Jimme Nordkamp

Voortgang en evaluatie missies

De heer Nordkamp (GroenLinks-PvdA): Ik wou hier toch heel even op doorgaan met collega Ellian. Hij heeft het terecht over "enerzijds, anderzijds", maar ik vind dat hij hier misschien toch wel iets te veel de PVV-kant op schuurt. In de stukken bij het aantreden van deze minister lezen we dat de focus meer op hoofdtaak één ligt dan in het verleden, waardoor we al minder activiteiten doen buiten het NAVO-verhaal. Ik vind dat best wel eenzijdig, want daar zitten natuurlijk ook hele goede kanten aan. Je raakt ingespeeld op je strategische partners. Het voegt juist ook wat toe aan je eigen gereedheid. Het draagt bij aan de interoperabiliteit met andere bondgenoten. Dat mis ik eigenlijk een beetje in de reactie van de heer Ellian op de vraag van de PVV.

De heer Nordkamp (GroenLinks-PvdA): Dank, voorzitter. Allereerst wil ik namens mijn fractie onze dank uitspreken aan onze mensen bij de krijgsmacht die zich inzetten voor onze vrede en veiligheid, in Nederland en elders in de wereld. We hebben de afgelopen weken toenemende roekeloosheid vanuit Rusland gezien. Terwijl Rusland een verschrikkelijke agressieoorlog in Oekraïne blijft voortzetten, schendt het ook steeds vaker het NAVO-luchtruim. Gezien de toenemende spanningen is het ook goed dat Nederland zich solidair toont en een onmiskenbare bijdrage levert aan het beschermen van onze bondgenoten, recentelijk door het uitschakelen van drones boven Polen, maar daarvoor ook met het onderscheppen en escorteren van 23 Russische vliegtuigen boven Estland. Wel vraag ik de minister hoe de veiligheid van onze vliegers in dergelijke situaties gewaarborgd wordt en blijft. De strategische doelstellingen van de verschillende Nederlandse bijdragen aan de oostflank zijn afschrikking en de verdediging van het NAVO-bondgenootschap. Andere doelen zijn het vormen van een betrouwbare partner in het bondgenootschap en het werken aan de relatie met landen aan de oostflank en andere strategische partners. Dat zijn de solidariteit en betrouwbaarheid die volgens GroenLinks-Partij van de Arbeid nodig zijn om in deze tijd te werken aan onze veiligheid. Daarnaast zijn andere missies ook gewoon verstandig omdat ze onze interoperabiliteit verhogen, evenals onze eigen operationele gereedheid. Ik sta er dan ook iets rooskleuriger in dan de voorgaande sprekers. Kan het kabinet toelichten hoe het de toekomst van de NAVO-missies ziet, bijvoorbeeld aan de oostflank? Ook elders in Europa zetten Nederlandse militairen zich in om de vrede en veiligheid te verdedigen, bijvoorbeeld in Bosnië en Herzegovina en Kosovo. De Nederlandse bijdrage aan EUFOR, de op vier na grootste, werd geprezen om zijn professionaliteit en uitrusting. Toch blijft er een kwetsbaarheid bestaan, die vorig jaar ook besproken werd. EUFOR deelt de reserve-eenheden met KFOR. Dit is riskant wanneer er een gelijktijdige escalatie plaatsvindt in Bosnië en Kosovo. Hoe groot acht het kabinet het scenario van gelijktijdige escalatie in zowel Bosnië als Kosovo, en wat zijn de gevolgen voor EUFOR als er geen reserve-eenheden beschikbaar zijn door verplichtingen in Kosovo? Wordt bijvoorbeeld een verhoogde Nederlandse bijdrage overwogen om deze kwetsbaarheid af te dichten? Mijn fractie leest met genoegen dat het tegengaan van Russische invloed in de regio ook wordt genoemd als reden voor Nederlandse deelname. Begrijpelijk, want de strijd tegen Poetins autocratische imperialisme wordt niet enkel militair beslecht, maar ook in de harten en zielen van mensen. Daarvoor is de lokale perceptie van EUFOR van doorslaggevend belang. Ik vraag het kabinet dan ook of toegelicht kan worden hoe groot het draagvlak onder de lokale bevolking is voor de aanwezigheid van EUFOR, en wat er concreet wordt gedaan om dit draagvlak te vergroten. Tot zover mijn eerste termijn. Dank u wel.

De heer Nordkamp (GroenLinks-PvdA): Ik hou er toch een andere zienswijze op na dan voorgaande sprekers. Bij het aantreden van dit kabinet werd er duidelijk gezegd: we gaan elders flink afschalen en we prioriteren echt op hoofdtaak één. Er is door deze minister dus al voorgesorteerd op de keuzes waarnaar u zoekt. Ik had destijds nog wel zorgen over wat dat bijvoorbeeld betekent voor de ondersteuning bij binnenlandse zaken waarvoor ze nodig zijn. Daarover hebben we ook weleens gesproken met elkaar. Ik maakte me er ook zorgen over dat er te veel werd afgeschaald in het buitenland. Het moet een constante zoektocht zijn naar een balans. Alleen lees ik in alle stukken en in elk beleidsvoornemen dat de prioriteit van hoofdtaak één hoger is dan ooit tevoren. Daar zit die prioritering en keuze dus al in. Dat vind ik ook verstandig van het kabinet. Daarbij vind ik het ook altijd belangrijk om wel over je eigen grenzen heen te kijken. Enerzijds omdat we ook een rol hebben in de preventie van conflict — dat vind ik ook heel belangrijk — en anderzijds omdat het ook gewoon verstandig is voor onze eigen operationele gereedheid.

De heer Nordkamp (GroenLinks-PvdA): Ik denk dat focus altijd goed is. Volgens mij zijn de minister en de staatssecretaris daar ook dagdagelijks mee bezig. Als er van andere partijen voorstellen komen, vind ik dat daar ook aanleiding voor moet zijn. Wanneer iets effectiever en efficiënter kan, is dat altijd goed. Misschien zie ik de noodzaak daarvan nu iets minder dan de andere partijen, ook omdat ik juist de meerwaarde zie van onze inzet elders. Wanneer daar voorstellen voor worden gedaan, er noodzaak voor is en de voorstellen goed zijn, dan kijken we daar constructief naar. Maar het belang van onze inzet elders staat bij ons gewoon goed op het netvlies.

De heer Nordkamp (GroenLinks-PvdA): Ik heb het graag over belangrijkere zaken, maar ik raad de PVV wel graag een genderadviseur aan. Misschien dat u dan daarvan het belang inziet. De heer Van Dijk interrumpeerde mij met de opmerking dat wij met elkaar keuzes moeten maken en focus moeten aanbrengen, maar in zijn eigen inbreng heb ik geen enkele focus gehoord. Ik heb in zijn eigen inbreng geen enkele keuze gehoord waar hij naartoe wil. Dat vind ik vreemd, omdat hij dat wel aan mij vraagt. Dus heb ik dat goed gehoord? Wat is dan uw focus? Welke keuzes gaat u maken? Waar gaat dat uit blijken?

De heer Nordkamp (GroenLinks-PvdA): U stelt een kritische vraag. Dat vind ik wat anders dan keuzes maken, maar goed. U begon uw inbreng volgens mij door te zeggen: ik verwacht rapportages met geleerde lessen en geboekte resultaten. Volgens mij vroeg de heer Van Dijk die bij de begroting. Waar bent u dan concreet benieuwd naar? Wat zou er volgens u in die rapportages moeten staan om de geboekte resultaten te kunnen meten?

De heer Nordkamp (GroenLinks-PvdA): Ja, dat weet ik. Tot slot hierover. Ik volg de heer Van Dijk goed als het gaat over evaluaties en wat er aanzienlijk is misgegaan, maar ik worstel zelf met het volgende. We gaan op missie en dan willen we resultaten behalen bij onze doelen. Dat vind ik allemaal heel nobel, maar ik vraag me zelf altijd af: hoe meetbaar is een en ander nou? Wat voor onvoorziene omstandigheden komen we ter plekke tegen? Hoe maakbaar en stuurbaar is het allemaal? Enerzijds begrijp ik dus best de roep om de resultaten duidelijk te maken, omdat we willen weten waar onze mensen en onze centen naartoe gaan. Tegelijkertijd is defensie voor mij wel een slag apart, omdat het niet allemaal zo meetbaar is. Daarom vind ik het soms wel lastig om daarom te vragen. Het is niet dat ik niet wil dat er een bepaalde mate van verantwoording en rekenschap wordt afgelegd, maar volgens mij is het allemaal niet zo meetbaar. Mijn vraag is hoe de heer Van Dijk daarnaar kijkt. Heeft hij er wél ideeën over hoe we het meetbaar kunnen maken et cetera?

De heer Nordkamp (GroenLinks-PvdA): Ik had niet zo snel door dat de minister klaar was. Ik heb nog een aantal vragen naar aanleiding van zijn beantwoording. In de eerste termijn werd opgeworpen: we moeten op termijn scherpere keuzes gaan maken vanwege onze beperkte capaciteit. Voorziet de minister dat we op termijn ook daadwerkelijk scherpere keuzes moeten maken wanneer het gaat om prioritering vanwege schaarse capaciteit?

De heer Nordkamp (GroenLinks-PvdA): Dat zie ik dan toch maar even als een bevestiging van dat in hoofdzaak de grootste keuzes op dat vlak recent zijn gemaakt. Tot slot nog het volgende. We hebben het nu toch over de voortgang van evaluaties van missies. Waarin zien we nou de hand van de minister in de keuze voor het type missie en het type inzet? Waar zien we de eigen visie en de eigen opvattingen van de minister in terug? Daar ben ik benieuwd naar.

De heer Nordkamp (GroenLinks-PvdA): Ik heb een korte vraag. Het interesseert de PVV dus niet welke inzet de minister pleegt om vluchtelingen te voorkomen? U heeft het liefst dat ze hier komen. Dan kunt u weer uw spelletje spelen. Dan kunt u weer uw heisa maken. De inzet van het Nederlandse kabinet om vluchtelingen te voorkomen, interesseert u niks? Dan hebben we dat nu ook even vastgesteld.

De heer Nordkamp (GroenLinks-PvdA): Dank, voorzitter. We hebben het vaak gehad over de veranderende geopolitieke omstandigheden, de beperkte capaciteit van Defensie, waar het gelukkig steeds beter mee gaat, en dat daarin keuzes moeten worden gemaakt. Die keuzes zijn de afgelopen jaren ook gemaakt, met de focus op hoofdtaak 1. Dat was destijds een zorg bij mij en bij mijn fractie: wat betekent dat nou voor onze inspanningen elders, vooral op het gebied van conflictpreventie? Maar ook gezien de evaluaties van deze missies zijn wij daar best tevreden over. Het blijft namelijk van belang om ook te investeren in het voorkomen van conflicten in plaats van in militarisering voor het moment dat het zover is. Daar zijn we dus tevreden over. Daarbij lost het ook problemen op, bijvoorbeeld op het gebied van asiel. Ik ben ook blij om te vernemen dat de minister kiest voor echte oplossingen, ervoor kiest om migratie te voorkomen, in plaats van de schijnoplossingen van de PVV, die migranten het liefst hier aan de grens opwacht en daar weer theater over maakt. Ik vroeg de minister ook naar zijn afwegingen, omdat ik niet per se geloof in het achteraf meetbaar maken van resultaten van missies, vanwege de complexiteit daarvan. Ik geloof zelf meer in kijken wat nou de dilemma's zijn die ten grondslag liggen aan de keuzes die uiteindelijk gemaakt worden. Daarom stelde ik daarover vragen aan het einde van zijn eerste termijn. Mochten we op termijn toch nog weer wat stevigere keuzes moeten maken op het gebied van die prioritering, dan had ik graag dat er ook wat dilemma's richting de Kamer gestuurd worden, zodat we daar tot op een bepaalde hoogte wellicht ook bij betrokken zijn of daarover kunnen meedenken. Tot zover.