Rapport verkenning veiligheidsaspecten op afstand bestuurd varen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202631 409Zee- en binnenvaartNr. 494 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 16 december 2025Hierbij bied ik u het onderzoeksrapport «Exploration of safety risks inremote controlled sailing» aan, verricht door MARIN, in opdracht vanRijkswaterstaat. Het doel van dit onderzoek was om een overzicht tecreëren van de risico’s die gepaard gaan met het op afstand besturen vaneen schip, al dan niet in combinatie met bemanningsreductie en/ofondersteuning door middel van Track Pilot-automatisering (TGAIN) aanboord. Waar normaliter een risico-analyse wordt gemaakt voor individueleschepen, heeft MARIN met dit onderzoek de theorie over veiligheids-aspecten breed toegepast op het hele concept van het op afstandbestuurd varen, wat belangrijk is voor verdere beleidsontwikkeling.AchtergrondIn de binnenvaart worden steeds meer schepen uitgerust om op afstandte kunnen worden bestuurd. Hiertoe doen bedrijven investeringen inafstandsbesturingscentrales (ABC’s) en hopen ze op termijn met minderbemanning aan boord te varen, of met dezelfde bemanning meervaaruren te maken.Op basis van ontheffingen op zowel Nederlandse binnenwateren alsAktewateren kunnen deze schepen op afstand bestuurd varen. Op ditmoment is dat alleen toegestaan met de volledige, volwaardig gekwalifi-ceerde bemanning aan boord.In de beleidsafweging of het op afstand besturen van een binnenvaart-schip een veilige manier van varen is, is het opdoen van ervaring in depraktijk belangrijk. Tot nu toe zijn de veiligheidsaspecten van op afstandbestuurd varen alleen onderzocht door marktpartijen en voor individueleschepen. Het onderzoeksrapport van Marin doet hier voor het eerstonafhankelijk en fundamenteel onderzoek naar. kst-31409-494ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 409, nr. 4941 UitgangspuntenIn het uitvoeren van het onderzoek heeft MARIN de volgende uitgangs-punten gehanteerd. In de eerste plaats moet er, zolang er bemanning aanboord is, altijd een verantwoordelijke schipper aan boord zijn. Dieschipper is verantwoordelijk voor het welzijn van de rest van debemanning aan boord en moet in staat zijn om snel de controle van hetschip over te nemen. Ten tweede veronderstelt MARIN voor dit onderzoekdat de technische eisen die van toepassing zijn op het stuurhuis ookzoveel mogelijk van toepassing zijn op de ABC. Dat betekent dat de ABCmoet zijn uitgerust met hoogwaardige componenten die bedoeld zijn omgebruikt te worden in de navigatie. Ten derde moeten zowel de verant-woordelijke schipper aan boord als degene die het schip op afstandbestuurt (de operator), kwalificaties bezitten die volgen uit de eisen van deEuropese standaard voor kwalificaties in de binnenvaart (ES-QIN).ResultatenMARIN ziet mogelijkheden voor het veilig varen met minder bemanningop een schip dat op afstand wordt bestuurd. MARIN acht het echter vancruciaal belang dat het schip bij het uitvallen van de dataverbindingtussen het schip en de ABC niet plotseling volledig stuurloos wordt.Zolang er nog geen technologische oplossing voor dit scenario bestaatwaarin het schip zichzelf veilig kan houden, is het noodzakelijk dat er eenvoldoende gekwalificeerd persoon in het stuurhuis aanwezig is om hetschip te kunnen besturen. Het rapport doet een aanbeveling om in detoekomst te komen tot het vaststellen van het vereiste opleidingsniveauvoor deze persoon, met voldoende waarborgen en kunde om veiligetaakuitvoering tijdens afstandsbesturing te kunnen garanderen.Voorts beveelt het rapport aan dat de ABC zoveel mogelijk moet voldoenaan de technische eisen (ES-TRIN), waarbij het uitgangspunt is dat de ABCtenminste «functioneel gelijkwaardig» is aan het stuurhuis. Dat houdt indat alle voor de navigatie relevante taken vanuit de ABC verricht moetenkunnen worden om veilige besturing op afstand te garanderen.Naast het eerder beschreven risico van het wegvallen van de dataver-binding schrijft MARIN ook voor dat andere risico’s gemitigeerd moetenworden. Deze kunnen gerelateerd zijn aan monitoring, bijvoorbeeld vanexterne omstandigheden zoals het weer, positie en obstakels op devaarweg, maar ook van kritieke systemen zoals stuur- en voortstuwings-systemen. Ook ziet MARIN dat fouten in het plannen van de vaart door deABC-operator, of onvoldoende briefing aan de schipper over een mogelijkgewijzigd reisplan risico’s zijn die gemitigeerd moeten worden. Tenslottegeeft MARIN aan dat de protocollen rondom het teruggeven van decontrole vanuit het ABC aan het schip, ook in noodsituaties, duidelijkmoeten zijn zonder ruimte voor interpretatieverschillen.AppreciatieHet onderzoek is belangrijk, omdat smart shipping niet ten koste maggaan van de veiligheid op het water, maar de veiligheid juist dient teverbeteren. Deze verkenning van de veiligheidsaspecten van het volledigespeelveld van op afstand bestuurd varen is daarvoor een belangrijke stap.Het onderzoek zal gebruikt worden om verder richting te geven aan debeleidsontwikkeling in het kader van het op afstand bestuurd varen. Deconclusies van dit rapport worden meegenomen in de beoordeling enmonitoring van nieuwe en bestaande ontheffingen. Ook zal het advies vanMARIN om technische eisen op te stellen voor de ABC worden overge-nomen, met het oogmerk om functionele gelijkwaardigheid te borgen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 409, nr. 4942 Het ministerie verkent voorts of en onder welke voorwaarden, binnen hetkader van ontheffing, afgeweken kan worden van de bemanningssamen-stelling wanneer een schip (deels) op afstand wordt bestuurd. Het is aande ILT om verzoeken hiervoor te beoordelen. Het ligt in de lijn derverwachting dat ook de aanbeveling van MARIN voor wat betreft dewaakzame persoon in het stuurhuis, getoetst kan worden op basis vaneen ontheffing.Vanwege het internationale karakter van de binnenvaart zijn de conclusiesvan het rapport ook relevant voor de overige Rijnoeverstaten en België.Daarom zal dit rapport ook binnen de Centrale Commissie voor deRijnvaart besproken worden.Het onderzoek van MARIN vormt een belangrijke stap in de verdereontwikkeling van op afstand bestuurd varen. Het waarborgen van denautische veiligheid blijft daarbij het uitgangspunt. Alle vervolgactiesworden vormgegeven in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven eninternationale partners.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,R. TiemanTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 409, nr. 4943