerbare zorg. Een goede aanvoerder staat er niet alleen in de wedstrijd, maar is ook aanwezig bij de training. De minister moet dus niet alleen leidinggeven wanneer het misgaat, maar hij moet ook helpen bij het voorbereiden van plannen om te voorkomen dat het misgaat. Daartoe wil ik het over twee dingen hebben: cyberveiligheid en medische hulpmiddelen. Voorzitter. We zien vrijwel dagelijks dat het misgaat op het gebied van cyberveiligheid. De hacks bij het lab van het bevolkingsonderzoek en bij ChipSoft, maar zelfs gisteren bij Albert Heijn, hebben laten zien hoe kwetsbaar onze samenleving kan zijn, en in het bijzonder de zorg. Z-CERT is een van de organisaties die een brandmuur opwerpt tussen onze zorginstellingen en digitale aanvallers. Zij ondersteunen onze zorg in het inrichten, opbouwen en onderhouden van onze digitale verdediging. Ze scannen geregeld de systemen van zorginstellingen op zwakke plekken. Zo kan een ziekenhuis een lek dichten voordat de hacker binnen is. De software die ze gebruiken om dat te doen, is duur. Z-CERT krijgt geen geld om die dienst te draaien en is dus voornemens om daarmee te stoppen per 2027. Gelukkig gloort er een oplossing aan de horizon. Z-CERT is bezig met het ontwikkelen van eigen software om hetzelfde te kunnen doen, maar dan voor een schijntje, een fractie van het geld. Deze software kan waarschijnlijk half '27 live gaan. Dat betekent dat onze zorginstellingen als we die dienst nu niet doorzetten een halfjaar lang kwetsbaar zijn doordat ze niet gemonitord worden en dat dat gebeurt in een periode waarin de wereld elke dag dreigender wordt. Dat vinden wij onacceptabel. Daartoe heb ik een amendement ingediend, zodat Z-CERT die scans kan blijven doen totdat hun eigen software klaar is en wij geen gat krijgen in de digitale brandmuur voor onze zorg. Dan medische hulpmiddelen. Voor heel veel mensen zijn diabeteslancetten, incontinentiemateriaal en sondevoeding dagelijks belangrijk. Mensen kunnen letterlijk niet zonder. Daarnaast zijn er ook hulpmiddelen die voor ons als samenleving essentieel zijn. Van corona weten we nog hoe snel mondkapjes en handschoenen op kunnen raken. Dat soort hulpmiddelen moeten direct beschikbaar zijn als het nodig is. Voor geneesmiddelen hebben we een noodvoorraad. Voor medische hulpmiddelen is dat niet het geval en dat moet echt beter. Daarom dien ik later een motie in met het verzoek om te onderzoeken hoe we kunnen komen tot die voorraad aan kritieke medische hulpmiddelen. Voorzitter. Wij vinden dat iedereen gezond 90 moet worden en dat betekent dat we meer aandacht willen voor vaccinaties en doelmatige gezondheidschecks. Ook de weerbaarheid van ons zorgsysteem is daarbij cruciaal. We moeten ervoor zorgen dat onze zorg een sterke digitale beveiliging heeft en dat we altijd een betrouwbare voorraad hebben van medische hulpmiddelen. We moeten niet willen wachten tot de volgende crisis ons overvalt, maar nu samen met het hele werkveld verantwoordelijkheid nemen om ons voor te bereiden. Het kan wel, als we het maar goed organiseren.

De heer Vervuurt (D66): Een mooie vraag van mevrouw Van Brenk. Ik denk dat het cruciaal is dat we ook ouderen op wie we minder zicht hebben in de gaten kunnen houden op het moment dat zo'n crisis zich voordoet, zoals zo'n hittegolf. Ik denk dat het heel erg belangrijk is dat we daarbij met name naar de lokale overheid kijken. Die hebben over het algemeen een heel goed beeld van waar, in welke wijken mensen wonen die hiervoor vatbaar zijn. Zij kunnen daar dan lokaal snel op handelen op het moment dat dat nodig is.

De heer Vervuurt (D66): Ik herken dat. Ik weet dat er op dit moment met name door enkele GGD's in samenwerking met gemeentes gewerkt wordt aan weerbaarheidsstrategieën die ook raken aan de voorbeelden die mevrouw Van Brenk noemt. Ik kan me ook voorstellen dat het voor veel gemeentes lastig is om dat goed te doen, omdat ze er misschien weinig capaciteit of expertise voor hebben. Ik denk dat het relevant is dat de overheid in de brede zin van het woord, dus ook de Rijksoverheid, de verantwoordelijkheid neemt om gemeentes te ondersteunen die het niet zelf kunnen doen. Samenwerking is op dit vlak cruciaal. Dat legde ik ook in mijn betoog neer. We moeten het met z'n allen doen.

De heer Vervuurt (D66): Volgens mij zijn wij daar als coalitie vrij duidelijk in. Ik denk dat er hele interessante voorstellen in deze begroting staan voor de linkerkant, maar ook voor de rechterkant van de Kamer. Wij zijn op zoek naar samenwerking. We reiken daartoe ook de hand als minderheidscoalitie. Ik ga ook graag nader met u in gesprek over wat u nou van deze begroting vindt.

De heer Vervuurt (D66): Het is volgens mij echt cruciaal — daar is eerder in dit debat ook al naar verwezen — dat wij orde op zaken stellen richting de toekomst, om ervoor te zorgen dat het zorgsysteem toegankelijk en betaalbaar blijft voor iedereen. Deze coalitie en dit kabinet zetten daar ook stappen in. Wij durven daarin ook keuzes te maken. Dat zijn niet altijd leuke keuzes — dat snap ik ook — maar het zijn wel noodzakelijke keuzes om de zorg ook in de toekomst toegankelijk te houden. Ik kan me voorstellen dat dat een verhaal is dat ook bij mevrouw Coenradie aanslaat.

De heer Vervuurt (D66): Volgens mij is deze coalitie daar altijd heel duidelijk in geweest. Wij mikken op een brede meerderheid over de hele Kamer heen, juist omdat wij voor grote uitdagingen staan. Wij vinden dat we daar ook keuzes in moeten durven maken, en dat kan het beste met een zo breed mogelijk draagvlak.

De heer Vervuurt (D66): Zoals ik net al zei, maken wij daar op dit moment geen keuze in. Wij gaan gewoon voor die brede meerderheidssteun voor deze begroting. Ik merk ook dat er een heleboel partijen zijn die interessante voorstellen doen. Daar willen wij graag naar kijken. Die zullen we nauwkeurig bestuderen. Ik denk dus dat een heleboel partijen bereid zijn om te praten over steun aan deze begroting.

De heer Vervuurt (D66): Die ken ik dan weer niet.

De heer Vervuurt (D66): We weten van die aftrekpost dat die weinig doelmatig is. Volgens mij vindt niemand dat een goed gegeven. Ik denk dus dat het heel goed is dat we kritisch kijken naar hoe we dat inrichten en hoe we dat mogelijk beter kunnen maken. Ik denk dat het daarbij cruciaal is als we het ook hebben over het Belastingplan richting 2028, dat die envelop voor chronisch zieken, die 350 miljoen die daarin zit, daar ook een oplossing voor kan bieden. Maar in eerste instantie kijk ik wel echt naar het kabinet om daarvoor met een voorstel te komen. Ik ben het helemaal met mevrouw Bikker eens. Ik zou hier liever al over een concreet voorstel het debat voeren. Op dit moment kan dat helaas nog niet. Ik hoop dat we dat wel spoedig kunnen doen.

De heer Vervuurt (D66): De uitgestoken hand van mevrouw Bikker zie ik; die zien we allemaal en daar zijn we haar ook zeer erkentelijk voor. Ik hoor in haar pleidooi iets wat ik alleen maar kan onderschrijven, namelijk dat er zo snel mogelijk duidelijkheid moet komen, juist voor de groep mensen die dit treft. Dat kan ik alleen maar onderschrijven. Ik zou het kabinet dan ook graag willen oproepen om zo snel mogelijk met een uitwerking van die plannen te komen.

De heer Vervuurt (D66): Dan ga ik eigenlijk hetzelfde antwoord geven: we vinden het allemaal belangrijk dat de zorg, ook in de toekomst, toegankelijk blijft voor de mensen die die het zwaarst nodig hebben. Ik verwijs dan ook graag naar de antwoorden die mevrouw Synhaeve net in haar bijdrage heeft gegeven, namelijk dat we zien dat op dit moment het arbeidstekort in de zorg alleen maar gaat oplopen. Ik ben heel erg bang dat mensen die het in de toekomst kunnen betalen, gewoon de zorg krijgen die zij nodig hebben, maar dat dat ook betekent dat mensen met een dunnere portemonnee niet in staat zijn om die zorg te organiseren. Dat is niet de samenleving waar wij naartoe moeten bewegen.

De heer Vervuurt (D66): Ik ben het niet eens met het verhaal van mevrouw Dobbe. Ik denk dat wij de zorg wezenlijk anders moeten gaan organiseren. En ja, dat betekent dat de samenleving een stapje bij moet gaan zetten. Ja, dat betekent dat wij ook met behulp van innovaties iets moeten doen aan het veranderen van het zorgaanbod, omdat de mensen die wij nu gebruiken om die zorg te bieden er in de toekomst niet meer zullen zijn. We moeten dus op een andere manier zorg gaan leveren. Dat zijn ook de keuzes waar wij voor staan.

De heer Vervuurt (D66): Volgens mij zitten wij hier allemaal met een gezamenlijke opdracht. Die is dat wij met z'n allen moeten staan voor de zorg, niet alleen voor de zorg van vandaag, maar ook voor die van morgen. Ja, wij zijn een minderheidscoalitie. En ja, dit betekent dat de minderheidscoalitie ook moet luisteren naar de geluiden, maar ook naar de plannen van de meerderheidsoppositie. Ik zie niet alleen een coalitie, maar ik zie ook een regering die daar heel erg voor openstaat en die ook al besluiten heeft genomen om daarin mee te bewegen. Volgens mij is dat altijd het signaal dat we hebben afgegeven. Dat is ook het signaal dat wij blijven afgeven. Ik zou dus ook heel graag in contact met u blijven en goed willen kijken naar de voorstellen die u op tafel legt om te kijken of er scenario's zijn waarin u deze begroting wel kan steunen.

De heer Vervuurt (D66): Ik heb weinig … Nou, laat ik het anders zeggen. Ik heb, denk ik, heel veel dingen geleerd in het afgelopen jaar dat ik hier nu rond mag lopen. Dat is "it ain't over till the fat lady sings", zoals ze dat volgens mij in Engeland zeggen. Zeker als de druk erop staat, kan er politiek heel veel gebeuren. Wat wij als D66 binnen de coalitie daarin willen meegeven, is dat wij de hand reiken, dat wij heel graag willen luisteren naar de voorstellen die er vanuit de Kamer komen, dat wij ook niet altijd de wijsheid in pacht hebben en dat wij daarin graag met iedereen samenwerken.

De heer Vervuurt (D66): Ik denk dat we vanmiddag hebben gezien dat al heel veel wordt ingevuld voordat de plannen op tafel liggen. Dat snap ik, ook omdat het de mensen in de samenleving er veel aan gelegen is om zo snel mogelijk duidelijkheid te hebben over waar ze mee te maken krijgen in de toekomst. Ik vind het volgende belangrijk om te benoemen. De voorstellen die mevrouw Coenradie noemt, gaan allemaal pas in vanaf 2028, op het moment dat we daar een meerderheid voor halen. Ik sta voor die plannen, de coalitie staat voor die plannen. Maar we moeten daar ook nog een meerderheid voor halen. Ik ben heel erg benieuwd en ga graag samen het gesprek met u aan om te bekijken waar we kunnen samenwerken, waar we meerderheden kunnen halen voor die plannen. Ik wil dus ook weten wat daarin uw wensen zijn. Daar hebben we dan ook nog dik een jaar de tijd voor.

De heer Vervuurt (D66): Ik zou dit willen beantwoorden met een retorische vraag. De handreiking is aan de hele Kamer gedaan, want dat is wat een minderheidscoalitie heeft te doen. Maar dan zou ik ook graag horen — dat zou mijn retorische vraag aan mevrouw Coenradie zijn — wat JA21 interessant vindt met betrekking tot de zorgbegroting. Wat zijn de voorstellen die mevrouw Coenradie zou willen neerleggen? Daar zouden wij dan een heel goed inhoudelijk gesprek over kunnen voeren.

De heer Vervuurt (D66): De situaties zijn schrijnend, niet alleen wat betreft patiënten met Q-koorts maar ook wat betreft ME/CVS, post-Lyme, postsepsis en natuurlijk postcovid. We zien nog te vaak dat mensen de passende zorg die zij zouden moeten ontvangen, niet kunnen krijgen. Daarin hebben we echt nog stappen te zetten. Ik wil er echter ook voor waken dat we doen alsof we met één pennenstreek hier in de Kamer dat probleem voor meerdere jaren kunnen gaan oplossen. Dit vergt inderdaad een grondige, structurele aanpak, denk ik. Ik denk heel graag met het lid Kostić mee over hoe we dit nou beter kunnen doen, niet alleen wat betreft het bieden van passende zorg, maar ook wat betreft het bieden van perspectief voor deze patiënten.

De heer Vervuurt (D66): Mevrouw Vliegenthart heeft haar huiswerk goed gedaan. D66 is volstrekt voorstander van het zelfbeschikkingsrecht, het recht van vrouwen om te beschikken over hun eigen lichaam. Wat ons betreft is abortus inderdaad zorg. Wij zijn het voorstel dat mevrouw Vliegenthart heeft ingediend dan ook heel nauw aan het bestuderen. We zullen dat later inhoudelijk gaan behandelen in deze zaal. Dan komen we daar heel graag op terug.

De heer Vervuurt (D66): Volgens mij was D66 al met dit onderwerp bezig toen mevrouw Vliegenthart en ik nog in de luiers zaten. Het stond ook in ons verkiezingsprogramma. Ik denk dus dat mevrouw Vliegenthart zich zorgen maakt over iets waarover ze zich geen zorgen hoeft te maken.

De heer Vervuurt (D66): Ik hoor mevrouw Coenradie zeggen dat ze worstelt met een paar dingen. Dat vind ik mooi; ik denk dat we allemaal soms wat meer mogen twijfelen. Maar ik hoor haar wel heel stellig zeggen — dat deed mij goed — dat de manier waarop we het nu doen, niet houdbaar is, ook naar de toekomst toe. Ze zegt daarbij dat ze worstelt met enkele maatregelen die deze coalitie en dit kabinet voorstellen. Ik zou mevrouw Coenradie dan de vraag willen stellen wat er volgens haar nodig is om ervoor te zorgen dat we van die niet houdbare situatie waar we nu naartoe gaan, naar een wel houdbare situatie in de toekomst gaan. Wat stelt mevrouw Coenradie voor?

De heer Vervuurt (D66): Ik hoor mevrouw Coenradie zeggen dat ze daar te weinig feeling mee heeft. Dat begrijp ik, want die plannen liggen er ook nog niet. Ik heb dat zelf eigenlijk ook wel. Zoals we eerder al benoemd hebben: die plannen komen er en dan gaan we ze inhoudelijk beoordelen. Die plannen gaan pas in vanaf 2028; ze staan niet in deze begroting. Mijn vraag aan mevrouw Coenradie luidt dan als volgt. Wat heeft JA21 nodig, nu die plannen niet in deze begroting staan, om deze begroting wel te kunnen steunen?