Sylvana Simons

Tegemoetkoming aan Surinaamse Nederlanders met een onvolledige AOW-opbouw

Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1): Zeker, voorzitter. Ik wil alvast even laten weten dat ik op enig moment het debat verlaat vanwege verplichtingen in de plenaire zaal. Dat is niet uit desinteresse, maar puur om die reden. Als het mij lukt om weer terug te komen, doe ik dat natuurlijk ook.

Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1): Let u maar goed op, voorzitter. Ik heb inderdaad een hele simpele vraag aan de heer Van Weyenberg. Hij gebruikt het woord "ruimhartig". Ik zou hem willen vragen of hij dat niet liever wil vervangen door "realistisch", want niemand vraagt hier om iets waar geen recht op is. Niemand vraagt om meer dan waar vanuit realiteit recht op is.

Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1): Dank u wel, voorzitter. Deze minister weet als geen ander hoe moeilijk het is voor vele Nederlanders op dit moment om rond te komen in deze moeilijke tijden. Overleven is des te moeilijker voor Surinaamse ouderen die een onvolledige AOW hebben en aan het eind van hun Latijn zijn. Er is al verwezen naar de drukte op de tribune en er is nog een zaal waar mensen meeluisteren. Het is een onderwerp dat leeft. Terecht. Het rechtzetten van dit onrecht is hier, als ik het goed hoor, een breed gedragen politieke wens. Maar het is wel afschuwelijk dat we na dit veel te lange en vertraagde proces weer tot 2023 moeten wachten op vervolgstappen, terwijl de urgentie juist ten tijde van crisis enorm is. Het doet me wel deugd dat de minister dit onrecht in historisch perspectief heeft geplaatst, want juist de geschiedenis dient hierbij doorslaggevend te zijn. En toch zie ik dat laatste nog te weinig terug. De situatie van deze groep Surinaamse ouderen is mijns inziens namelijk niet met die van andere groepen Nederlanders te vergelijken. Er ís geen andere groep die door toedoen van een achteloze houding jegens voormalige onderdanen, wier land 400 jaar gekoloniseerd is, beroofd is van grondstoffen, op deze manier tussen wal en schip valt. De motivatie van de Raad van State om deze groep ouderen niet 100% te compenseren uit angst voor precedentwerking gaat voor BIJ1 simpelweg niet op en is historisch ongevoelig. Deze groep ouderen was bij de invoering van de AOW in 1957 gewoon Nederlander. Zij waren ingezetenen van dit Koninkrijk. Als zodanig hadden zij dus ook onder die wet moeten vallen, ware het niet dat Nederland er bewust voor gekozen heeft om de wet alleen te laten gelden voor Europese ingezetenen. Onder het mom van de vergrote zelfstandigheid van de toenmalige koloniën nam Nederland ook totaal geen verantwoordelijkheid om de ontwikkeling van een soortgelijke wet te ondersteunen, terwijl de regering op dat moment nog wel vasthield aan die koloniale macht. Dus die relatie is wat mij betreft ontegenzeggelijk en ontzettend belangrijk. En ja, de regering stelde een regeling in om je in te kopen en zo de onvolledige AOW te repareren. Dat klopt. Maar uit een SER-advies uit 2000 blijkt dat de regering er niet in slaagde om die essentiële informatie succesvol te verspreiden binnen de gemeenschap, er adequate voorlichting over te geven of die op een andere manier toegankelijk te maken. Er zijn ook situaties geweest waarbij men wel op de hoogte was van de regeling, maar waarbij de kosten simpelweg te hoog waren om er daadwerkelijk gebruik van te maken. Onlangs spraken wij hier in deze Kamer nog over een groep Surinamers die hier al 30 tot 40 jaar ongedocumenteerd leeft. Hun advocaat benoemde daarbij het discriminatoire karakter van ons wedertoelatingsbeleid, waarbij witte Nederlanders uit bijvoorbeeld Canada zonder problemen weer Nederlander kunnen worden bij terugkomst, maar Nederlanders van kleur uit de voormalige koloniën daarbij heel veel drempels tegenkomen en door hoepels moeten springen. De rode draad bij deze onrechtvaardige situaties is de continuering van beleid waarbij noden van de voormalige koloniën en hun onderdanen er niet toe doen. Ik vind het ontzettend vervelend, voorzitter, maar ik kan dat op geen enkele andere manier kwalificeren dan als neokoloniaal en racistisch. In dit specifieke geval zijn de gevolgen ongelofelijk voelbaar voor ouderen van Surinaamse afkomst. Zij zitten in de winter van hun leven en moeten die winter in armoede doorbrengen. Het advies van de Raad van State doet wat BIJ1 betreft dus helemaal geen recht aan de daadwerkelijke positie van deze groep. 100% compensatie is de enige rechtvaardige keuze. Het is de keuze die dit kabinet zou moeten maken. Helaas laat slechts een minderheid in dit parlement zich daardoor leiden, al geven de geluiden in deze commissie mij hoop. Maar de kans is dus groot dat de eenmalige onverplichte tegemoetkoming het hoogst haalbare is. Daarover wil ik het volgende kwijt. Ik zeg er gelijk bij: ik vind dat een zwaktebod van mijzelf, want ik wil voor die 100% gaan en niet alvast genoegen nemen met minder. Maar toch, het idee om de tegemoetkoming te regelen via de Kaderwet SZW-subsidies in een algemene maatregel van bestuur is wat BIJ1 betreft een slecht idee en baart ons zorgen. Subsidieregelingen zijn altijd gecompliceerd en sluiten mensen om allerlei redenen uit. Twee. We vinden het noodzakelijk dat …

Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1): Dat ga ik meteen doen, voorzitter. Dan zeg ik alleen nog even dat het voor BIJ1 noodzakelijk is dat álle Surinaamse Nederlanders die tussen '57 en '75 hier gekomen zijn en een onvolledige AOW hebben, die tegemoetkoming krijgen, los van gebruik van de AIO-regeling, pensioen of huizenbezit. Drie. Die tegemoetkoming moet wat ons betreft royaal en belastingvrij zijn. Ik sluit af, voorzitter, met de hoop dat we dit besluit met z'n allen niet lichtvaardig nemen, maar dat we ons daarbij laten leiden door historisch besef en het principe van rechtvaardigheid. Dank u wel.

Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1): De antwoorden van het CDA op vragen van de heer Van Baarle verwarren mij een beetje. Aan de ene kant hoor ik dat we recht moeten doen aan het advies van mevrouw Sylvester. Dat advies zegt: volledige compensatie. Maar ik hoor ook: we moeten nu haast maken. Dat vind ik in deze context een vrij oneigenlijk argument, want we hadden allang haast moeten maken. En ja, er is haast geboden, maar om nu te stellen dat we, omdat we haast moeten maken, genoegen moeten nemen met een compensatie die geen recht doet aan de geleden schade … Ik wil graag aan het CDA vragen om dat voor mij nog een beetje te duiden.

Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1): Ik zit nog niet zo heel lang in deze Kamer, dus ik ga aan een iets meer ervaren collega vragen of het weleens eerder is voorgekomen dat men een advies van de Raad van State naast zich neerlegde.

Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1): Zeker.

Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1): Dank u, voorzitter. Ik moet zeggen dat het mij een beetje … Laat ik het juiste woord zoeken. Nou, goed, ik vind het bijzonder dat er in deze commissie vandaag zo ontzettend veel wordt verwezen naar het advies van de Raad van State. We hebben enkele weken geleden met veel emotie en bombarie gedebatteerd in dit huis over een aanstaande asielwet of spreidingswet, waarbij diezelfde Raad van State ook een advies heeft gegeven. Eigenlijk alle betrokkenen, met name coalitiepartijen, zeggen daar: ja, maar dat leggen we even naast ons neer, want het is belangrijk dat de wet er doorheen komt. De collega citeert hier een stukje uit het advies van de Raad van State, en ik vraag me onwillekeurig af of hij zich ervan bewust is dat het diezelfde Raad van State is die met gebruikmaking van dezelfde woorden, namelijk precedentwerking, ongelofelijk de mist in is gegaan in het toeslagenschandaal. Daarom raakt het mij zo dat er hier zo geschermd wordt met dat advies van de Raad van State, want er is gewoon sprake van willekeur. De ene keer vinden we het het allerbelangrijkste wat er is en de ander keer zeggen we: joh, dat leggen we naast ons neer. Ik vraag even aan de collega waar hij in dezen naar neigt, naar welke van de twee reacties op dit advies.

Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1): Voorzitter. Ik heb respect voor het feit dat de minister zegt dat zij dat stelsel moet bewaken. Tegelijkertijd doet het me weinig, want als we de wetten en regels waar zij zich nu op beroept en waarvan zij zegt "die zijn toen gemaakt" in de context van toen bekijken, dan komt toch weer het woord "slinks" op. Want als een minister-president op de nationale televisie zegt "alle rechten en plichten gaan over", weet ik niet waar Surinamers op dat moment nog andere informatie hadden moeten gaan zoeken. We weten dat huidige bewindspersonen verantwoordelijkheid dragen voor voorgaand beleid. Het antwoord op de vraag die mevrouw Den Haan net stelde, is dus: er zijn geen andere groepen, dus er kan geen sprake zijn van precedentwerking. Er zijn geen andere groepen die Nederlands ingezetene waren. Dat ingezetenschap is niet arbitrair. Je kunt niet zeggen: dat was je wel voor die wet, dat was je wel als het ging over plichten, maar niet nu het gaat over rechten. Dat is willekeur en dat is precies de willekeur waar deze mensen last van hebben. Voorzitter, sta mij toe om daar nog even iets aan toe te voegen.

Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1): Dan ga ik wat ik wilde zeggen in tweede termijn doen. De vraag is of de minister het met mij eens dat we niet kunnen shoppen waar het gaat om rechtmatigheid rondom ingezetenschap.

Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1): Het gaat hier niet om een gevoel van miskenning. Het gaat hier om feitelijke miskenning, met grote financiële gevolgen. Volgens mij zijn we het er met z'n allen, ook de minister, over eens dat aan die feitelijke miskenning recht gedaan moet worden. Dan vraag ik me toch af, als de wil echt zo groot is … Ik ben ervan overtuigd dat de minister een discretionaire bevoegdheid heeft om te zeggen: ik vind het zo belangrijk, ik ga dit regelen voor die groep mensen. En hoe het beestje dan moet heten? Het zal mij werkelijk worst wezen, zeg ik in goed Nederlands.

Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1): Ik hoop dat zowel u, voorzitter, als de minister begrijpt dat velen van ons aan deze kant van de zaal worstelen met de logica. Wij worstelen met wat zo evident logisch lijkt maar wat op de een of andere manier juridisch niet rond te breien is. Zonder een voorschot te nemen op de tweede termijn: voor zover ik weet, hebben deze mensen toen zij in Suriname woonden AOW-premie betaald. Zij hebben gewerkt en inkomstenbelasting betaald. Zij hebben aan alles voldaan waar hier aan de Nederlandse kant van het Koninkrijk ook aan is voldaan. Het is dus voor mij en voor vele collega's niet te bevatten en simpelweg niet te begrijpen waarom deze mensen nu buiten de boot zouden moeten vallen als het gaat om het compenseren van wat ze zijn misgelopen, namelijk 2% AOW per jaar, en het ervoor zorg dragen dat zij met terugwerkende kracht vanaf 2021 gewoon krijgen waar ze recht op hebben. Ik begrijp het in ieder geval niet. Er is premie voor betaald. Waar is die premie dan gebleven? Ik heb nog één vraag. Veel van deze mensen komen door deze situatie onder verantwoordelijkheid van deze zelfde overheid, omdat zij aanspraak moeten maken op andere regelingen. Het is vestzak-broekzak, maar het gaat erom dat er recht gedaan wordt. Ik probeer het oprecht te begrijpen.

Mevrouw Sylvana Simons (BIJ1): Voorzitter. Vanzelfsprekend sluit ik me daar ook bij aan. Ik sluit me ook aan bij de woorden van mevrouw Kathmann. Ik zal hier toch straks met een dubbel gevoel de zaal verlaten, omdat ik het maar niet begrepen krijg. Het is een kwestie waarvan we met elkaar, zeker ook bij monde van mevrouw Sylvester, hebben vastgesteld dat het een morele aangelegenheid is, dat hier een bepaald gedrag bij past en dat hier een bepaald signaal belangrijk is. Voorzitter, staat u mij dan toch nog even een halve minuut toe. Ik moet tijdens dit debat de hele tijd aan mijn vader denken. Mijn vader is een van de mensen die dit recht dat hopelijk gedaan zal worden nooit meer zal meemaken. Moge hij rusten in vrede. Mijn vader werkte lange tijd bij Bruynzeel en Billiton. Dat zijn bij uitstek bedrijven waarvan ik durf te zeggen dat doordat mensen, Surinamers, daar ter plaatse hun arbeidstijd aan ze hebben gegeven, de Nederlandse economie hier, in het Westerse deel van het Koninkrijk, daar baat bij heeft gehad. De Tweede Wereldoorlog zou er heel anders uit hebben gezien zonder deze bedrijven, zonder de steun van al die mensen uit de kolonie. En dát is waarom het extra zeer doet dat hier vandaag een discussie wordt gevoerd op basis van juridische beren op de weg, zoals mevrouw Kathmann dat zo mooi zei, terwijl het gaat om gerechtigheid. Want waar mijn vader dat recht nooit meer zal meemaken, hoop ik … Het is altijd moeilijk als het over politiek gaat om zaken persoonlijk te maken, maar zo persoonlijk is politiek altijd. Het gaat om mijn dierbaren, om familieleden. Enkelen daarvan zitten hier op de tribune en enkelen daarvan zitten thuis. En dát wil ik heel graag aan de minister meegeven: dat het voor de mensen die dit treft werkelijk niet interessant is om welke regel het gaat, welke juridische weg dan wel omweg genomen moet worden. Het enige dat telt, is dat recht gedaan wordt, omdat dat is wat al die voormalige ingezetenen van voormalige Nederlandse koloniën verdienen. Dank u, voorzitter.