Ruben Brekelmans

de Algemene Politieke Beschouwingen

De heer Brekelmans (VVD): Ik wil hier nog even op doorgaan. Ik vind het heel goed dat de premier zo duidelijk zegt dat werken moet lonen en dat je ook moet bekijken welke aanpassingen daar op de langere termijn voor nodig zijn. We zien aan de huidige koopkrachtcijfers natuurlijk wel dat er ook op korte termijn nog een probleem is. We zien namelijk dat werkenden er juist wat meer op achteruitgaan dan mensen met een uitkering of een pensioen. Als je wil dat werken loont, en dat mensen dat ook zien, dan zou het beeld juist andersom moeten zijn. Vindt de premier dat daar nog goed naar moet worden gekeken, ook richting de Algemene Financiële Beschouwingen en de verdere uitwerking daarvan, die natuurlijk samen met de oppositie zal gebeuren? Dan heb ik het over de vraag hoe we nog iets kunnen doen aan die koopkracht voor werkenden, zodat ook op de korte termijn werken daadwerkelijk meer gaat lonen.

De heer Brekelmans (VVD): De premier, en met hem de vicepremier, illustreert volgens mij terecht dat er ontzettend veel gebeurt. Er is in het afgelopen halfjaar meer bereikt dan in de tien jaar daarvoor. Gelukkig zien we de eerste tekenen dat die aantallen omlaaggaan. Tegelijk hebben we ook afgelopen zomer Ceuta gezien en zien we ook dat er rechterlijke uitspraken zijn die dingen tegenhouden die volgens mij heel Nederland wil, namelijk dat asielzoekers gewoon terug kunnen naar België of Italië. Wat mij wat verbaast, is het volgende. Je ziet dat het internationale en Europese sentiment volledig veranderd is. Daarom is ook het Migratiepact mogelijk. Waarom lukt het niet om meer vaart te maken met het aanpassen van de verdragen? Het zijn uiteindelijk de verdragen, die uit de jaren vijftig komen, en de huidige interpretatie daarvan, die een aantal zaken in de weg zitten. Ik zou zeggen: er zijn heel veel landen in Europa die dit anders zouden willen zien. Ik heb een aantal initiatieven van de minister gezien, zoals dat hij met een groepje welwillende landen bij elkaar komt om hier iets in te veranderen op andere terreinen. Waarom lukt het niet om hetzelfde te doen bij het aanpassen van die verdragen?

De heer Brekelmans (VVD): Dat is heel goed. Ik hoop dan ook dat het tijdens die overleggen ook heel concreet wordt; daar spoor ik het kabinet ook toe aan. Want we hebben eerder de politieke verklaringen gezien die zijn afgelegd. Dat leidt er niet toe dat rechters nu andere besluiten nemen op hele fundamentele zaken. Het wordt een beetje technisch, maar je zult dus ook de protocollen van die verdragen moeten aanpassen of zelfs nog verder moeten gaan in de aanpassing daarbinnen. Is het ook tijdens die overleggen de inzet van de vicepremier en de premier om dat aangepast te krijgen?

De heer Brekelmans (VVD): Tot slot. Ik zou zeggen: houd de druk er vol op en neem hierin het initiatief. De premier noemde terecht de toespraak die de voorzitter van de Europese Commissie gisteren heeft gegeven, ook weer een nieuw voorstel om in een geval als Ceuta tijdelijk tot noodwetgeving te kunnen overgaan. Volgens mij zijn dit precies de oplossingen die we nodig hebben. Laten we dus zo snel mogelijk, nu het momentum er is, vaart maken om die verdragen aan te passen en de fundamentele discussie te voeren. Als we voorkomen dat mensen zelf de gevaarlijke oversteek maken en als we ze, als ze dat toch doen, snel kunnen terugsturen, is dat uiteindelijk de fundamentele oplossing. Ik hoop dus dat we daar de komende maanden zichtbare inzet op gaan zien.

De heer Brekelmans (VVD): Dank, voorzitter. Ik heb in mijn bijdrage gesproken over de kracht van Nederland. Dat is nodig in een tijd waarin er sprake is van militaire dreigingen, oorlog en handelsconflicten. Dat zijn allerlei zaken die iedere Nederlander thuis en iedere ondernemer raken. Voor mij is een krachtig Nederland een land met een economie waarin ondernemers de ruimte hebben. Daarom hebben we boven op de 403 regels die het kabinet heeft geschrapt, voorgesteld om nog eens 97 regels te schrappen, waardoor het doel van 500 regels wordt behaald. We hebben gesproken over box 3, omdat dat belangrijk is voor investeringen in Nederland en voor bedrijven die in Nederland de toekomst vormen. Het is goed dat de premier heeft aangegeven dat er aan een definitieve oplossing wordt gewerkt, zodat we zo snel mogelijk richting vermogenswinstheffing gaan. Ik vond het ook mooi dat het kabinet aangaf dat dit jaar nog de keuze wordt gemaakt voor de locatie van twee nieuwe kerncentrales. Dat is ontzettend belangrijk voor onze energievoorziening. Op het gebied van het bouwen van huizen worden vergunningsprocedures flink versneld en worden er allerlei maatregelen genomen om die ellenlange procedures fors in te korten. Daarnaast heb ik aangegeven dat de overheid fors moet worden verkleind. Het is heel goed dat de minister-president persoonlijk heeft aangegeven dat hij zich daarvoor wil inzetten en daar meters mee wil maken. Ik weet hoe ingewikkeld het is om forse ingrepen door te voeren binnen een eigen ambtenarenapparaat en een eigen overheid. Om hem daarin aan te sporen, dien ik samen met de heer Bontenbal de volgende motie in.

De heer Brekelmans (VVD): Voorzitter. We hebben het ook uitgebreid gehad over …

De heer Brekelmans (VVD): De heer Klaver doet hier heel lacherig over, maar iedere euro die de overheid minder uitgeeft, is een euro die naar werkenden kan en is een euro waar geen belastingverhoging voor nodig is. Voor de Rijksoverheid staat er gewoon een opgave van 3,5 miljard. Daar zal werk van moeten worden gemaakt. Ik kom bij heel veel bedrijven die zeggen: ik zie gewoon werknemers weggaan, omdat ze bij de overheid gaan werken. Ik heb zelf leidinggegeven aan een ministerie waar ontzettend veel moet gebeuren, maar waarin ook de organisatie steeds complexer wordt en waar het steeds langzamer gaat in plaats van dat er snel wordt opgeschaald. Dat betekent dat je de overheid, zoals wordt gezegd, veel slagvaardiger en dus kleiner zult moeten maken. Ik weet ook hoe ingewikkeld en moeilijk het is om daar tempo mee te maken. Er zal dus ook politieke druk op moeten worden gezet. De heer Klaver doet daar weer lacherig over, want hij verhoogt liever de belastingen of hij doet liever iets anders. Ik vind dat je altijd eerst moet kijken waar het bij de overheid efficiënter kan en waar het krachtiger en sneller kan.

De heer Brekelmans (VVD): Hier blijkt wel uit dat de heer Klaver ofwel nooit binnen de overheid zelf heeft rondgelopen ofwel nooit bij bedrijven komt die ermee te maken hebben. Wat je ziet, is: ja, er komen taken bij. Maar het wordt ook steeds complexer en steeds moeilijker georganiseerd. De overheid zit op dit moment heel vaak meer in de weg dan dat ze bedrijven helpt en doet waarvoor ze aan de lat staat. Ik ben het met de heer Klaver eens: het is niet makkelijk om daar iets tegen te doen, maar om nou op voorhand te zeggen "we laten het lopen, en die besparing van 3,5 miljard die in de boeken staat gaat toch niet lukken, maar we kunnen dat wel weer pakken bij bedrijven of bij andere mensen die hard werken", dat is niet de keuze van de VVD.

De heer Brekelmans (VVD): Omdat ik zelf ook heb gezien dat het heel moeilijk is om te snijden in eigen vlees. Omdat ik heb gezien dat heel vaak de politieke wens is, dat ook bewindspersonen de wens hebben, om iets aan die alsmaar uitdijende en steeds complexer wordende overheid te doen, maar dat het niet eenvoudig is. Je maakt jezelf niet populair als leidinggevende of als sg als je binnen je eigen ministerie de boel gaat reorganiseren, als je dingen simpeler gaat maken. Daar is dus politieke druk voor nodig. Daar is druk van de samenleving voor nodig, want anders wordt die overheid vanzelf — dat hebben we de afgelopen jaren gezien — steeds groter, steeds complexer en steeds minder effectief. Ten tweede — dat is een tweede aspect, waar we het ook de afgelopen dagen veel over hebben gehad — is dat AI wat dat betreft enorm veel kansen biedt. Er zijn heel veel bedrijven die hun hele administratie hebben gedigitaliseerd. Heel vervelend administratief werk dat bij bedrijven nu door AI gebeurt, wordt bij de overheid nog allemaal door mensen zelf gedaan. We hebben het voorbeeld van de politie met de heer Struijs besproken: er moeten enorm veel documenten worden doorgekeken, terwijl die agenten veel liever gewoon op straat zouden zijn, in de wijk, om de boel op straat veilig te houden. Die twee dingen, die alsmaar uitdijende complexiteit en de kans om daar onder andere met behulp van AI echt iets aan te doen, hebben wat mij betreft dus een grote aansporing nodig en die druk is ook nodig vanuit de politiek.

De heer Brekelmans (VVD): Tuurlijk. Maar kijk, in het bedrijfsleven werkt het anders. Als je daar niet reorganiseert, als je daar niet zuinig aan doet, dan zie je dat direct aan het einde van het jaar, omdat je verlies maakt of omdat je minder verkoopt. De druk van de markt werkt wat dat betreft heel direct. Bij de overheid is dat natuurlijk een heel stuk minder. Als je daar ook de druk wilt opvoeren om ervoor te zorgen dat het zuiniger gaat, dat het met minder kosten gaat, dan komt die druk minder van de markt en zul je dat dus ook als politiek moeten doen, zul je dat politieke besluit moeten nemen. In een tijd waarin wij hele dagen spreken over waar we de lasten neerleggen, of dat meer bij werkenden moet, bij bedrijven of in vermogen, zeg ik: ik wil eigenlijk die discussie zoveel mogelijk voorkomen. De eerste stap is altijd jezelf de vraag stellen: kan de overheid het zuiniger aan doen? Het verbaast mij dat de heer Vermeer deze vraag aan mij stelt, want volgens mij denkt hij daar ook zo over.

De heer Brekelmans (VVD): Ik denk dat het heel snel kan. Kijk, er zijn in het verleden natuurlijk investeringen geweest in IT en technologie. Dan moest je grote systemen opzetten en dat duurde heel erg lang. Je moest ook reorganiseren en dat soort zaken. Maar als je ziet hoe makkelijk en snel je met goedkope AI-toepassingen al heel veel administratief werk uit handen kunt nemen, dan denk ik niet dat daar miljoeneninvesteringen met grote IT-consultants voor nodig zijn. Ik denk dus dat het redelijk snel kan. Ik vond het goed om te horen van de premier dat hij zich daar ook persoonlijk voor wil inzetten. Maar heel veel organisaties die ik spreek, zeggen: wij hebben er eigenlijk helemaal geen visie op of geen beleid op; iedereen doet maar wat. Dat is gewoon ontzettend zonde, want daardoor zitten artsen meer tijd achter de computer dan ze aan patiënten besteden en zitten politieagenten meer achter hun bureau dan ze op straat zijn. Dat is heel jammer en daar moeten we iets aan doen.

De heer Brekelmans (VVD): Waar dat kan, zou ik inderdaad graag zien dat we Europese voorkeuren hebben. We hebben het in het debat gehad over Mistral; zo zijn er ook nog andere AI-bedrijven. Ik weet ook dat die bedrijven helaas nog niet de capaciteiten en de toepassingen hebben die de Amerikaanse AI-toepassingen tot nu toe hebben. Ik denk dus dat we er op korte termijn niet aan ontkomen om ook van Amerikaanse bedrijven gebruik te maken, maar waar het Europees, of zelfs Nederlands, kan, is dat natuurlijk heel mooi. Dat moedig ik alleen maar aan.

De heer Brekelmans (VVD): Voorzitter. Naast economische kracht heb ik het in mijn betoog gehad over menselijke kracht. Ik heb al eerder aangegeven hoe belangrijk het is dat mensen worden gestimuleerd om te gaan werken en dat mensen minder vastzitten in een uitkering. Ik heb daar eerder iets over gezegd als het gaat om jonge mensen, namelijk dat er aan de ene kant jonge mensen zijn die heel hard werken, maar dat er aan de andere kant ook jonge mensen zijn die maar drie of vier dagen in de week werken. Ik zag gisteren bij de NOS het bericht dat ook mannen van 45 tot 55 jaar minder zijn gaan werken. Nou, dat gaat niet over de premier. Dat gaat ook niet over de fractievoorzitters van de coalitiepartijen. Ik kijk dus maar een beetje rond. Trek het u vooral aan, zou ik zeggen. De oproep is breder, namelijk dat het heel goed is om meer uren te werken, maar dat we er dan wel voor moeten zorgen — mensen zeggen daar natuurlijk terecht wat over — dat meer werken ook moet lonen. Als je kijkt in de … Ja, ja, ja, daar is 'ie.

De heer Brekelmans (VVD): U spreekt namens uzelf, meneer Markuszower?

De heer Brekelmans (VVD): Het klopt dat het altijd beter is om efficiënter en doelmatiger te werken, maar als je doelmatig werkt, dan levert 40 uur werken altijd meer op dan 32 uur, of zelfs 24 uur, zeg ik tegen de heer Markuszower. Voorzitter. Wij hebben terecht een heel debat gevoerd over dat werken moet lonen. Het is van groot belang dat mensen aan het einde van de maand meer overhouden wanneer ze werken ten opzichte van een uitkering. Ik vind dat we dat debat de komende tijd verder met elkaar moeten voeren. We moeten ook spreken over de mogelijke opties om ervoor te zorgen dat werken weer loont en dat het beeld dat nu uit de koopkrachtcijfers blijkt, gecorrigeerd wordt. We zien nu namelijk dat mensen die werken, er net iets meer op achteruitgaan dan mensen met een uitkering. Ik dien daarom de volgende motie in.

De heer Brekelmans (VVD): Voorzitter. We hebben het ook gehad over militaire kracht en veiligheid. Veel dank aan de premier voor zijn persoonlijke inzet op dat gebied, maar natuurlijk ook aan de betrokken bewindspersonen in het kabinet voor de snelheid van het versterken van de krijgsmacht, voor de steun aan Oekraïne en voor alles wat er nodig is rondom binnenlandse veiligheid en de bevoegdheden die daarvoor nodig zijn. We zien namelijk elke dag in onze straten de dreigingen, of het nou gaat om zware criminaliteit of om het geweld dat plaatsvindt rondom demonstraties. Het is heel goed dat het kabinet daar grote stappen in zet. Voorzitter. Ten vierde heb ik het ook gehad over de kracht van onze samenleving. Een van de belangrijkste elementen daarvan is dat we ervoor zorgen dat we meer controle krijgen op wie ons land binnenkomt. Daar worden hele grote stappen op gezet. De premier heeft dat ook heel duidelijk aangegeven. We zien daar gelukkig de eerste resultaten van. De instroom daalde de afgelopen weken significant, maar het is nog niet genoeg. Het is ook van belang dat we het probleem aanpakken dat internationale verdragen ons in de weg zitten. Die zitten ons in de weg omdat we ervoor willen zorgen dat mensen in de regio worden opgevangen en niet die oversteek maken. Die zitten ons ook in de weg als we mensen willen terugsturen. Het is heel goed dat de premier en de vicepremier zich daar persoonlijk voor inzetten. De heer Eerdmans zal zo meteen mede namens mij en de heer Bontenbal hierover een motie indienen om het kabinet aan te sporen om die internationale verdragen aan te passen. Tot slot, voorzitter. Ik begon gisteren mijn inbreng met het blad Vrij uit 1945, omdat daar heel mooi de mentaliteit van Nederland in beschreven staat. In dat blad zat ook een liedje, met daarin een refrein. En nee, ik ga niet zingen!

De heer Brekelmans (VVD): Nee, ik ga niet zingen. Maar het refrein eindigt wel mooi met de tekst: er moet zo veel gebeuren, er is nog werk genoeg, dus handen aan de ploeg. Dat zeg ik tegen het kabinet, de oppositie en zeker ook de coalitiepartijen. Dank, voorzitter.