Anne-Marijke Podt

Mestbeleid

Mevrouw Podt (D66): Hartelijk dank, voorzitter. Excuses dat ik iets te laat ben. Ik zat in de zaal hiernaast nog een ander debat af te ronden.

Mevrouw Podt (D66): Heel verse interrupties, voorzitter. Ik proef echt wel het geduld bij collega Van Campen. ik zie de worsteling ook, zowel bij hem als bij collega Holman. Het blijft natuurlijk toch vaak bij "heel snel". De heer van Campen zegt: ik hoop dat de minister heel snel komt met dit en met dat. Vol verwachting klopt ons hart. Dat hebben we natuurlijk allemaal. Maar ondertussen praten we, zoals de heer Van Campen zegt, al heel lang over de derogatie en de Nitraatrichtlijn. Ik had zelf gehoopt dat de brief al was gekomen maar die hebben we nog niet gezien. Er wordt ook door de ministeriële commissie gepraat. De hoop is natuurlijk dat hetgeen vanuit de commissie naar buiten komt, ook een impact gaat hebben op het mestbeleid. Dat is wel concreet, want die commissie zou over twee weken klaar moeten zijn. We kunnen dus van de VVD en van NSC verwachten — laat ik het bij de heer Van Campen houden, want de heer Holman mag niks zeggen — dat de heer Van Campen echt met zijn vuist op tafel gaat slaan als er over twee weken niet écht iets ligt, wat echt die fundamentele verandering gaat betekenen. Dan heb ik het over dat wegbewegen bij de randen, zoals de heer Van Campen dat zelf zegt.

Mevrouw Podt (D66): Daar hoor ik weer de hoop. Die hoop hebben we allemaal. Maar mijn vraag was: gaat de heer Van Campen ook echt zeggen wat het dan moet zijn? Dat hoeft niet met een vuist op tafel.

Mevrouw Podt (D66): Het PBL was natuurlijk niet zo positief. Dat zei: als we dat plafond willen redden, moeten eigenlijk alle boeren die zich hebben aangemeld, ook daadwerkelijk dit jaar worden uitgekocht en de afroming moet heel positief uitvallen. Als we dat plafond overschrijden, brengt dat nieuwe uitkoopregelingen in gevaar. Dan kom je natuurlijk richting zo'n generieke ijskoude sanering en volgens mij willen we die allemaal niet. De gedeputeerde in Gelderland heeft zonering voorgesteld. Het leek heel eventjes of de BBB hier in de Kamer een beetje afstand van haar nam. Ik vind dat eigenlijk heel jammer, want zij zegt in feite: ik doe dit niet om populair te zijn, maar ik wil gewoon dit dossier oplossen. Dat zouden we dan toch van alle kanten moeten steunen, zou ik denken. Dat is eigenlijk mijn oproep aan mevrouw Van der Plas.

Mevrouw Podt (D66): Het ging mij natuurlijk niet om die gedwongen uitkoop. Het ging mij gewoon om het feit dat de gedeputeerde die sanering heeft voorgesteld. Dat lijkt me gewoon een prachtige move. Die zouden we moeten steunen, volgens mij.

Mevrouw Podt (D66): Dank u wel, voorzitter. In vrijwel geen enkel ander land ter wereld komt het water zo schoon uit de kraan als in Nederland. Dat is niet zo vanzelfsprekend als het lijkt. De kwaliteit in onze wateren blijft achter en het wordt steeds moeilijker en ook duurder om ons water schoon te krijgen. Als we bovenaan het lijstje van landen met het schoonste drinkwater willen blijven staan, dan vraagt dat om actie, ook voor de natuur. De natuur heeft namelijk geen waterbedrijf dat alle bestrijdingsmiddelen, meststoffen en andere chemische meuk uit het water kan filteren. Vorige week bleek dan ook dat de waterkwaliteit de gezondheid van de natuur aantast. Aangezien deze minister graag integraal naar de gezondheid van de natuur kijkt, lijkt me dat een zorgelijke bevinding. Kortom, het is tijd om de natuur een handje te helpen en het werk van onze waterbedrijven wat makkelijker te maken. Zo houden we ook de waterrekening laag. Daarom vraag ik de minister om beschermde gebieden voor drinkwaterproductie aan te wijzen als specifiek kwetsbare gebieden waarvoor extra inzet nodig is. Aangezien drinkwaterbedrijven natuur- en waterexperts zijn, wil ik de minister vragen om hun inzichten zwaar mee te wegen bij het uitwerken van de aanpak Ruimte voor Landbouw en Natuur. Voorzitter. Schoon water vraagt naast veel andere zaken om minder mestproductie. Als het gepaard gaat met ondersteunende maatregelen, helpt dat ook boeren, omdat het de kans op een koude sanering verkleint. Ook het PBL concludeert dat we alleen onder het mestplafond blijven als alle aangemelde veehouders van de huidige stoppersregeling daadwerkelijk in 2025 stoppen en het afromen zeer hoog zou uitvallen. Lessen uit het verleden leren het PBL dat dat onwaarschijnlijk is en daarmee komt een nieuwe uitkoopregeling in gevaar. Als dat gebeurt, belanden we in een spiraal waar je alleen uitkomt met hele ingrijpende en vervelende maatregelen, zoals een generieke korting. Ik was enigszins opgelucht over de brief gisteravond over extensivering, maar de tijdlijn is vrij lang. Ik hoop dus dat we snel aan de slag gaan. Nog maanden wachten en hopen op een succesvolle uitkoop en een hoog uitgevallen afroming is hartstikke link. Dat is een risico dat de minister niet wil nemen, neem ik aan. Dus welke andere maatregelen heeft zij klaarliggen om een generieke korting of ijskoude sanering te voorkomen? Voorzitter. Ik had ondertussen, en al helemaal in aanloop naar dit debat, een brief van de minister verwacht over het achtste actieprogramma Nitraatrichtlijn. Ik had vandaag graag over de inhoud van deze brief gesproken, dus ik ben benieuwd waarom die niet al is verstuurd en wanneer die wel naar de Kamer komt. Onderdeel hiervan zou ook de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid moeten zijn. De uitkomst van het vorige mestdebat was namelijk zorgwekkend. Er is een gigantische financiële prikkel voor fraude en er zijn geen alternatieve stappen, behalve omvallen. Als D66 denken we dat we meer kunnen en moeten doen. Aan de ene kant door druk op de mestmarkt te verminderen — daar kom ik zo op — en aan de andere kant door effectieve handhaving. Nu is het beleid, zoals de bufferstrook, zeer fraudegevoelig. Erkent de minister dat fraude vaak lastig aan te tonen is en rechtszaken daardoor stranden? Zo ja, welke maatregelen heeft zij genomen die de NVWA daarin helpen? Is het bijvoorbeeld mogelijk om landschapselementen te planten in bufferstroken, zodat duidelijk is dat het bufferstroken zijn? Zo levert het ook op andere vlakken wat op. Kan het realtime tracken van mesttransporten, zoals ze ook in de visserij doen, helpen om illegale dumpingen tegen te gaan? Voorzitter. Tot slot. Met de graslandnorm lijkt de minister op zoek naar excuses in plaats van oplossingen. Alle mogelijke economische gevolgen voor boeren en keten, mogelijke bijeffecten op andere dossiers en een onderzoek naar grasland versus akkerland worden onderzocht. Maar natuurlijk heeft een graslandnorm impact, dus waarom deze smalle focus? Waarom niet kijken hoe het wel kan en welke ondersteuning dan nodig is? Waarom niet kijken naar de positieve effecten op andere dossiers, zoals stikstof en klimaat? De Raad van State was maandag namelijk duidelijk over de stikstofplannen van de minister: ze werken niet zonder bronmaatregelen. Een graslandnorm is zo'n maatregel. Sterker nog, het is een van de meest effectieve stappen om bij te dragen aan alle doelen op klimaat, op water, op natuur en op dierenwelzijn. Kan de minister toezeggen de positieve effecten mee te nemen, een volledige vergelijking te maken, dus grondgebonden versus intensief, en te zoeken welk flankerend beleid kan werken om boeren te ondersteunen, en al deze punten mee te nemen in de besluitvorming in juli? Actie in de taxi. Boeren en natuur hebben niks aan besluiteloosheid. Tot slot. Ik besef dat ik dat al een keer gezegd heb, maar dit is echt tot slot. Mijn motie over het ondersteunen van boeren die door fouten bij de opkoopregeling in de problemen zijn gekomen, werd niet aangenomen omdat de minister aangaf dat het ministerie al alles deed om deze boeren tegemoet te komen. Toch blijven er verhalen over de problemen met de Lbv-regeling. Is de minister bereid met een brief te komen over hoeveel boeren in de problemen zijn gekomen door deze fouten, welke fouten er zijn gemaakt en wat eraan is gedaan? Dank u wel.

Mevrouw Podt (D66): Ik ben gewoon heel even aan het zoeken wat ik hier nou mee moet. Ik heb tot nu toe mijn mond gehouden. Ik hoor de minister tot twee keer toe, laat ik zeggen, een vrij emotioneel beroep doen op de Kamer. Ik zeg dat niet lichtvaardig. Als de minister daar anders over denkt, dan mag ze dat ook zeggen. Op zich kan ik me er best iets bij voorstellen als de minister het heeft over de boeren die voor een bepaalde opgave staan. Maar de minister wekt de suggestie dat de partijen die hier zitten en zeer kritisch zijn op haar beleid — daar ben ik er ook een van — mensen zouden zijn die niets om de boeren geven of niets geven om wat er met de toekomst van de boeren, het water en de natuur gebeurt. Daar neem ik echt aanstoot aan. Ik vind dat ingewikkeld. Er wordt steeds gezegd: ja, maar deze minister werkt heel hard en er komen nog meer plannen en er komen nog meer … Deze minister heeft geen inspanningsverplichting. Deze minister heeft aan ons allemaal, maar zeker ook aan de boeren, beloofd dat het beter zou gaan. En ik, laat ik bij mezelf houden, maak me daar hele grote zorgen over. Ik voel toch de noodzaak om op dit moment ... Ik zie mevrouw Van der Plas uit mijn ooghoek allerlei gebaren maken. Dat is prima hoor. Maar ik maak me hier dus zorgen over. Ik vind het niet helemaal kies dat de minister dan de bal bij de Kamer neerlegt en de illusie wekt dat wij hier met de verkeerde drijfveren zouden zitten. Wij nemen de minister soms de maat, dat klopt. Dat is heel hard en niet leuk, maar het gaat om de minister en niet om de mensen in het land.

Mevrouw Podt (D66): Lever dan gewoon.

Mevrouw Podt (D66): Nu doet de minister preciés ... Ze onderstreept mijn punt van zojuist. Als je kritisch en stevig bent, wil dat niet zeggen dat je het niet serieus neemt. Ik vind sommige van deze maatregelen niet serieus, dat klopt. Het is niet zo dat ik het niet serieus vind naar de boeren toe, maar ik vind het niet serieus naar de toekomst van de boeren toe. Dát vind ik. De minister moet zich echt onthouden van dit soort insinuaties richting de Kamer.

Mevrouw Podt (D66): Ja. Het is niet als interruptie, maar voor de duidelijkheid. Ik verwacht geen brief van acht pagina's. Als de minister dit even kort op een rijtje kan zetten, hoeft dat volgens mij niet tot de zomer te duren.

Mevrouw Podt (D66): Dat heeft de minister inderdaad goed gezien. Het was een hele nauwe weergave van wat ik had gevraagd. Mijn punt was het volgende. Als je naar de economische effecten gaat kijken, zal het voor niemand een verrassing zijn dat die er zijn. Daarom stelde ik de vraag: kan de minister ook breder kijken? Dan gaat het er met name om dat er wordt gekeken naar hoe het wel kan en wat er nodig is aan flankerend beleid om dit op een goede manier te laten landen. Dat is dus wat anders dan alleen zeggen dat het een economisch effect heeft. Dan is het inderdaad fijn als de minister ook wil kijken naar de bredere positieve effecten op klimaat en natuur en andere dingen. Maar ik denk dat die eerste de belangrijkste is.

Mevrouw Podt (D66): Ik wil even heel precies het volgende vragen. Betekent dat dan dat de minister in juli gaat komen met de economische effecten en dat we pas daarna indicaties krijgen over flankerend beleid? Dan gaat het natuurlijk allemaal heel lang duren.

Mevrouw Podt (D66): Voorzitter. Dit was een mestdebat, maar eigenlijk gaat het over onze waterkwaliteit. Het gaat over de bestaanszekerheid van boeren. Ik denk dat een meerderheid van deze Kamer bang is dat de maatregelen van deze minister tekortschieten, waardoor boeren massaal failliet kunnen gaan en generiek gekort gaan worden. Wanneer we die zorgen uiten, zegt deze minister dat we niet laatdunkend mogen zijn. Ondertussen zie ik dat de partij van de minister dit debat gebruikt om de indruk te wekken dat wij ons in deze zaal niet gigantisch veel zorgen maken over de boeren en dat op sociale media weg te zetten als disrespectvol. Richting de minister en BBB wil ik dus graag zeggen dat alleen maar ja knikken niet hetzelfde is als met respect debatteren. Als wij kritiek hebben, hebben we dat omdat we grote zorgen hebben. We maken ons zorgen omdat deze minister maand na maand niet levert. De minister en de BBB kunnen op de kast gaan zitten, maar daar heeft echt helemaal niemand wat aan, laat staan de boeren.