Femke Marije Wiersma

Nationale veiligheid, weerbaarheid, brandweer en crisisbeheersing

Mevrouw Wiersma (BBB): Ik hoor mevrouw Martens-America ook de waardering voor de vrijwilligers, met name bij de brandweer, uitspreken. Die deel ik ontzettend met haar. Toch krijgen wij ook steeds meer signalen dat het, bijvoorbeeld met name als het gaat om ambtenaren die bij de overheid in dienst zijn, soms heel lastig is om ruimte te krijgen om dit soort vrijwilligersfuncties op te pakken. Is het lid Martens-America het met mij eens dat eigenlijk juist de overheid als werkgever hierin ook de handschoen moet oppakken om als goede werkgever hier zo veel mogelijk ruimte voor te bieden, zodat die vrijwilligers dit ook kunnen gaan doen?

Mevrouw Wiersma (BBB): Dank, voorzitter. Als er ergens zichtbaar wordt hoeveel mensen bereid zijn om zich in te zetten voor onze samenleving, dan is het bij de brandweer, zowel bij de beroepsbrandweerlieden als bij de vrijwilligers. In mijn inbreng ga ik het met name over de laatste categorie hebben, want dat zijn mensen die dag en nacht huis en haard achterlaten als de pieper gaat. We dachten zojuist bijna dat het plaatsvond. Dat kan tijdens het eten zijn, op het werk of midden in de nacht. Nederland leunt ontzettend zwaar op die vrijwilligers. Het zijn mensen die klaarstaan voor anderen en die doen dat vaak onder zware omstandigheden en soms ook met risico voor hun eigen veiligheid. Daar mogen wij vaker en meer waardering voor uitspreken. Daarom vind ik het eerlijk gezegd jammer dat het Veiligheidsberaad uiteindelijk wel input heeft geleverd voor de kabinetsformatie, maar niet werd uitgenodigd aan tafel. BBB is door Veiligheidsregio Gelderland-Zuid uitgenodigd om een brandweeroefening en brandweerwedstrijden bij te wonen. Ik zou deze minister willen uitnodigen om daar samen naartoe te gaan. Niet voor een fotomoment, maar om te zien hoe professioneel, zwaar en indrukwekkend dat werk is en om waardering te tonen voor hun inzet. Voorzitter. Dan het PPMO, de fysieke keuring van brandweermensen. We zijn blij dat de veiligheidsregio's hebben besloten om de keuring aan te passen nu blijkt dat de keuring te veel risico's gaf voor de gezondheid van brandweermensen. We willen de minister alleen wel vragen of hij kan stimuleren dat in die doorontwikkeling ook de resultaten van het SEmFire-onderzoek naar het voorkomen van PTSS meegenomen kunnen worden. Mijn concrete vraag is of de minister daar met de betrokken partners het gesprek over wil aangaan. Voorzitter. Dan natuurbranden. We hebben dit jaar opnieuw gezien dat we onvoldoende voorbereid zijn op echte grote bovenregionale crises. Wat gebeurt er als verschillende grote incidenten tegelijk plaatsvinden en we niet overal tegelijk genoeg mensen en materieel hebben? Wat als er keuzes gemaakt moeten worden die niemand wil maken? Wat als er bijvoorbeeld gekozen moet worden: redden we Epe of redden we Apeldoorn? Wie neemt die beslissing? Er is onvoldoende doorzettingsmacht geregeld voor dit soort situaties. Dat moeten we wettelijk vastleggen en niet als het misgaat, maar nu. Nu bestaat voor afstemming het interregionaal beleidsteam, maar we zien ook het probleem dat veiligheidsregio's zelf benoemen: onvoldoende doorzettingsmacht en juridische borging. Het Veiligheidsberaad noemt dit zelf een bovenregionaal niemandsland. Nou, dat moeten we niet willen. Hoe en wanneer gaat de minister wettelijk vastleggen wie uiteindelijk bevoegd is om dit soort bovenregionale keuzes te maken? Als we bovenregionale crises serieus nemen, dan moeten we daar ook landelijk in investeren. Investeren in specialisten natuurbrandbestrijding of andere landelijke specialistische capaciteit moet niet alleen vanuit de regio's komen. We hebben recent zelfs nog buitenlandse hulp gekregen bij de natuurbranden. Dat is fijn, maar Nederland moet zelf ook voorbereid zijn. Investeer in maatschappelijke weerbaarheid en gebruik daar bijvoorbeeld het geld voor de NAVO-norm van Defensie voor. Als de overheid burgers vraagt om 72 uur zelfredzaam te kunnen zijn, dan moet ze zelf ook voorbereid zijn. Kan de minister in gesprek gaan met Defensie om hier middelen voor vrij te maken? Welke aanvullende afspraken kunnen gemaakt worden over ondersteuning bij rampen en crises? Want uiteindelijk geldt dat als Nederlander veiliger moet worden, we ook moeten investeren in de mensen die letterlijk het vuur in lopen voor onze samenleving. Voorzitter, tot slot. Ik hoor dus veel waardering voor vrijwilligers van de brandweer. Waardering moet ook blijken uit hoe we met die vrijwilligers omgaan en wij horen dus signalen dat juist bij de overheid mensen werken die drempels ervaren om dit werk vrijwillig te kunnen gaan doen. De overheid zou het goede voorbeeld moeten geven. Dus is de minister bereid om met het kabinet en overheidsorganisaties in gesprek te gaan over hoe werkgevers zich zo meedenkend mogelijk kunnen opstellen richting brandweervrijwilligers, niet door alles klakkeloos toe te staan, maar wel door serieus te kijken naar maatwerk en mogelijkheden? Zelf hebben we ook een vrijwillige brandweervrouw op onze fractie werken. We weten dus wat het betekent om vanuit werkgeverschap die ruimte te bieden. Dat is overigens Mies Pabon. Zij doet keigoed werk. Ik zou zeggen: laten we ervoor zorgen dat zeker de overheid zich als werkgever goed opstelt.

Mevrouw Wiersma (BBB): Ik heb net in de bijdrage van de heer Mathlouti wel het een en ander gehoord, ook over de weerbaarheid van de burgers in Nederland. Dat vinden wij ook heel belangrijk, maar ik ben benieuwd of de heer Mathlouti het ook met mij eens is dat we, juist met het oog op die weerbaarheid en die paraatheid, voor de brandweer zouden moeten zorgen. Is hij het dan ook met me eens dat we daarvoor middelen beschikbaar zouden moeten krijgen uit de middelen die vrijkomen voor de NAVO-norm?

Mevrouw Wiersma (BBB): Ik vind dat wel een beetje gemakkelijk, want ook die side-note is volgens mij nergens voor nodig. We zitten hier allemaal met hetzelfde doel, namelijk goeie dingen doen voor Nederland. De vraag die ik natuurlijk specifiek stelde, was of de heer Mathlouti ervoor open zou staan om daarbij te kijken naar de middelen die voor de NAVO-norm beschikbaar komen. Die gaan uiteindelijk namelijk óók over weerbaarheid. Die vraag geldt nu blijkt dat de gereedheid van de brandweer onder druk komt te staan, natuurlijk een organisatie die we zeker voor de weerbaarheid keihard nodig hebben. De financiering komt gedeeltelijk vanuit het Rijk en gedeeltelijk vanuit gemeenten. We zien nu al dat de paraatheid van een hele hoop kazernes onder druk komt te staan, zowel wat betreft het materieel als wat betreft wat er gebeurt als de stroom uitvalt.

Mevrouw Wiersma (BBB): Jazeker, voorzitter. Ik wil mevrouw Straatman eigenlijk dezelfde vraag stellen als mijn buurman en ik verwacht daar eerlijkheidshalve een wat chiquer antwoord op. Ze heeft het terecht ook over de rol van de brandweer bij de weerbaarheid. Ik vind het ook heel goed dat ze de noodstroom aanhaalt, want zojuist heb ik begrepen dat slechts 10% van de kazernes daarover beschikt. Dat behelst nogal wat. Als we zien dat de brandweer in de weerbaarheid zo'n belangrijke rol speelt, is dan het aanspreken van de NAVO-normgelden voor haar en haar partij bespreekbaar, vraag ik via de voorzitter.

Mevrouw Wiersma (BBB): Als ik het goed gehoord heb, dan zei de minister zojuist dat, waar het gaat om die kwetsbare mensen, hij een rol voor de veiligheidsregio's weggelegd zag. Dat verbaast mij. Ik wil dus vragen of ik dat goed gehoord heb. Zo ja, dan vraag ik me af hoe de minister die rol dan voor zich ziet.

Mevrouw Wiersma (BBB): Ik had eigenlijk eerder ook al een interruptie, maar ik begin even met deze. Ik dacht dat we het aan het einde van het blokje gingen doen. Ik begrijp juist dat de bovenregionale inzet heel kostbaar is. Dat is juist de reden waarom er vraag is naar samenwerking tussen de regio's. Als je namelijk in een andere regio ingezet wordt, is dat voor de regio van herkomst een enorme kostenpost. Daardoor is er niet alleen behoefte aan landelijke regie, in plaats van regionale samenwerking, maar uiteraard ook aan landelijke financiering. Kan de minister daarop reflecteren?

Mevrouw Wiersma (BBB): Ik wist even niet zo goed waar ik deze vraag moest stellen, omdat niet helemaal duidelijk was wat ik in welk blokje kon verwachten. Ik hoor de minister een aantal dingen zeggen. Dat begon eigenlijk al bij Defensie. Toen dacht ik: dat is wel een haakje. Hij zegt dat met het afbreken van Defensie bepaalde structuren zijn afgebroken en dat Defensie steeds minder kan doen op de inzet van die civiele taken. We zien nu dat de civiele taken worden overgeheveld naar de andere hulpdiensten. Tegelijkertijd krijgen wij ook het signaal dat er bij die brandweerorganisaties, waarvan de gemeenten de financiering moeten doen, terwijl die allerlei tekorten hebben en moeten bezuinigen, niet geïnvesteerd wordt in dat materieel. Een nieuwe auto is bijvoorbeeld ook veel duurder geworden. De minister zegt dat hij met de landelijke risicoprofielen gaat kijken naar die landelijke dekking voor ook de bovenregionale samenwerking. Dat is landelijke dekking in operationele zin. Is die er ook in financiële zin? We hadden het net bijvoorbeeld al over de stroomgeneratoren, waar een hele hoop kazernes niet op kunnen leunen. Zit die dekking ook in financiële zin aan dat plaatje vast, vraag ik de minister.

Mevrouw Wiersma (BBB): Dat onderstreept volgens mij exact mijn punt waarom er voor de weerbaarheid juist ook gekeken moet worden naar extra financiering voor de hulpdiensten. Wat BBB betreft zijn die Defensiegelden daar wel voor aangewezen. Dat geldt natuurlijk ook bij die natuurbranden. Europees gezien hebben we nu van een aantal buurlanden inzet kunnen ontvangen. Dat is heel erg mooi, maar de verwachting is, als je de wetenschap daarover volgt, dat er ook in die landen in de toekomst veel meer risico wordt gelopen op natuurbranden, waardoor de inzet van deze buren niet gegarandeerd is. Nou ja, in deze interruptie zit niet echt een vraag. Het is meer een conclusie, realiseer ik mij terwijl ik het uitspreek. Maar daar wil ik dan toch maar even mee afsluiten.

Mevrouw Wiersma (BBB): Van mijn kant ook dank. Dank voor de toezegging overigens die de minister deed. Ik had het net in de vragen kunnen verwoorden, maar ik wil toch nog even mijn zorgen uitspreken over de noodstroom voor de kazernes. We moeten als land voorbereid zijn op een crisis, maar zoals het nu is, heeft maar een heel klein deel van de brandweerkazernes noodstroom of -brandstof. Dat betekent dat na vier uur zonder stroom ook de noodcommunicatiesystemen van de brandweer gaan uitvallen en dat na acht uur de brandweerauto's niet meer kunnen worden ingezet. Ik wil de minister toch vragen om nog expliciet in te gaan op wat hij hieraan kan doen en of dit ook in dat plan zit. Nu ben ik ook vergeten hoe dat heet. Even kijken. Het is het landelijk risicoprofiel. Wordt in dat landelijk risicoprofiel ook meegenomen hoe het ervoor staat op dit punt en wat eraan gedaan kan worden? Ik heb nog een expliciete vraag. Ik begrijp dat er in Duitsland wel geïnvesteerd kan worden vanuit die 3,5% voor binnenlandse veiligheid. Herkent de minister dat? Als dat zo is, waarom kan het dan daar wel en hier niet?

Mevrouw Wiersma (BBB): Ik zal een aantal dingen parkeren. We hebben natuurlijk nog een tweeminutendebat; daar kunnen we ook nog even verdergaan. Ik wil nog even iets zeggen over die noodstroomregeling. Het Rijk komt met de aanwijzing van een aantal locaties als coördinatielocatie. Dan kan ik me voorstellen dat zo'n kazerne ook denkt: daar hoort dan ook een bepaalde financiering bij, want het Rijk kan ons wel met bepaalde taken belasten, maar die moeten ook gerealiseerd worden. Ik heb in mijn bijdrage volgens mij ook het een en ander uiteengezet over de financiële positie van die kazernes. Is de minister het dan met mij eens dat als je bepaalde taken ergens neerlegt, er dan ook een adequate zak met geld bij hoort te zitten?

Mevrouw Wiersma (BBB): Ik heb hier toch een beetje moeite mee. De minister stelt nu dat het hoort bij het beroep van een brandweerkazerne, maar dat zijn geen commerciële instellingen. Ze zijn afhankelijk van de middelen die ze krijgen, voornamelijk via de gemeenten. De gemeenten hebben te maken met problemen met en tekorten in het Gemeentefonds. Ik schetste net al dat dat soms leidt tot het niet kunnen doen van bepaalde investeringen omdat daar geen budget voor vrij wordt gemaakt. De brandweer is dus niet een commerciële organisatie die via allerlei geldstromen een zakcentje bij kan verdienen om dit te realiseren. Het is toch gewoon een taak van het Rijk om ervoor te zorgen dat gemeenten die randvoorwaarden kunnen invullen?

Mevrouw Wiersma (BBB): Ik heb er ook eentje gehoord over het SEmFire-onderzoek en dat daarover in gesprek zou worden gegaan met de partners. En had ik nou ook een toezegging gekregen om samen naar de brandweerwedstrijden te gaan? Ik weet dat niet zeker.