Gerben-Jan Gerbrandy

de Staat van de Europese Unie

De heer Gerbrandy (EP/D66): Dank u, voorzitter. Vanaf dit spreekgestoelte nogmaals dank voor de uitnodiging. Het is altijd een zeer groot genoegen en een eer om in uw Kamer te mogen spreken. "De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden was een confederatie met trekken van een defensieverbond en een douane-unie. De Republiek werd opgericht in 1588. Ze verwierf in de zeventiende eeuw grote politieke en economische macht en speelde gedurende ruime tijd een hoofdrol op het wereldtoneel." Dit komt van Wikipedia. Het is duidelijk dat de parallellen met de huidige tijd heel erg groot zijn. Wat toen de onafhankelijke Provinciën waren, zijn nu de Europese lidstaten. Eind zestiende eeuw stonden de Provinciën zwaar onder druk. Alleen door militair en economisch intensief te gaan samenwerken, konden ze de vijandigheden van Spanje, Frankrijk en Engeland weerstaan. Wat volgde waren een vergaande politieke eenwording en de creatie van het huidige Nederland, en vervolgens ook nog een gouden eeuw. De geschiedenis herhaalt zich, maar wel op een veel grotere geografische schaal. Dat is niet zo vreemd, want in de zeventiende eeuw deed men er meer dan twee dagen over om van Den Haag naar Groningen te komen. Dat is veel langer dan het nu is van Den Haag naar Tallinn. In wezen staan we nu voor dezelfde politieke keuzes als toen. Mario Draghi heeft het ons twee jaar geleden duidelijk voorgespiegeld: of we kiezen voor een echte Europese aanpak van economie en politiek, of we zijn gedoemd tot een langzame kwelling, een slow agony in het Engels. Voor degenen die Draghi te Europees vinden: de boodschap van de heer Wennink was exact dezelfde. Wat zijn de keuzes die nu voorliggen? Dat is of we elkaar op de vierkante millimeter de tent blijven uitvechten of dat we Europa sterker en eensgezinder maken. Wachten we angstig op de volgende energiecrisis of gaan we Europa energieonafhankelijk maken met onze eigen schone energie? Blijven we ons focussen op 27 nationale economieën of gaan we eindelijk echt profiteren van de kracht van één Europese markt? Gaan we ieder voor zich enorme financiële offers brengen om de defensie-uitgaven te bekostigen of doen we het, bewezen efficiënter, in Europees verband? Laten we Rusland en China hun invloed in de Balkan en de Kaukasus uitbreiden of zorgen we door een slimme, strategische uitbreiding van de Europese Unie dat wij daar zelf sterker en weerbaarder van worden? Deze keuzes komen allemaal op hetzelfde neer: een slow agony of slim Europees. Die keuzes liggen nu voor. Het gevoel dat deze keuzes nu gemaakt moeten worden, leeft ook heel sterk in de andere lidstaten. Macron, Merz, Tusk, Stubb: allemaal weten ze wat nodig is. Gelukkig heeft dit kabinet aangegeven ambitieus te zijn op de Europese agenda en wil het mede aan het stuur zitten. Ik zie weer een Nederlandse minister-president die in het centrum van de Europese macht opereert en die bereid is om initiatieven te nemen. Ik zie een minister van Buitenlandse Zaken die niet alleen de juiste personen in Brussel heel goed kent, maar die ook weet dat het ijzer nu heet is en dus nu gesmeed dient te worden. Bij een minderheidskabinet is het vooral cruciaal dat de Tweede Kamer in meerderheid de volgende stappen naar een sterker Europa wil zetten. 400 jaar geleden waren niet alleen de kracht en visie van Johan van Oldenbarnevelt nodig, maar net zozeer de overtuiging van een net opgerichte Staten-Generaal om door verdergaande vereniging de toekomst van de Nederlanden veilig te stellen. De Provinciën van toen lieten zich leiden door misschien wel de meest Nederlandse karaktereigenschap die er bestaat: nuchterheid. Nuchterheid in hoe veiligheid en welvaart het beste gewaarborgd kunnen worden. Nuchterheid in een tijd waarin men doorhad dat ideologieën over provinciale soevereiniteit achterhaald waren. Kortom, ik wens uw Kamer vooral heel veel nuchterheid toe. Dank u.

De heer Gerbrandy (EP/D66): Dank u wel, voorzitter. Dit laat ik mij natuurlijk niet ontnemen. Ik wens de Kamer veel nuchterheid toe in de toekomst, zeker als het Europa aangaat. Iemand die heel nuchter was, was Henry Kissinger. Bij hem werd het realpolitik genoemd, maar je kan het ook nuchterheid noemen. Van hem is een beroemde uitspraak: Duitsland is groot in Europa maar klein in de wereld. Als dat voor de derde economie van de wereld geldt, dan geldt het natuurlijk al helemaal voor de achttiende economie van de wereld, Nederland. Dus zijn boodschap als realpolitiker was al: doe het gezamenlijk in Europa, want alleen dan heb je als Duitsland, als Nederland echt invloed in de wereld. Het tweede punt dat ik wil maken is dat ik best wel wat chagrijn voel in de Kamer over de toestand van Europa en de staat van Europa, en ik denk dat dat verkeerd is. Europa is nog altijd ongekend rijk. Wij zijn superinnovatief, hebben een sterke economie, hebben de beste universiteiten in de wereld. Maar — en dat is natuurlijk de hoofdboodschap van meneer Draghi — we moeten nu wel gezamenlijk onze schouders eronder zetten, want anders zouden we die sterke positie in de wereld weleens kwijt kunnen raken. Het doet mij deugd om hier een minister-president en een minister aan te treffen die namens het kabinet juist die enorme "yes we can"- oftewel "het kan wél"-mentaliteit uitstralen en ik hoop dat ze dat in Europa ook heel krachtig blijven doen, want alleen dan zal Nederland ook zo welvarend en rijk blijven als we nu zijn. Dank u.