Ulaş Köse

het Luchthavenverkeerbesluit Schiphol

De heer Köse (D66): Mevrouw Van der Plas gaf in het begin van haar betoog aan dat als vliegtuigen een tikje stiller kunnen, we best eens meer kunnen gaan vliegen. Maar dan ben ik toch benieuwd hoe zij kijkt naar de Aldersparadox, waarbij eigenlijk precies dat als probleem wordt aangegeven. Sorry, zei u wat?

De heer Köse (D66): Als we vliegtuigen gaan verstillen en daardoor juist meer vliegbewegingen gaan inzetten, dan nemen de pieken misschien wel af omdat de vliegtuigen stiller worden, maar juist de frequentie van vliegtuigen die steeds maar over komen waaien, veroorzaakt het probleem en zorgt er juist voor dat de hinder stijgt. Hoe verklaart mevrouw Van der Plas dat?

De heer Köse (D66): Ik denk dat hier nou precies het probleem zit, want mevrouw Van der Plas legt het uit alsof we wel meer vluchten móéten hebben omdat we als bevolking groeien. Maar we hebben een hubfunctie op Schiphol. Dus die vliegtuigen gaan niet op en neer voor mevrouw Van der Plas en mij en alle Nederlanders. Nee, we vliegen voor mensen die Schiphol gebruik als hub, om even hier te parkeren en weer door gaan naar de bestemming waar ze moeten zijn. Het is niet omdat wij als Nederlanders graag meer vliegen. Het is voor het buitenland dat we dit onze omwonenden, die ook hier in het publiek zitten, aandoen. Die verstilling is heel goed — dat ben ik met u eens — maar als dat betekent dat mevrouw Van der Plas en velen aan de rechterkant van deze Kamer zeggen dat we er wel twee of drie over kunnen laten vliegen omdat ze iets stiller worden, dan zijn we niet aan het verstillen. Dan zijn we precies die papieren werkelijkheid, die hier steeds genoemd wordt, aan het leven: een papieren werkelijkheid die laat lijken dat het stil is, terwijl het dat niet is en we deze mensen voor de gek houden. Hoe reflecteert mevrouw Van der Plas hierop?

De heer Köse (D66): Het is fijn dat mevrouw Van der Plas nog een beetje terugkomt op het statement dat ze aan het begin van haar betoog maakte. Het lijkt me goed om te kijken hoe we echt kunnen verstillen in plaats van die papieren werkelijkheid te creëren. Ik zal daarvoor met voorstellen komen, dus ik hoop dat de BBB die dan kan steunen. Zo klinkt het al wel, dus dank u wel.

De heer Köse (D66): Dank u wel, voorzitter. Al zestien jaar wachten de omwonenden van Schiphol op een geldig Luchthavenverkeerbesluit, zestien jaar waarin de luchthaven boven de wet opereert en in feite gedoogd wordt, zestien jaar waarin omwonenden wachten op rechtsbescherming. Het is tijd voor een doorbraak. Hoe verenigen we het belang van een internationale hub met het recht op een goede nachtrust en een gezonde leefomgeving? Biedt dit LVB daadwerkelijk voldoende bescherming? Ik vraag de minister hierop te reflecteren. Voorzitter. Dit LVB biedt de mogelijkheid voor verdere ontwikkeling van Schiphol onder voorwaarden. Buiten kijf staat dat dit kabinet, zoals is toegezegd door deze minister, Schiphol niet zal laten groeien. Voor D66 zijn duidelijke en strikte voorwaarden dan ook van belang. Wat ons betreft zijn een gezonde leefomgeving en minder hinder hier leidend in. Het advies van de Raad van State onderschrijft dit. Ook de Raad van State vraagt hoe wordt geborgd dat die verbetering er echt komt en blijft. Die vraag delen wij. Daarom dienen wij hier met het CDA een voorstel mede in. De toelichting laat ik uiteraard aan mevrouw Zwinkels, maar wat D66 betreft is dat een voorstel dat duidelijk maakt dat groei naar 500.000 vluchten echt niet zomaar kan zonder het afronden van de Europese procedure waarin een nachtsluiting wordt meegenomen, maar ook niet zonder te voldoen aan het CO2-plafond voor Lelystad en Schiphol. Kan de minister zich vinden in deze lijn, waarin groei niet vanzelf volgt, maar wordt verdiend onder strikte voorwaarden? Hoe borgt hij vooraf, bij iedere stap, dat aan de randvoorwaarden is voldaan? Voorzitter. In dit LVB is het pad voor groei wel duidelijk. Zoals ik al aangaf, komen wij met voorstellen om daar strikte en duidelijke voorwaarden aan te verbinden, maar we kijken nog niet naar de andere kant. Wat als we onze doelen niet halen? Wat als Schiphol te veel geluidsoverlast veroorzaakt, terwijl er technisch gezien nog groei in het aantal vluchten mogelijk is? Het is dan onduidelijk of en hoe het aantal vluchten omlaag kan. Wat D66 betreft moeten we dan op de noodrem trappen. Die is nodig, want achteraf handhaven is te laat. Als de geluidsruimte wordt overschreden, moet de toezichthouder direct kunnen handhaven en desnoods ingrijpen in het aantal vluchten. Ik zie een interruptie, voorzitter.

De heer Köse (D66): Nee, punt.

De heer Köse (D66): Ik schetste wat het LVB aangeeft, namelijk dat groei mogelijk zou zijn onder voorwaarden. Zoals is toegezegd, gaat dat niet deze kabinetsperiode gebeuren. Daar ben ik in ieder geval al heel blij mee. Ik denk dat dat het belangrijkste is. We zijn het natuurlijk heel erg met elkaar eens dat we iets aan Schiphol moeten doen. We steunen elkaars voorstellen daarover ook heel vaak. Dat zijn we dus zeker met elkaar eens.

De heer Köse (D66): Nee, dat is zeker niet wat wij doen. Ik kom er zo in mijn spreektekst ook nog op. Wij willen dat we als overheid eindelijk eens rechtsbescherming gaan bieden. Dat moet niet met een zwak LVB — ik ga met voorstellen komen, want ik ben ook kritisch — maar met een LVB dat eindelijk zegt: "Dit zijn de grenswaarden. Schiphol, houd je aan de wet. Als je dat niet doet, hebben we een toezichthouder die daar hard op kan toezien en het instrumentarium heeft om daarop te handelen." Daarmee zeggen we: "Genoeg is genoeg. We gaan niet meer gedogen; die tijd is voorbij." Dat is precies wat ik zeg. Ik zal ook met voorstellen daarvoor komen.

De heer Köse (D66): Dit is niet nieuw. We hebben eerder een LVB-debat gehad. Toen heb ik dat voorstel gesteund en hebben we geen meerderheid gehaald. Ja, precies. Wij — ik wijs naar de Kamer — hebben geen meerderheid gehaald. Ik heb het wel gesteund. Wat ik nu probeer te doen, en ik hoop dat u mij daarbij helpt, is het volgende. Ik wil niet zeggen: ik ga als D66 even lekker profileren; ik ga precies doen wat ik het liefste zou willen. Dat ligt zeker dicht bij elkaar. Wij geven om die omwonenden; dat ben ik met het lid Kostić eens. Laten we nu eens gaan kijken van: oké, dit is de politieke realiteit, wat kunnen we wel doen? We kunnen dan met voorstellen komen die we hard afdwingen en waar we over onderhandelen, die echt impact gaan maken. Dit is de realiteit en we moeten ons best doen om stappen te zetten voor de omwonenden. Ik heb goede hoop dat het met mijn voorstellen in ieder geval beter gaat zijn dan wat we nu hebben.

De heer Köse (D66): Het groeiverdienmodel wordt aangehaald. Ik accepteer dat niet. Ik heb daartegen gestemd. Ik heb ervoor gestemd om het te schrappen. Dat is niet gelukt. In plaats van bij de pakken neer te gaan zitten kom ik nu met voorstellen om het te verbeteren, ook het groeiverdienmodel. Ik had het net over de noodrem. Dat heeft mevrouw Kröger kunnen horen. Ik dien een voorstel van het CDA mede in om de voorwaarden voor groei harder te maken, dus om het moeilijker te maken om te groeien. Dat is namelijk het alternatief als we geen meerderheid hebben voor schrappen. Daarnaast ga ik, in plaats van omhoog te kijken naar groei, kijken hoe we kunnen krimpen als dat noodzakelijk is omdat we de doelen niet halen.

De heer Köse (D66): Ik dien een motie van het CDA mede in waarin dat nader beschreven is. Mevrouw Zwinkels zal die nader toelichten. Maar we gaan er dus ook naar kijken hoe je het groeiverdienmodel nog strakker maakt en hoe je meer geeft aan omwonenden. Ook daar kom ik dus met stappen. U vraagt concreet naar decibels, maar mijn voorstellen gaan over die noodrem. Die gaan niet over decibels, maar over minder gaan vliegen. Daar hebben omwonenden — ik legde net de paradox uit — echt wat aan, dus aan het trekken aan de noodrem als de doelen niet worden gehaald.

De heer Köse (D66): Mevrouw Kröger wil een ander antwoord horen omdat dit haar waarschijnlijk niet tevreden stelt, maar dit is toch wat het is. Er komt een voorstel van CDA-zijde, dat ik mede zal indienen, om bij het groeiverdienmodel meer verstilling aan omwonenden te geven. Tegelijkertijd kom ik zelf met voorstellen — u wilt heel graag de decibels horen — om minder te gaan vliegen. Daar hebben omwonenden meer aan dan dat we over 3 decibel of 4 decibel praten. Dat gaat het niet oplossen.

De heer Köse (D66): Ik vind het mooi hoe eigenlijk precies de reden wordt aangegeven waarom dit niet oké is. U gaf aan "4 miljoen mensen" …

De heer Köse (D66): Excuus, voorzitter. De heer Goudzwaard gaf aan dat 4 miljoen mensen hieronder te lijden hebben. We hebben een rapport van GGD GHOR dat zegt dat er — wat is het? — een half miljoen mensen of 400.000 mensen last hebben van verstoring door geluidsoverlast, waarvan 200.000 mensen ernstige slaapverstoring hebben. In ons land! Dat gebeurt gewoon momenteel. Die mensen zitten nota bene op de tribune. Dan gaat het over 4 miljoen mensen: "Ja, dat is ook wel veel, maar er zijn ook andere dingen." Dit is precies de reden waarom ik me zo hard maak voor die mensen, waarom ik voor hen wil opkomen. Ik snap dus niet … Het antwoord is eigenlijk al gegeven.

De heer Köse (D66): Ik hoor de collega van JA21, de heer Goudzwaard, praten over de hoogste vliegtaks en noem het maar op en dat we het allemaal onmogelijk maken. We leven in een land waarin honderdduizenden mensen last hebben van de hub die wij niet voor de Nederlander hebben. Dat zou de heer Goudzwaard moeten aangaan. Honderdduizenden Nederlanders hebben last van deze industrie die vooral de grote bedrijven rijk maakt en die faciliteert dat mensen ons land als hub kunnen gebruiken; ik zal het even in JA21-termen zeggen. Dus dat: we zetten ons land in de uitverkoop, maken de grote bedrijven rijk en laten de Nederlander ervoor opdraaien. Vervolgens kunnen we in dit land, terwijl we die problematiek hebben, voor vijf tientjes naar Milaan of Barcelona vliegen. Dan hoor ik "o, de vliegbelasting gaat omhoog". Gelukkig is dat op de meest vervuilende vluchten. Ik denk dat we met goede dingen bezig zijn, dat we toe moeten naar een eerlijke prijs voor luchtvaart, en dat we die stappen moeten blijven zetten. De heer Goudzwaard gaf al mooi aan waarom dit zo'n groot probleem is en dat we het ook moeten doen.

De heer Köse (D66): Ik hecht natuurlijk waarde aan de Nederlandse economie. We mogen ook best trots zijn op dingen die we hebben opgebouwd. Daar zijn we het totaal niet over oneens. Maar ik erken ook de waarde van de wetenschap. Kijk naar het rapport van CE Delft. Dat zegt eigenlijk wat ik net al schetste: die hubfunctie maakt economisch helemaal niks uit. Als je die eraf zou halen, zou dat niks betekenen voor de mobiliteit, voor het aantal vluchten, voor de economie. Sterker nog, voor de brede welvaart en ook economisch zou dat heel veel opleveren voor de rest van het land. Dus als we een economisch sterk verhaal willen hebben, dan zie ik graag dat de heer Goudzwaard mijn voorstellen gaat steunen.

De heer Köse (D66): Ik ben daar gewoon heel kritisch op geweest; dat is geen geheim. Zoals ik net al liet zien: ik kan heel veel vinden, maar uiteindelijk is er een meerderheid, groei je naar elkaar toe en moet je een beslissing nemen. Waar ik het meeste waarde aan hecht, is dat we nou eindelijk afgaan van die gedoogsituatie en dat we toewerken naar een situatie waarin omwonenden eindelijk beschermd gaan worden. Dat is, denk ik, het belangrijkste. Is dit het eindstation? Nee. Is het een goede eerste stap die we nu gaan zetten, in combinatie met de voorstellen die ik wil doen? Ja, dat denk ik echt wel.

De heer Köse (D66): We zijn hier volksvertegenwoordigers en vertegenwoordigen de stem van onze achterban. Dat zijn niet alleen mevrouw Kröger en ik; samen zijn wij het misschien eens, maar dat geldt niet voor deze hele Kamer. We moeten dus in dit land ... En het is een minderheidskabinet, overigens. Ook u heeft daar een verantwoordelijkheid in. We kunnen samen voorstellen doen, maar zoals ik net al schetste met het groeiverdienmodel: dat hebben we samen geprobeerd, maar die meerderheid was er niet. Dan ga ik niet bij de pakken neerzitten, maar kom ik met voorstellen om in ieder geval die voorwaarden en aan de andere kant de krimp mogelijk te maken. Dat is hoe ik erin sta.

De heer Köse (D66): Wat mij betreft moet er gewoon een natuurvergunning komen en moet Schiphol zich aan de wet houden, zeker.

De heer Köse (D66): Dank u wel, voorzitter. Zoals ik al zei: de tijd van gedogen is wat D66 betreft voorbij. Daarom kom ik met een voorstel om de noodrem vast te leggen in het Luchthavenverkeerbesluit. Dan kan het maximumaantal vluchten omlaag, zodra er te veel geluidsoverlast is. Dat geeft zekerheid en duidelijkheid aan omwonenden, maar ook aan de sector. Nog veel belangrijker is dat wij laten zien dat we ons aan de afspraken houden. Door daadkrachtig op te treden, beschermen wij onze inwoners wanneer Schiphol de wet overtreedt. Deelt de minister onze mening dat er bij perspectief op groei ook perspectief moet zijn op een noodrem? Voorzitter. Kijk ook naar de brief van de Maatschappelijke Raad Schiphol van 24 september over het nieuwe Schipholbesluit. De MRS waarschuwt daarin voor iets geks: de geluidsgrenzen liggen nu vast, maar vliegtuigen worden door vlootvernieuwing natuurlijk steeds stiller en daardoor ontstaat er straks vanzelf ruimte om extra vluchten toe te voegen, zolang ze binnen die vaste grens blijven. Daar trekken wij zelf echt een grens, want dat gaat rechtstreeks in tegen de motie die wij samen met het CDA indienden, en die door maar liefst 146 zetels in deze Kamer werd gesteund. Dit moeten we dus niet willen. Hoe rijmt de minister de vaste grenswaarde met de motie die uitspreekt geen extra ruimte te bieden voor geluidshinder of meer vliegbewegingen? Is hij voornemens om geen extra ruimte te bieden voor meer vliegbewegingen, zoals de eerste motie al verzocht? Voorzitter. Door het nieuwe Schipholbesluit komt er straks ook veel op het bordje van de toezichthouder, de ILT, te liggen, die twee verschillende handhavingssystemen moet gaan combineren. Daar moet natuurlijk wel voldoende financiering tegenover staan. Tegelijkertijd staat de ILT al onder druk. In haar jaarplan van 2027 geeft de inspectie zelf aan dat zij door aanhoudende bezuinigingen op meerdere terreinen, waaronder geluid bij luchtvaart, al minder toezicht kan houden dan wenselijk zou zijn. En er is dus nu al te weinig capaciteit voor het bestaande toezicht, terwijl de taak straks fors groter wordt. Voorzitter. Ik gaf eerder al aan dat de tijd van gedogen voorbij is. Daarvoor is het belangrijk dat een toezichthouder z'n tanden kan laten zien en Schiphol aan de wet kan houden. Ik zal daarom met een voorstel komen om te zorgen voor voldoende capaciteit bij de ILT, zodat het toezicht vanaf inwerkingtreding van het LVB direct op het juiste niveau zit. Zo geven wij concreet vorm aan het woordje "rechtsbescherming" dat in luchtvaartdebatten steeds genoemd wordt. Voorzitter. Het kabinet kiest een grens van 40 decibel voor de handhavingspunten rond Schiphol, maar de Raad van State, de rechtbank Den Haag en het RIVM wijzen erop dat een groot deel van de mensen met slaapverstoring buiten die grens woont. Wie beschermen we dan precies? Het doel van dit besluit is juist om omwonenden te beschermen. De Raad van State vraagt daarom om de keuze voor deze grens beter te onderbouwen en zo nodig ook punten daarbuiten toe te voegen. Het is een technisch verhaal, maar het raakt de praktijk keihard. Vliegtuigoverlast zorgt voor minder diepe slaap en stress. Dit leidt tot serieuze gezondheidsrisico's, zoals hart- en vaatziekten, diabetes, depressie en slechtere concentratie. Dat moeten we niet willen, en al helemaal niet voor kwetsbare groepen zoals kinderen, ouderen en ploegendienstmedewerkers. Daarom heb ik twee vragen aan de minister. Hoe zorgt u ervoor dat ook mensen buiten de contour die wel slaapverstoring ervaren, volwaardig worden meegenomen? Kunt u toezeggen dat u zich hard gaat maken voor de adviezen van de Gezondheidsraad, GGD GHOR en de WHO? Tot slot, voorzitter. Verduurzaming en groei kunnen alleen samengaan als de bescherming van omwonenden dik in orde is. Na zestien jaar moeten we nu echt stoppen met gedogen en ervoor zorgen dat rechtsbescherming werkt. Recht hebben op bescherming is geen theoretisch doel, maar het fundament voor een leefbare omgeving. Dank u wel, voorzitter.

De heer Köse (D66): Ik hoop het, voorzitter. Ik vroeg hoe het zit met de mensen die buiten de contouren zitten van die 40 decibel voor de nachtrust. De minister ging daar heel snel overheen en zei: dat is moeilijk te meten en dat kun je eigenlijk niet doen. Maar er ligt gewoon een advies van de Raad van State. Die zegt: daar zou je iets mee moeten doen, desnoods misschien zelfs meten. Dat staat letterlijk in het advies.

De heer Köse (D66): Tegelijkertijd zegt ook de Rechtbank Den Haag dat we hier iets mee moeten. Mijn vraag is dus: hoe kan de minister hier zo snel overheen gaan?

De heer Köse (D66): De minister gaat nog steeds voorbij aan het feit dat er een vonnis ligt van de Rechtbank Den Haag. Die zegt: neem het grote aantal mensen dat buiten de contouren woont en dat ook last heeft van slaapverstoring serieus; doe daar wat mee en maak daar beleid voor. Daar gaat de minister nu letterlijk totaal aan voorbij. De Raad van State geeft, naast datgene wat de minister zegt, wel degelijk ook aan dat je ook zou kunnen meten. Dat staat letterlijk in dat advies. Hoe reflecteert de minister daarop? Is hij bereid hier meer actie op te ondernemen? Dit voelt namelijk toch als veel te weinig.

De heer Köse (D66): Kort en afrondend, voorzitter. De minister zegt nu met name "ik kan het niet meten" en "het is moeilijk", maar de rechtbank vraagt om duidelijk beleid. Dus wat kan de minister doen, vraag ik heel concreet, om deze mensen te helpen, ook buiten die contouren? Wat zijn concreet de dingen die hij kan doen? Ik snap dat hij daar nu misschien geen antwoord op heeft, maar is hij bereid daarop terug te komen richting de Kamer? Hoe gaat hij de mensen buiten de contouren die nachtrustverstoring hebben, ook helpen?

De heer Köse (D66): Dank u wel, voorzitter. Zoals aangekondigd, heb ik twee moties.

De heer Köse (D66): Ik denk dat we daarbij op één lijn zitten. Ik bedoel dat we gewoon gaan bekijken hoe we meer capaciteit krijgen. Ik benoemde ook al het tekort aan geld. Ik zie de minister instemmend knikken.