Rosemarijn Dral

Online kinderrechten

Mevrouw Dral (VVD): Dank u wel, voorzitter. De wereld digitaliseert razendsnel. De VVD vindt tegen die achtergrond dat iedereen het recht heeft op een fijne ervaring op het internet. Internet ontsluit immers veel mogelijkheden tot ontplooiing. We kunnen echter ook niet om de problemen heen. De schaduwkant van de onlineleefwereld wordt steeds ernstiger. Dat speelt helaas ook bij kinderen en jongeren. Zij verliezen grip op hun digitale leven. Hoever dat inmiddels gaat, wordt geïllustreerd door de volgende gegevens. De schermtijd van jongeren stijgt. Kinderen tussen 0 jaar en 6 jaar zitten per dag bijna 1 uur en 45 minuten voor een scherm. Meer dan driekwart van de kinderen tussen 7 jaar en 12 jaar heeft een eigen smartphone, die ze gemiddeld 5 uur per dag gebruiken. De helft van de kinderen tussen 9 jaar en 13 jaar vindt zichzelf telefoonverslaafd. Bij jongeren tussen 18 jaar en 24 jaar is dat 62%. Onlinepesten is een wijdverbreid probleem. 41% van de jongeren vindt pesten daarbij het grootste probleem in Nederland. Veel tieners zien afschuwelijke dingen online. Ook worden ze slachtoffer van nieuwe vormen van pesten en treiteren. In extreme gevallen is er sprake van ronselen, afpersing en seksueel misbruik. Ongeveer de helft van de jongeren tussen 12 jaar en 25 jaar heeft weleens ongewenste online seksuele intimidatie meegemaakt. Ongeveer een derde kreeg ooit te maken met ongewenste sexting en een vierde met online seksueel misbruik. Veel van hen krijgen direct te maken met psychische klachten en sociale gevolgen. De overheid komt met een kabinetsbrede strategie voor kinderrechten online; zo blijkt uit de stukken van dit debat. Dat is op zich een stap voorwaarts. Die strategie is bovendien op hoofdlijnen een reactie op, en op een aantal onderdelen in lijn met, de in de afgelopen tijd ingediende moties over onlinekinderrechten. Tegelijkertijd gaan de acties binnen de strategie naar de mening van de VVD nog niet ver genoeg. Ze worden regelmatig gekenmerkt door een te aftastende, zo niet afwachtende houding. Voor oplossingen wordt regelmatig vooral naar Europa gewezen. Het is duidelijk dat Europa een rol te spelen heeft en dat we niet om Europa heen kunnen voor een gezamenlijke oplossing. Ondertussen zijn zoals geschetst de gevaren onverantwoord groot voor jongeren die zich in de onlinewereld begeven. Om hen te beschermen is dan ook een voortvarende en daadkrachtige aanpak van de overheid nodig, een aanpak die in ieder geval op korte termijn de ernstige nood lenigt. Daar ontbreekt het in de voorgelegde stukken toch aan. Daarom heeft de VVD de volgende vragen aan de staatssecretarissen. In de stukken stelt de staatssecretaris in gesprek te zijn met onlineplatforms, waartussen ook grote platforms. Bovendien zijn bij een aantal daarvan — Instagram, Snapchat en TikTok — kinderrechtenassessments, KIA's, uitgevoerd. Mijn vraag is welke verantwoordelijkheid de platforms nu nemen naar aanleiding van die gesprekken en de KIA's. Uit de KIA's met betrekking tot Snapchat komt bijvoorbeeld naar voren dat in een onderzoeksperiode van een halfjaar circa 22.000 keer — ik herhaal: 22.000 keer — schadelijke content moest worden verwijderd. Niet zeker is of kinderen die content vóór het verwijderen toch hebben kunnen zien. Voor dit probleem lijkt op korte termijn geen afdoende oplossing beschikbaar te zijn. Ziet de staatssecretaris bij die stand van zaken en dat enorme aantal aanleiding tot voorlopige maatregelen om de risico's te voorkomen, c.q. te beperken? Ten slotte, voorzitter. Komt de staatssecretaris wat betreft de bijeenkomsten met netwerkpartners tot de conclusie dat mijn motie op stuk nr. 1296 (26643) is afgedaan? Het gaat dan over de motie waarin wij hebben aangegeven: ga alsjeblieft met de bestaande netwerkpartners in gesprek, want er liggen al zo veel goede dingen, maar er moet meer samenhang in komen. Mijn vraag aan de staatssecretaris is dus hoe hij tot die conclusie komt nu er nog geen sprake lijkt van een toegenomen en brede inzet van netwerkpartners. Dank u wel, voorzitter.

Mevrouw Dral (VVD): Hoe ik daartegen aankijk? Ik denk dat het heel belangrijk is om die gesprekken juist wel te blijven voeren. Sterker nog, ik kan verwijzen naar de andere motie die in het voorjaar door de VVD is ingediend. Die gaat over het verwijderen van schadelijke content en verslavende algoritmes. Daarover hebben wij toentertijd ook al gezegd: als je die nou van het net haalt … Die verslavende algoritmes zijn ingeprogrammeerd, dus die kunnen eruit. Ik vind dus dat er prioriteit aan gegeven moet worden om dat te regelen, omdat ik echt vind dat we kinderen een veilige omgeving moeten geven. We moeten ook niet zeggen dat het allemaal slecht is, want er zijn heel veel goede dingen. Ze kunnen zich ontplooien. Het is echt hun wereld. Wij moeten er dus voor zorgen dat die wereld veilig is. Ik vind dus dat die platforms daar een enorme verantwoordelijkheid in hebben, maar ik vind dus ook dat er in de gesprekken vanuit de overheid met die platforms op een gegeven moment gezegd moet worden dat er regelgeving moet komen. Dat heb ik ook al in die motie aangeven. Haal het eraf en zorg ervoor dat kinderen gewoon een veilige omgeving hebben om fijn te kunnen internetten.

Mevrouw Dral (VVD): Volgens mij heb ik daar dus net al iets over gezegd. Het gaat over de algehele verantwoordelijkheid. Volgens mij hebben we allemaal een verantwoordelijkheid. Het gaat dus ook over de verantwoordelijkheid van de platforms. We moeten ervoor zorgen dat kinderen veilig op het net kunnen.

Mevrouw Dral (VVD): Met alle respect: dan wordt er echt niet goed geluisterd. Ik heb net antwoord gegeven. Volgens mij ben ik heel duidelijk geweest. Ik heb net verwezen naar een motie. Volgens mij komt het standpunt van de VVD over wat er moet gebeuren en dat die platforms een enorme verantwoordelijkheid hebben, daarin heel duidelijk naar voren. Ik ben daar dus duidelijk over geweest. Ik ga niet in herhaling vallen.

Mevrouw Dral (VVD): De lijn van de VVD is niet veranderd, hoor. Volgens mij zijn we heel duidelijk geweest. Volgens mij is er door de staatssecretaris, de heer Karremans, een norm neergelegd. Sterker nog, mevrouw Kathman, mevrouw Koekkoek en ik zijn bezig geweest met een initiatiefnota om juist die norm te versterken. Die initiatiefnota komt eraan. Volgens mij is dat een duidelijk beeld. We hebben nog steeds dezelfde lijn.

Mevrouw Dral (VVD): Ik begrijp überhaupt niet waarom u op zo'n manier reageert. Ik vind het nogal een aantijging van u. Ik snap het ook oprecht niet. Wij zijn altijd heel duidelijk geweest als VVD. We hebben een lijn. Ik heb inderdaad altijd contact met u gehad. Wij hebben gewoon altijd duidelijk aangegeven hoe we erin zaten. We hebben ook duidelijke moties ingediend en gezegd waar de problemen zitten. Vervolgens heeft de staatssecretaris een norm aangegeven. Wij hebben gezegd: wij volgen die norm, want die is gegeven. U heeft het over een factcheck; mijn lijn is in ieder geval niet veranderd.

Mevrouw Dral (VVD): Ik vind het bijzonder, want u bent degene geweest die voor het kerstreces vorig jaar heel hard heeft geroepen dat er een verbod moest komen. Wij hebben toen als VVD gezegd: we willen geen verbod. Dat hebben we heel duidelijk gezegd. Er was een meerderheid in de Kamer die dat ook niet wilde. U heeft vervolgens een motie ingediend waarmee u de switch maakte naar een norm in plaats van een verbod. De enige die geswitcht heeft, is dus D66. Sterker nog, de heer Karremans heeft toen al aangegeven met een lijn te komen. Dat heeft hij meerdere keren gedaan. Daarom heeft de motie op een gegeven moment ook oordeel Kamer gekregen. De motie ging namelijk niet meer over een verbod, maar over een norm, waarvan de heer Karremans toen al had gezegd ermee te komen. Een norm is geen verbod. Daar zit duidelijk een verschil tussen. Wij hebben dus geen switch gemaakt; u heeft duidelijk een switch gemaakt. Dus het ligt toch echt anders.

Mevrouw Dral (VVD): Deze vraag is natuurlijk al eerder gesteld. We hadden het ook over die verslavende algoritmes en de verantwoordelijkheid van de grote platforms daarvoor. Ik heb nou niet het idee dat ze er heel happig op zijn om die verantwoordelijkheid te nemen, terwijl die verslavende algoritmes er echt heel snel af te halen zijn. Dit is het probleem als het gaat over lange schermtijd en noem maar op. Dus wanneer is het voor het ministerie eigenlijk genoeg als er echt geen medewerking komt? Wat zijn vervolgens voor u de stappen, los van Europese regelgeving, als u zegt dat we het op een andere manier gaan doen omdat dit te lang duurt?

Mevrouw Dral (VVD): Dank u wel, voorzitter. De VVD is van mening dat de digitale wereld onontkoombaar ook de wereld van onze kinderen en jongeren is. Het is een wereld die hun ook vele mogelijkheden biedt, zoals ik al eerder aangaf. Dat ze zich in die wereld veilig kunnen bewegen, is van groot belang. Nederland kan zich geen afwachtende houding meer permitteren en bijvoorbeeld afwachten tot zaken vanuit Europa worden geregeld. Waar maar mogelijk moet er vanuit Nederland worden doorgepakt. Daarom heeft de VVD samen met GroenLinks-PvdA en Volt — dank voor de lieve woorden en de fijne samenwerking, mevrouw Kathmann — een initiatiefnota geschreven. Deze nota reikt haalbare suggesties aan voor hoe kinderen en hun ouders en opvoeders bewust en weerbaar kunnen worden gemaakt in hun omgang met de digitale wereld en de gevaren daarin. Ook doet de initiatiefnota suggesties voor het opschonen van het internet, zodat onze kinderen gewoon met veel plezier en veilig in hun digitale wereld kunnen zijn. Voorzitter, als u mij toestaat, wil ik nog het volgende zeggen. Ook voor mij is dit mijn laatste commissiedebat. Ik kom ook niet terug in de Kamer. Ik wil vooral een aantal mensen heel erg bedanken: de mensen van de Kamer, dus de mensen van de postkamer, de bodes en de mensen die ons altijd liefdevol bedienen in het Ledenrestaurant en in het Statenrestaurant en voor wie niks te gek is. Die mensen wil ik dus hartelijk bedanken. Ik wil de collega's, de mensen van de griffie en de mensen uit mijn eigen fractie bedanken. Speciale dank aan mijn persoonlijk medewerker, Annelies van den Assem, die in haar 68ste levensjaar nog ontzettend veel voor mij heeft gedaan. Dat waardeer ik zeer, dus dank je wel.