Eddy Van Hijum

de Europese top van 23 en 24 oktober 2025

De heer Van Hijum (NSC): Dank u wel, voorzitter. Ik begin ook met het onderwerp Gaza. Laat ik beginnen met zeggen dat wij als Nieuw Sociaal Contract ontzettend blij zijn dat er een vredesplan ligt waarmee er een belangrijke stap richting een toekomst zonder geweld kan worden gezet. De pure blijdschap van families die hun geliefden, de vrijgelaten gijzelaars, eindelijk weer in de armen konden sluiten, raakte ons allemaal diep. Er is eindelijk licht aan het einde van een hele lange en donkere tunnel, maar we zijn er helaas nog niet. Er zijn heel veel wonden die moeten helen. Maar Nieuw Sociaal Contract kijkt met hoop, en ook met enig realisme, naar de volgende fase. Wordt de humanitaire hulp daadwerkelijk in volle omvang hervat? Welk nieuw bestuur komt er in Gaza? Hoe wordt Hamas volledig ontmanteld? Wat gebeurt er op de Westelijke Jordaanoever? Op al die vragen, en op nog veel meer, zal een antwoord moeten komen. Vooralsnog lijken de Europese Unie en ook Nederland wel buitenspel te staan. Ik heb eigenlijk maar één vraag aan de minister-president: welke rol ziet hij in de komende tijd voor de Europese Unie en voor Nederland om actief bij te dragen aan het scheppen van de voorwaarden voor de duurzame vrede waar we allemaal zo ontzettend lang op zitten te wachten? Voorzitter. Het tweede onderwerp dat ik graag aan de orde zou willen stellen, is een onderwerp dat misschien niet prominent op de agenda van de EU-top staat, maar dat er wat ons betreft misschien wel op moet staan. Dat is het EU-Migratiepact. Veel partijen in deze Kamer, van GroenLinks-PvdA tot CDA, lijken wonderen te verwachten van dat Migratiepact, maar wij zijn daar altijd iets sceptischer over geweest. Wettelijk gezien is het pact nog niet in werking getreden, maar de deadline wordt nu al overschreden. Gisteren zou namelijk het voorstel voor de Europese herverdeling van asielverzoeken onder dat Europese Migratiepact komen, maar plotseling, op het laatste moment, heeft de Europese Commissie dat uitgesteld. We lezen in de krant en op social media over onenigheid. Luiken lijken naar beneden te gaan. Mijn vraag aan de minister-president is: wanneer komt die duidelijkheid wel, over een paar dagen of een paar weken? De Poolse premier Tusk schijnt al meer te weten, want hij geeft luidkeels aan: ik heb het voor elkaar; Polen krijgt een uitzondering. Mijn vraag aan de minister-president is of die bewering klopt en hoe dat kan. Als het besluit is uitgesteld, dan kan dat toch nog niet aan de orde zijn? Het Nederlandse parlement weet in elk geval nog niets. Mijn vraag is dus: klopt dat bericht? Ik zou daar graag opheldering over willen. Ik zal de reden hiervan toelichten. Voor Nederland staat er op dit punt namelijk echt wel veel op het spel. Velen lijken de verwachting te hebben dat het Migratiepact het asielprobleem in Nederland gaat oplossen, maar op korte termijn kan het de druk op onze asielketen alleen maar verder vergroten. Tegelijkertijd ligt het migratiesaldo in ons eigen land al enkele jaren fors boven de 40.000 tot 60.000 per jaar, wat de staatscommissie demografie ons had geadviseerd. De Europese buitengrens is een gatenkaas en asielzoekers reizen ongehinderd door naar Nederland. Terugsturen op basis van de Dublinafspraken lukt ons niet, want landen als Italië, Griekenland en Malta werken niet mee. Sinds kort werkt nota bene België zelfs niet meer mee. Alleenstaande minderjarige asielzoekers kunnen we niet meer terugsturen naar dat land. Wat NSC betreft is de boodschap helder: Nederland kan pas een bijdrage leveren als de Europese buitengrenzen sterk zijn en als ook Zuid-Europese landen weer daadwerkelijk asielzoekers terugnemen. Tot die tijd moet Nederland worden erkend als land onder migratiedruk en worden vrijgesteld van herverdeling en compensatie. Mijn concrete vraag aan de minister-president is: wat gaat hij doen om te voorkomen dat onze asielketen extra wordt belast, om te beginnen op de Europese top komende week, maar ook in de weken daarna en in aanloop naar het Raadsbesluit in december?

De heer Van Hijum (NSC): Als de heer Dassen mij even de gelegenheid geeft om mij in die zaak en in de precieze tekst van zijn motie te verdiepen, dan wil ik daarnaar kijken. Op zichzelf is het uitgangspunt dat het Europese recht boven het nationale recht gaat. Dat uitgangspunt kan niet ter discussie staan, maar ik wil wel even de specifieke context van de motie en de situatie begrijpen.

De heer Van Hijum (NSC): Dat heeft mij dan gemist. Ik ben bereid mij daarop te oriënteren, want in algemene zin is ons vertrekpunt ook dat wij ons zorgen maken over de glijbaan waarop sommige landen in de Europese Unie zich bevinden als het gaat om de rechtsstaat. Dat geldt ook voor Slowakije. Ik zal mij dus oriënteren op de motie van de heer Dassen.

De heer Van Hijum (NSC): Het ging in één keer heel snel.

De heer Van Hijum (NSC): Ik heb toch nog één vraagje. Ik heb de heer Boswijk even aangehoord. Hij is niet begonnen over het EU-Migratiepact. Daar heb ik toch een vraagje over aan hem, want in heel veel debatten die op dit moment over asiel en migratie gevoerd worden, hoor ik ook het CDA hoge verwachtingen uitspreken over het effect van het EU-Migratiepact, ook op de instroom van asielzoekers in Nederland. Mijn vraag aan hem is eigenlijk of hij de zorg deelt die ik net heb uitgesproken, namelijk dat de uitvoering van dat pact op korte termijn, ook door toepassing van het solidariteitsmechanisme, eerder tot een toename dan tot een afname van de migratiedruk in Nederland kan leiden.

De heer Van Hijum (NSC): Toch nog even iets preciezer. Er wordt op dit moment in Brussel onderhandeld over dat Migratiepact en over de toepassing van dat mechanisme. Dat kan leiden tot een herverdeling van asielzaken, ook in de richting van Nederland. Maar mijn vraag is toch even iets preciezer. Tegelijkertijd weten we dat de situatie aan de EU-buitengrens nog niet op orde is. Ik heb het net "een gatenkaas" genoemd. We weten ook dat het Dublinmechanisme, waarbij je mensen terugstuurt naar het land van binnenkomst, niet werkt. Deelt de heer Boswijk onze taxatie dat je eigenlijk niet zou moeten overgaan tot een herverdeling voordat je met elkaar weet dat je ook die randvoorwaarden, die basis in Europa op orde hebt?

De heer Van Hijum (NSC): Dan toch een laatste vraag. We hebben hier in de Kamer vaak gesproken over de staatscommissie demografie, die eigenlijk zegt dat Nederland onder hoge migratiedruk staat en een migratiesaldo heeft dat al jarenlang ver boven de 40.000 tot 60.000 per jaar is, het aantal dat die staatscommissie adviseert. Zou dat nou juist niet bij uitstek een reden zijn om in Brussel te zeggen: "Nederland is een land dat onder hoge migratiedruk staat. Zorg er nou voor dat dat probleem niet nog groter wordt, zeker niet zolang de situatie aan de buitengrens niet op orde is en je dus ook in Europa die basis niet op orde hebt."? Kunt u daarop reageren?

De heer Van Hijum (NSC): Ik heb toch even een vraagje over migratie, waar mevrouw De Vos over begon. Ze verwees naar Italië, dat geen asielzoekers terugneemt. Maar weet mevrouw De Vos hoeveel daarvan uit Nederland afkomstig waren en hoe groot het belang dus is dat de Dublinverordening weer gaat werken, zodat de verzoeken die in landen als Italië afgewikkeld zouden moeten worden, daar ook daadwerkelijk afgewikkeld worden?

De heer Van Hijum (NSC): Maar mevrouw De Vos haalt nu het toekomstige systeem en de huidige situatie een beetje door elkaar. Mijn vraag gaat over de huidige situatie, waarin de Dublinverordening inderdaad niet werkt. Dan hebben we er toch belang bij dat landen zoals Italië, Griekenland en Malta, die op dit moment geen enkel verzoek accepteren, dat wel weer gaan doen? Al die zaken moeten we nu in Nederland afwikkelen en afhandelen, terwijl dit moet worden aangepakt daar waar mensen binnenkomen.

De heer Van Hijum (NSC): Dank voor de antwoorden, maar dan toch even over Polen. Er is veel onduidelijkheid over wat de status is, of er al wel of niet een afspraak ligt en wat er ligt. Er zijn de uitspraken van de premier zelf en van de minister van Binnenlandse Zaken. Hij zegt: nee hoor, het is rond en wij zijn voor meerdere jaren uitgezonderd van dit pact. Liggen er nou wel of niet besluiten? Is wat er wordt gezegd door de Poolse bewindspersonen dan niet waar?

De heer Van Hijum (NSC): Ik vraag dit omdat het vanuit de Kamer bezien nogal uitmaakt. Het is een spannende fase waarin je zit. In december moet dat besluit genomen zijn. Dat heeft een grote impact voor Nederland. Wat er op tafel ligt en wat er wordt uitgediscussieerd, is voor ons in die zin belangrijk om te weten. Zeker als grote lidstaten zoals Polen al zeggen dat zij worden uitgezonderd en niet meedoen ... Hongarije zegt hetzelfde. Een aantal andere landen suggereren ook al dat ze erbuiten blijven. Hoe kleiner het aantal landen dat zegt mee te doen, hoe groter de druk op de resterende ontvangende landen die met elkaar dat probleem moeten oplossen. Óf die landen spreken de waarheid niet, óf er is iets gaande waarover we ons zorgen moeten maken. Ik zou het dus toch mooi vinden als we daarover iets meer helderheid zouden kunnen krijgen.

De heer Van Hijum (NSC): Misschien nog één vraag. Er staat inderdaad veel op het spel. Polen beroept zich op het feit dat men nu eenmaal onder hele hoge migratiedruk staat. Daar is op zich nog wel enig begrip voor op te brengen, maar ik denk dat dat voor meerdere landen geldt. Mijn vraag is: zou deze minister-president namens ons land kunnen zeggen dat dat ook voor ons geldt? Wij hebben de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen gehad. Die heeft ons aanbevolen dat er in dit dichtbevolkte land, met het oog op het draagvlak en de dingen die wij aankunnen, ook een grens is aan wat wij kunnen dragen. Ook voor ons geldt dat ons land onder grote migratiedruk staat en dat wij op dit moment niet veel meer kunnen hebben.

De heer Van Hijum (NSC): Dank u wel, voorzitter. Dank aan de minister-president, in het bijzonder voor de beantwoording van de vragen over het Migratiepact. We hebben geconstateerd dat er veel op het spel staat voor Nederland. Het dreigt een Europese spreidingswet te worden waarbij we al wel aan het herverdelen slaan, terwijl er nog niet echt iets gebeurt aan de instroom van asielzoekers. NSC vindt dat we daar echt bovenop moeten zitten, omdat we ander straks, in december als de Europese Raad besluit, als Nederland voor een voldongen feit staan. Daarom zouden we namens de Kamer met de volgende motie een scherpe inzet willen meegeven voor de onderhandelingen in de komende weken en maanden.

De heer Van Hijum (NSC): We hopen dat deze inzet ook gaat leiden tot een daadwerkelijke uitzondering van Nederland van de herverdeling die aanstaande is. Dank u wel.

De heer Van Hijum (NSC): Ik begrijp het als een soort inspanningsverplichting, maar in deze motie zit wel de duidelijke opdracht van de Kamer om, indien mogelijk, bij de herverdeling een uitzondering te bewerkstelligen. Dat is wel wat ik met deze motie nadrukkelijk aan het kabinet zou willen meegeven.

De heer Van Hijum (NSC): Voorzitter, dan toch even. Volgens mij zegt de minister-president dat het een juridische term is. Tegelijkertijd heeft hij aangegeven dat er een soort ladder is waarmee je de mate van migratiedruk kunt kwalificeren. En onze opdracht, de opdracht vanuit de Kamer, zou zijn: kom zo hoog mogelijk op die ladder. We willen eigenlijk bewerkstelligen dat Nederland in beginsel geen herverdeling krijgt zolang er aan die buitengrens geen orde op zaken is gesteld. Dat is de heldere opdracht van deze motie.