Memorie van toelichting

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202636 915 XVIIWijziging van de begrotingsstaat voorBuitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp(XVII) voor het jaar 2026 (wijzigingsamenhangende met de Voorjaarsnota)Nr. 2 MEMORIE VAN TOELICHTING A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL Wetsartikelen 1 tot en met 3De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden opgrond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elkafzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onder-havige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2026 wijzigingen aan tebrengen in de begrotingsstaat voor Buitenlandse Handel en Ontwikke-lingshulp.De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden inonderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de zgn.begrotingstoelichting).De Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,S.W. Sjoerdsma kst-36915-XVII-2ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 21 B. BEGROTINGSTOELICHTING 1 Leeswijzer De voorliggende suppletoire begroting bevat de voorgestelde wijzigingenten opzichte van de vastgestelde begroting 2026 van hoofdstuk XVII vande begroting van het Rijk. Omdat deze begroting nog de naam «Buiten-landse Handel en Ontwikkelinghulp» had (BHO), zal deze naam ook voordeze suppletoire begroting gebruikt worden. Met ingang van de ontwerp-begroting 2027 zal de naam aangepast worden naar «Buitenlandse Handelen Ontwikkelingssamenwerking» (BHOS).In hoofdstuk 2 is een overzicht opgenomen met de belangrijkste mutatiesop de begroting voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp met eentoelichting op de substantiële verschillen.Hoofdstuk 3 bevat per beleidsartikel een tabel budgettaire gevolgen vanbeleid. Na de tabel «budgettaire gevolgen van beleid» wordt eentoelichting op de mutaties gegeven. Hierbij worden per artikel de mutatiesdie groter of gelijk zijn aan de ondergrenzen in onderstaande staffel (tabel1) conform de Rijksbegrotingsvoorschriften toegelicht. De wijzigingen vande verplichtingen worden alleen toegelicht wanneer ze groter zijn dan10% ten opzichte van de vorige stand op artikelniveau.Tabel 1 Ondergrenzen conform RBVOmvang begrotingsartikel(stand ontwerpbegroting) in€ miljoenBeleidsmatige mutaties(ondergrens in € miljoen)Technische mutaties(ondergrens in € miljoen)< 5012=> 50 en < 20024=> 200 < 1000510=> 1.0001020 Middels de extrapolatie wordt het jaar 2031 toegevoegd aan de begro-tingshorizon. Hierdoor bevat het jaar 2031 (t+5) in de tabellen «Budget-taire gevolgen van beleid» onder de beleidsartikelen zowel de mutaties uitdeze eerste suppletoire begroting als een extrapolatie van de jaarbe-dragen.2 Beleid In dit wetsvoorstel is een aantal begrotingswijzigingen opgenomen dieper saldo leiden tot een verhoging van de geraamde uitgaven op debegroting voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp (XVII) metEUR 5,4 miljoen in 2026. De geraamde ontvangsten stijgen bij eerstesuppletoire begroting licht met EUR 0,7 miljoen in 2026.De belangrijkste uitgaven- en ontvangstenmutaties bij eerste suppletoirebegroting worden in onderstaande tabel weergegeven en toegelicht. Deuitgebreide toelichtingen zijn per beleidsartikel opgenomen inhoofdstuk 3.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 22 2.1 Overzicht belangrijke uitgaven- en ontvangstenmutaties Tabel 2 Belangrijkste suppletoire uitgavenmutaties 2026 (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)Artikel-nummerUitgaven2026Uitgaven2027Uitgaven2028Uitgaven2029Uitgaven2030Uitgaven2031Vastgestelde begroting 20263.572.2103.747.3353.802.9683.974.1124.105.228Mutaties Coalitieakkoord1) Maatregel 4: Dekking steun Oekraïne vanuitBHO-begroting5.4– 419.0002) Maatregel 61: Efficiencytaakstellingdiv.– 498– 970– 1.580– 2.099– 2.0993) Maatregel 62: Vernieuwing Rijksdienst: slagvaardigeoverheiddiv.– 1.881– 4.734– 4.7344) Maatregel 63: Subsidietaakstellingdiv.– 16.524– 16.524– 16.524– 16.524– 16.5245) Maatregel 69: actualisatie ODA-toerekening eerste-jaars asielopvang5.4620.000– 106.000– 201.000– 235.000– 257.000– 257.000Belangrijkste suppletoire mutaties6) Intensivering handel en economie voor ontwikkeling1.326.50015.0007) Intensivering klimaat2.35.0005.0008) Intensivering mondiale gezondheid en SRGR3.111.0009) Intensivering vrouwenrechten en gendergelijkheid3.25.0005.00010) Intensivering humanitaire hulp4.130.00011) Intensivering veiligheid en stabiliteit4.330.00014.00012) Overboeking naar begroting A&M voor migratie-partnerschappen4.2– 12.000– 12.00013) Overboeking naar BZ-begroting voor inzet strategi-sche partnerschappen (vanuit 5.4)5.4– 5.00014) Actualisatie ODA-toerekening eerstejaars asielop-vang5.497.627– 6.901– 68.260– 80.976– 37.152– 24.28815) Bijstelling ODA-budget o.b.v. bni-ontwikkeling n.a.v.CEP 20265.4– 79.672– 100.211– 87.515– 87.081– 86.953– 114.50616) Inzet op ODA-programma’s vanuit artikel 5.45.4– 107.500– 39.00017) Kasschuif op artikel 5.4 a.g.v. bijstelling asiel5.4– 545.000245.00075.000225.00018) Rijksbrede taakstelling prijsbijstelling5.4– 14.975– 15.924– 17.133– 18.99119) Ombuiging op ODA-programma’s i.v.m. negatievestand art. 5.4div.– 53.000– 58.00020) Amendement Kröger (36 800 XVII nr. 65)3.30175075075075021) Extrapolatie4.116.68322) Overige mutatiesdiv.– 82.528– 18.157– 5.40929053.54159.291Stand 1e suppletoire begroting 20263.577.6373.313.7943.472.0653.761.1863.684.9243.679.8321 = verwerking van Amendement Kröger (36 800 XVII nr. 65) is voor 2026 opgenomen in het overzicht van mutaties bij de begrotingsartikelen (ziepagina’s 22 en 33) omdat het geen mutatie van de 1e suppletoire begroting maar van de ontwerpbegroting betreft. De dekking voor de meerjarigeverwerking van het amendement komt uit 5.4 en is hierboven weergegeven in het saldo van 21) overige mutaties. Toelichting1)Conform maatregel 4 uit het Coalitieakkoord worden de aanvul-lende middelen voor non-militaire steun aan Oekraïne in 2027voor EUR 419 miljoen ten laste gebracht van de BHO-begroting.2) + 3)De Rijksbrede apparaatstaakstellingen uit het Coalitieakkoord(61. Efficiencytaakstelling en 62. Vernieuwing rijksdienst /slagvaardige overheid) zijn verdeeld over de apparaatsartikelenen de uitgaven aan uitvoering. Dat betekent dat de bijdragen aanRVO meelopen in de grondslag. Deze bijdragen zijn naar rato vanhet budget verlaagd.4)Als gevolg van de subsidietaakstelling uit het Coalitieakkoord(maatregel 63) zijn de subsidiebudgetten verlaagd naar rato vanhet subsidiebudget in de begroting 2026. Dit leidt tot eenbezuiniging van ongeveer 1,5% op de subsidiebudgetten.5)Conform maatregel 69 uit het Coalitieakkoord worden deramingen voor de uitgaven aan eerstejaars asielopvang meerjarigbijgesteld. In overeenstemming met de geldende systematiekworden de uitgaven aan eerstejaars asielopvang vanuit hetODA-budget gemaximeerd op 10% van het ODA-budget vanaf2027.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 23 6–11)Aansluitend op de prioriteiten uit het Coalitieakkoord wordtgeïntensiveerd op handel en economie voor ontwikkeling,klimaat, gezondheid, vrouwenrechten, humanitaire hulp enveiligheid en stabiliteit (goed bestuur en democratische rechts-orde). De uitgaven worden gedekt uit verdeelartikel 5.4. Dezeinzet is in lijn met de CW3.1 – kaders zoals uiteengezet in deKamerstukken 36 180, nr. 134 en 36 180, nr. 136.12)Van de middelen die gereserveerd stonden op de BHO-begrotingvoor migratiepartnerschappen wordt in zowel 2027 als in 2028EUR 12 miljoen overgeheveld naar de begroting van Asiel enMigratie. Deze middelen worden omgelabeld van ODA naarnon-ODA en ingezet voor niet-ODA’ble activiteiten ten behoevevan het bevorderen van terugkeer en het tegengaan vanirreguliere migratie.13)Vanuit de middelen die in 2026 zijn toegevoegd op artikel 5.4vanwege een bijgestelde raming voor de asieluitgaven wordtEUR 5 miljoen overgeheveld naar de BZ-begroting ten behoevevan ODA-inzet i.h.k.v. strategische partnerschappen.14)Vanwege een neerwaartse bijstelling van de raming voor deasieluitgaven op de begroting van Asiel en Migratie vloeit in 2026een bedrag van EUR 97,6 miljoen terug naar de begroting vanBHO, aanvullend op de EUR 620 miljoen uit het Coalitieakkoord.Daarnaast wordt de omvang van de cap op de ODA-toerekeningvoor asiel van 10% van het ODA-budget vanaf 2027 geactuali-seerd n.a.v. fluctuaties in het ODA-budget. Dit leidt tot eentegenvaller op de BHO-begroting van cumulatief EUR 217,6 mil-joen in de jaren 2027–2031.15)Het totale ODA-budget daalt cumulatief met EUR 555,9 miljoen inde jaren 2026–2031 vanwege koppeling van het ODA-budget aande ontwikkeling van het Bruto Nationaal Inkomen.16)Vanuit de ruimte die in 2026 ontstond op artikel 5.4 vanwege eenbijgestelde raming voor de asieluitgaven wordt EUR 107,5 mil-joen ingezet in 2026 en EUR 39 miljoen in 2027 voor ODA-programma’s binnen de BHO-begroting (zie ook 6–11).17)In 2026 stijgt het ODA-budget met cumulatief EUR 718 miljoen alsgevolg van een bijstelling van de ramingen voor eerstejaarsasielopvang (zie 5 en 7). Middels een kasschuif wordt een deelvan deze middelen verdeeld over de jaren 2026–2030.18)Het ODA-budget daalt met structureel ca. EUR 18,9 miljoenvanwege de verwerking van een Rijksbrede taakstelling op loon-en prijsbijstellingen.19)In de jaren 2030 en 2031 ontstond een negatieve stand opverdeelartikel 5.4. Om hiervoor te corrigeren, moet wordenomgebogen op ODA-programma’s. Deze ombuiging is technischverwerkt middels een pro rata verdeling over de beleidsartikelenen zal bij een volgend begrotingsmoment verder wordeningevuld.20)Vanwege amendement Kröger (36 800 XVII nr. 65) stijgt hetverplichtingen en uitgavenbudget op artikel 3.3 per jaar t/m 2030met EUR 750.000. Dit wordt gedekt vanuit artikel 5.4. Ookamendement Kröger (36 800 XVII nr. 61) is aangenomen maarbetreft de reeds beschikbare financiering voor het maatschappe-lijk middenveld op artikel 3.3 van deze begroting, en heeft geenbudgettair beslag.21)Conform reguliere systematiek is het jaar 2031 aan de begro-tingshorizon toegevoegd.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 24 Tabel 3 Belangrijkste suppletoire ontvangstenmutaties 2026 (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)Artikel-nummerOntvang-sten 2026Ontvang-sten 2027Ontvang-sten 2028Ontvang-sten 2029Ontvang-sten 2030Ontvang-sten 2031Vastgestelde begroting 202648.35444.74942.90841.92241.919Belangrijkste suppletoire mutaties1) Extrapolatiediv.41.9162) Overige mutaties5.2067840541960937749Stand 1e suppletoire begroting 202648.35444.74942.90841.92241.91941.916 Toelichting1) Conform reguliere systematiek is het jaar 2031 aan de begro-tingshorizon toegevoegd.3 Beleidsartikelen Artikel 1: Duurzame economische ontwikkeling, handel eninvesteringenBudgettaire gevolgen van beleidTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 25 Tabel 4 Budgettaire gevolgen van beleid art. 1 Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen (bedragen x € 1.000)Ontwerpbe-groting t(1)Mutaties viaNvW, moties,amendemen-ten en ISB(2)Vastgesteldebegroting t(3) = (1) + (2)Mutaties 1esuppletoirebegroting(4)Stand 1esuppletoirebegroting(5) = (3) + (4)Mutatie2027Mutatie2028Mutatie2029Mutatie2030Mutatie2031Art.Verplichtingen392.8640392.86486.329479.19331.4466631.2067.337448.754Uitgaven607.2790607.27929.479636.75812.668– 3.509– 5.644– 16.913629.6261.1Duurzaam handels- en inves-teringssysteem, inclusief MVO33.535033.535– 23033.30517415782– 30837.377Subsidies (regelingen)17.288017.288– 73516.553– 315– 315– 315– 60121.647MVO en beleidsondersteuning(ODA)9.87209.87209.872– 189– 189– 189– 47512.881MVO en beleidsondersteuning(non-ODA)7.41607.416– 7356.681– 126– 126– 126– 1268.766Opdrachten2.23102.23102.23100002.294MVO en beleidsondersteuning(non-ODA)2.23102.23102.23100002.294Bijdrage aan agentschappen2.76002.76002.760– 16– 33– 108– 2123.088Rijksdienst voor ondernemendNederland2.76002.76002.760– 16– 33– 108– 2123.088Bijdrage aan (inter-)nationaleorganisaties11.256011.25650511.76150550550550510.348MVO en beleidsondersteuning(ODA)4.66104.66104.66100003.648Contributies internationaalondernemen (non-ODA)6.59506.5955057.1005055055055056.700Nog te verdelen0000000000Nog te verdelen00000000001.2Nederlandse Handels- enInvesteringsbevordering99.487099.4873.209102.696115– 939– 2.080– 3.66993.549Subsidies (regelingen)30.781030.781– 3.00027.781– 3.436– 3.436– 3.436– 3.43627.345Programma’s internationaalondernemen10.000010.000010.000– 142– 142– 142– 1429.858Versterking concurrentiepositieNederland6.50206.502– 3.0003.502– 3.092– 3.092– 3.092– 3.0923.410Invest Internationaal9.78009.78009.780– 138– 138– 138– 1389.642Dutch Trade and InvestmentFund4.49904.49904.499– 64– 64– 64– 644.435Garanties4.50004.50004.50000004.500Dutch Trade and InvestmentFund4.50004.50004.50000004.500Opdrachten13.752013.7523.00016.7523.0003.0003.0003.00014.752Programma’s internationaalondernemen10.566010.5663.00013.5663.0003.0003.0003.00013.566Dutch Trade and InvestmentFund1.18601.18601.18600001.186Wereldtentoonstelling2.00002.00002.00000000Bijdrage aan agentschappen50.454050.4543.20953.663551– 503– 1.644– 3.23346.952Rijksdienst voor ondernemendNederland50.454050.4543.20953.663551– 503– 1.644– 3.23346.952Nog te verdelen0000000000Nog te verdelen0000000000Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 26 Ontwerpbe-groting t(1)Mutaties viaNvW, moties,amendemen-ten en ISB(2)Vastgesteldebegroting t(3) = (1) + (2)Mutaties 1esuppletoirebegroting(4)Stand 1esuppletoirebegroting(5) = (3) + (4)Mutatie2027Mutatie2028Mutatie2029Mutatie2030Mutatie20311.3Handel en economie voorontwikkeling474.2570474.25726.500500.75712.379– 2.727– 3.646– 12.936498.700Subsidies (regelingen)174.9080174.90813.378188.286– 3.866– 5.466– 3.615– 4.216171.962Marktontwikkeling en markttoe-gang29.791029.791029.791– 368– 368– 368– 36825.603Economic governance andinstitutions28.596028.59660029.196265– 335– 335– 33523.315Financiële sector ontwikkeling36.522036.52210.00046.522– 754– 754– 754– 75452.003Infrastructuurontwikkeling37.492037.492– 1937.473– 3.112– 3.603– 1.455– 2.05621.544Duurzame productie en handel39.482039.482039.482– 703– 703– 703– 70348.997Nexus onderwijs en werk30003002.1002.40000000Lokale private sector ontwikke-ling2.72502.7256973.42280629700500Leningen56.000056.000056.0006.00000068.161Infrastructuurontwikkeling10.000010.00010.00020.0006.00000010.000Financiële sector ontwikkeling46.000046.000– 10.00036.000000058.161Garanties7.50007.50007.500000010.000Financiële sector ontwikkeling7.50007.50007.500000010.000Opdrachten70.350070.350– 9.90060.450000077.650Marktontwikkeling en markttoe-gang9.00009.00009.000000012.000Economic governance andinstitutions18.000018.000018.000000018.300Financiële sector ontwikkeling1.00001.00001.00000001.000Infrastructuurontwikkeling15.750015.750015.750000014.750(Jeugd)werkgelegenheid26.600026.600– 10.00016.600000031.600Lokale private sector ontwikke-ling00010010000000Bijdrage aan agentschappen33.618033.61810.15043.768– 5– 261– 1.180– 2.32133.695Rijksdienst voor ondernemendNederland33.618033.61810.15043.768– 5– 261– 1.180– 2.32133.695Bijdrage aan (inter-)nationaleorganisaties131.8810131.88112.872144.75310.2503.0001.149– 6.399137.232International Labour Organisa-tion5.80005.80005.80000005.800Lokale private sector ontwikke-ling42.325042.3251.65743.9822.0003.0001.1491.75024.850Marktontwikkeling en markttoe-gang10.833010.833– 5.0005.833000018.600Partnershipprogramma ILO4.60004.60004.60000004.600Economic governance andinstitutions6.00006.00006.00000006.000Financiële sector ontwikkeling16.000016.000016.000000016.000Infrastructuurontwikkeling44.323044.32310.75055.0736.00000– 8.14959.382Nexus onderwijs en werk00046546500000Duurzame productie en handel2.00002.0005.0007.0002.2500002.000Nog te verdelen0000000000Nog te verdelen0000000000Ontvangsten14.000014.000014.000000014.000Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 27 Tabel 5 Uitsplitsing ontvangsten voor beleid art. 1 Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen (bedragen x € 1.000)Ontwerpbe-groting t(1)Mutaties viaNvW, moties,amendemen-ten en ISB(2)Vastgesteldebegroting t(3) = (1) + (2)Mutaties 1esuppletoirebegroting(4)Stand 1esuppletoirebegroting(5) = (3) + (4)Mutatie2027Mutatie2028Mutatie2029Mutatie2030Mutatie2031Art.Ontvangsten14.000014.000014.000000014.0001.10Duurzame economischeontwikkeling, handel eninvesteringen7.00007.00007.00000007.000Duurzame economischeontwikkeling, handel eninvesteringen7.00007.00007.00000007.000Duurzame economischeontwikkeling, handel eninvesteringen7.00007.00007.00000007.0001.30Ontvangsten DGGF7.00007.00007.00000007.000Ontvangsten DGGF7.00007.00007.00000007.000Ontvangsten DGGF7.00007.00007.00000007.000Tabel 6 Uitsplitsing verplichtingen voor beleid art. 1 Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)StandontwerpbegrotingMutatiesvia NvW,moties,amende-menten enISBVastge-steldebegrotingMutaties 1esuppletoirebegrotingStand 1esuppletoirebegrotingMutaties 1esuppletoirebegrotingMutaties 1esuppletoirebegrotingMutaties 1esuppletoirebegrotingMutaties 1esuppletoirebegrotingMutaties 1esuppletoirebegroting2026202620262026202620272028202920302031(1)(2)(3)=(1+2)(4)(5)=(3+4)Verplichtingen392.8640392.86456.620449.48415.140– 43930.70115.267457.480garantieverplichtingen129.0000129.0000129.00000000overige verplichtingen263.8640263.86456.620320.48448.32540.3572.6702.7132.713Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 28 ToelichtingVerplichtingenHet verplichtingenbudget wordt meerjarig geactualiseerd. Dit leidt tot eenopwaartse bijstelling. De meerjarige bijstelling op basis van de offertevoor 2026 van RVO leidt tot een verhoging van het verplichtingenbudget.Ook het verplichtingenbudget voor de uitvoeringskosten van InvestInternational wordt geregistreerd. Daarnaast wordt het verplichtingen-budget opgehoogd met EUR 26,5 miljoen in 2026 en EUR 15 miljoen in2027 als gevolg van de intensiveringen op Handel en economie voorontwikkeling. (zie uitgaven).UitgavenArtikelonderdeel 1.3 Handel en economie voor ontwikkelingHet budget op artikel 1.3 stijgt in 2026 door een intensivering vanEUR 26,5 miljoen ten behoeve van inzet op kritieke grondstoffen, de hulp-en handelagenda en beurzen. Deze uitgaven worden gedekt uit verdeelar-tikel 5.4.Verder zijn als gevolg van de subsidietaakstelling uit het Coalitieakkoord(maatregel 63) de subsidiebudgetten verlaagd naar rato van het subsidie-budget in de begroting 2026. Dit leidt tot een bezuiniging van ongeveer1,5% op de subsidiebudgetten.De Rijksbrede apparaatstaakstellingen uit het Coalitieakkoord (61.Efficiencytaakstelling en 62. Vernieuwing rijksdienst / slagvaardigeoverheid) zijn verdeeld over de apparaatsartikelen en de uitgaven aanuitvoering. Dat betekent dat de bijdragen aan RVO meelopen in degrondslag. Deze bijdragen zijn naar rato van het budget verlaagd.In de jaren 2030 en 2031 ontstond een negatieve stand op verdeelar-tikel 5.4. Om hiervoor te corrigeren, moet worden omgebogen opODA-programma’s. Deze ombuiging is technisch verwerkt middels eenpro rata verdeling over de beleidsartikelen en zal bij een volgendbegrotingsmoment verder worden ingevuld. Voor artikel 1 gaat het omeen bedrag van EUR 8,4 miljoen in 2030 en EUR 9,2 miljoen in 2031.BudgetflexibiliteitTabel 7 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 12026Juridisch verplicht69%Bestuurlijk gebonden27%Beleidsmatig gereserveerd0%Nog niet ingevuld / vrij te besteden4% Artikel 1.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem inclusief MVO isvoor 51% juridisch verplicht. Meerjarige subsidies zijn verstrekt voor deverdere implementatie van de IMVO convenanten. Aan RVO is eenopdracht verleend om de subsidieregeling sectorale samenwerking uit tevoeren. Bij bijdragen gaat het om de verdragscontributies voor WTO enOESO.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 29 Artikel 1.2 Nederlandse handels- en investeringsbevordering is voor 49%juridisch verplicht. De juridische verplichte uitgaven betreffen onderanderen de subsidie voor de ontwikkeltaak van Invest International, deuitvoering van de regeling DTIF en de uitvoeringskosten RVO.Artikel 1.3 Handel en economie voor ontwikkeling is bedoeld om deprivate sector en dan vooral het MKB en de arbeidsmarkt in ontwikke-lingslanden te versterken, door hulp, handel en investeringen aan elkaarte verbinden. Dit artikel is 75% juridisch verplicht door de getekendemeerjarige overeenkomsten en de opdrachtverlening aan RVO en InvestInternational.Artikel 2: Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water enklimaatBudgettaire gevolgen van beleidTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 210 Tabel 8 Budgettaire gevolgen van beleid art. 2 Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaat (bedragen x € 1.000)Ontwerpbe-groting t(1)Mutaties viaNvW, moties,amendemen-ten en ISB(2)Vastgesteldebegroting t(3) = (1) + (2)Mutaties 1esuppletoirebegroting(4)Stand 1esuppletoirebegroting(5) = (3) + (4)Mutatie2027Mutatie2028Mutatie2029Mutatie2030Mutatie2031Art.Verplichtingen1.044.89401.044.89474.7881.119.682109.037– 63.6953.74184.173818.284Uitgaven875.3520875.3526.850882.2024.040– 2.102– 3.955– 19.8071.020.6812.1Voedselzekerheid379.5720379.5721.562381.134– 145– 165– 251– 6.920472.626Subsidies (regelingen)119.9660119.966904120.870– 835– 1.877– 126– 127119.236Realiseren ecologischehoudbare voedselsystemen8.00008.00008.000– 283– 283– 283– 28319.717Bevorderen inclusieve,duurzame groei in de agrari-sche sector21.250021.2501.56222.8121.1331.1321.1331.13231.495Kennis & capaciteitsopbouwten behoeve van voedselzeker-heid3.00003.00003.000– 42– 42– 42– 422.958Uitbannen huidige honger envoeding15.000015.000015.000– 934– 934– 934– 93411.066Voedselzekerheid72.716072.716– 65872.058– 709– 1.7500054.000Opdrachten12.100012.10019012.29015000011.500Kennis & capaciteitsopbouwten behoeve van voedselzeker-heid11.100011.100011.100000010.000Realiseren ecologischehoudbare voedselsystemen1.00001.00001.00000001.500Voedselzekerheid0001901901500000Bijdrage aan agentschappen3.93003.93003.930– 19– 38– 125– 2443.551Rijksdienst voor ondernemendNederland3.93003.93003.930– 19– 38– 125– 2443.551Bijdrage aan (inter-)nationaleorganisaties243.5760243.576468244.0445591.7500– 6.549338.339Voedselzekerheid115.1000115.1006.895121.995– 2.991000126.400Realiseren ecologischehoudbare voedselsystemen31.000031.000031.000000048.500Bevorderen inclusieve,duurzame groei in de agrari-sche sector43.208043.208– 6.42736.7813.5501.7500– 6.54974.139Kennis & capaciteitsopbouwten behoeve van voedselzeker-heid28.000028.000028.000000045.300Uitbannen huidige honger envoeding26.268026.268026.268000044.000Nog te verdelen0000000000Nog te verdelen00000000002.2Water253.3250253.3250253.325– 2.432– 2.494– 2.735– 7.441354.323Subsidies (regelingen)98.036098.036– 2.36195.675– 2.962– 7.000– 8.450– 14.253154.896Waterbeheer67.533067.533– 34467.189– 3.125– 7.100– 7.828– 14.53990.053Drinkwater en sanitatie30.503030.503– 2.01728.486163100– 62228664.843Opdrachten1.40001.4001001.500100050050Waterbeheer1.40001.4001001.500100050050Bijdrage aan agentschappen6.52106.52106.521– 32– 94– 335– 6889.999Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 211 Ontwerpbe-groting t(1)Mutaties viaNvW, moties,amendemen-ten en ISB(2)Vastgesteldebegroting t(3) = (1) + (2)Mutaties 1esuppletoirebegroting(4)Stand 1esuppletoirebegroting(5) = (3) + (4)Mutatie2027Mutatie2028Mutatie2029Mutatie2030Mutatie2031Rijksdienst voor ondernemendNederland6.52106.52106.521– 32– 94– 335– 6889.999Bijdrage aan (inter-)nationaleorganisaties147.3680147.3682.261149.6294624.6006.0007.500189.378Waterbeheer92.256092.256– 1.41090.846– 2.0382.1004.0006.000111.605Drinkwater en sanitatie55.112055.1123.67158.7832.5002.5002.0001.50077.773Nog te verdelen0000000000Nog te verdelen00000000002.3Klimaat242.4550242.4555.288247.7436.617557– 969– 5.446193.732Subsidies (regelingen)108.4680108.4680108.468– 1.146– 1.146– 1.146– 1.14679.870Klimaat algemeen19.393019.393019.393– 297– 297– 297– 29720.719Hernieuwbare energie43.075043.075043.07500000Dutch Fund for Climate andDevelopment10.000010.000010.00000000Klimaatfonds17.000017.000017.000– 566– 566– 566– 56639.434Bosbehoud19.000019.000019.000– 283– 283– 283– 28319.717Bijdrage aan agentschappen8.00008.00008.000– 25– 40– 66– 1291.871Rijksdienst voor ondernemendNederland8.00008.00008.000– 25– 40– 66– 1291.871Bijdrage aan (inter-)nationaleorganisaties125.9870125.9875.288131.2757.7881.743243– 4.171111.991Contributie IZA/IZT36503654541045000358Klimaatprogramma’s (non-ODA)1.05001.05001.0502.5001.500001.555Klimaat algemeen5.13005.13005.130– 1.858– 1.858– 1.858– 1.8585.642Hernieuwbare energie16.500016.5005.00021.5005.0000000UNEP2.14202.1422.1014.2432.1012.1012.1011.8584.000Bosbehoud2.80002.80002.800000015.000Multilaterale klimaatfondsen98.000098.000– 1.85896.142000– 4.17185.436Nog te verdelen0000000000Nog te verdelen0000000000Ontvangsten0000000000Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 212 ToelichtingVerplichtingenHet verplichtingenbudget wordt met name verhoogd voor het aangaanvan het Land at Scale programma dat gecommitteerd zal worden in 2026.Ook is het verplichtingenbudget van de ambassade in Kampala verhoogdvoor het starten van nieuwe activiteiten. Verder wordt verplichtingen-budget toegevoegd in verband met de intensivering op klimaat vanEUR 5 miljoen in zowel 2026 als 2027 (zie uitgaven).UitgavenArtikelonderdeel 2.3Het budget op artikel 2.3 stijgt in 2026 door een intensivering vanEUR 5 miljoen ten behoeve van de inzet op klimaat. Deze uitgaven wordengedekt uit verdeelartikel 5.4.Verder zijn als gevolg van de subsidietaakstelling uit het Coalitieakkoord(maatregel 63) de subsidiebudgetten verlaagd naar rato van het subsidie-budget in de begroting 2026. Dit leidt tot een bezuiniging van ongeveer1,5% op de subsidiebudgetten.De Rijksbrede apparaatstaakstellingen uit het Coalitieakkoord (61.Efficiencytaakstelling en 62. Vernieuwing rijksdienst / slagvaardigeoverheid) zijn verdeeld over de apparaatsartikelen en de uitgaven aanuitvoering. Dat betekent dat de bijdragen aan RVO meelopen in degrondslag. Deze bijdragen zijn naar rato van het budget verlaagd.In de jaren 2030 en 2031 ontstond een negatieve stand op verdeelar-tikel 5.4. Om hiervoor te corrigeren, moet worden omgebogen opODA-programma’s. Deze ombuiging is technisch verwerkt middels eenpro rata verdeling over de beleidsartikelen en zal bij een volgendbegrotingsmoment verder worden ingevuld. Voor artikel 2 gaat het omeen bedrag van EUR 15,1 miljoen in 2030 en EUR 16,5 miljoen in 2031.BudgetflexibiliteitTabel 9 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 22026Juridisch verplicht76%Bestuurlijk gebonden5%Beleidsmatig gereserveerd18%Nog niet ingevuld / vrij te besteden1% Voor het thema voedselzekerheid (artikel 2.1) zijn de geplande uitgavenvoor het grootste deel juridisch verplicht. Onder het instrument subsidieszijn o.a. verplicht de programma’s met SNV, IFDC, GAIN, CARE, Agriterra,One Acre Fund, programma’s die door RVO worden uitgevoerd, alsmedeactiviteiten die door de ambassades worden uitgevoerd. Onder hetinstrument bijdragen zijn o.a. verplicht de programma’s met IFAD, deWereldbank, CABI, UNICEF, AfDB en de CGIAR, alsmede programma’swaarvoor de ambassades middelen gedelegeerd hebben gekregen.Voor het thema water (artikel 2.2) zijn de in 2026 geplande uitgaven voorhet grootste deel juridisch verplicht. Onder het instrument subsidies zijno.a. verplicht de programma’s met IHE Delft, VEI B.V., de Unie vanWaterschappen, Aqua4All, stichting WASTE, programma’s die door RVOTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 213 worden uitgevoerd, alsmede activiteiten die door de ambassades wordenuitgevoerd. Onder het instrument bijdragen zijn o.a. verplicht deprogramma’s met de Wereldbank, FAO, UNICEF en UNOPS, alsmedeprogramma’s waarvoor de ambassades middelen gedelegeerd hebbengekregen.De in 2026 geplande uitgaven voor klimaat (artikel 2.3) zijn voor hetmerendeel juridisch verplicht. Onder het instrument subsidies zijn dit o.a.bijdragen aan het Access to Energy Fund (AEF), Energising Development(EnDev), Mobilising Finance for Forests (MFF), Water at the Heart ofClimate Action en Partnering for Green Growth (P4G). Onder hetinstrument bijdragen gaat het om middelen voor o.a. het Green ClimateFund, de Global Environment Facility, het Africa Adaptation AccelerationProgram van de Afrikaanse ontwikkelingsbank, het Least DevelopedCountry Fund (LDCF), de Climate Investment Funds (CIFs), het EnergySector Management Assistance Program (ESMAP) van de Wereldbank enhet Amazone Initiative van de Inter-American Development Bank. Een deelvan de activiteiten onder artikel 2.3 richt zich op de mobilisatie van privateinvesteringen. Met publieke middelen gemobiliseerde private klimaatin-vesteringen kwalificeren net als klimaatrelevante publieke middelen als deNederlandse bijdrage aan klimaatfinanciering.Artikel 3: Sociale vooruitgangBudgettaire gevolgen van beleidTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 214 Tabel 10 Budgettaire gevolgen van beleid art. 3 Sociale vooruitgang (bedragen x € 1.000)Ontwerpbe-groting t(1)Mutaties viaNvW, moties,amendemen-ten en ISB(2)Vastgesteldebegroting t(3) = (1) + (2)Mutaties 1esuppletoirebegroting(4)Stand 1esuppletoirebegroting(5) = (3) + (4)Mutatie2027Mutatie2028Mutatie2029Mutatie2030Mutatie2031Art.Verplichtingen986.565750987.31525.7501.013.06515.330122.605223.430– 8.615167.621Uitgaven548.154750548.90416.000564.9041.111– 3.889– 3.891– 10.489578.3403.1Mondiale gezondheid enseksuele en reproductievegezondheid en rechten384.1540384.15410.685394.839– 3.301– 2.971– 2.973– 9.571482.008Subsidies (regelingen)109.4530109.45340.109149.5623.1962.2652.270– 3.663216.527Mondiale gezondheid en SRGR109.4530109.45340.109149.5623.1962.2652.270– 3.663216.527Opdrachten24.825024.82512.00036.825000024.975Mondiale gezondheid en SRGR24.825024.82512.00036.825000024.975Bijdrage aan agentschappen14201420142– 1– 1– 3– 694Rijksdienst voor ondernemendNederland14201420142– 1– 1– 3– 694Bijdrage aan (inter-)nationaleorganisaties249.7340249.734– 41.424208.310– 6.496– 5.235– 5.240– 5.902240.412WHO/PAHO8.76508.76508.76500007.122Mondiale gezondheid en SRGR149.0670149.06711.378160.445– 5946676620147.290UNFPA60.000060.000– 35.00025.000– 6.300– 6.300– 6.300– 6.30053.700UNAIDS18.000018.000– 18.000020020020020018.200Partnershipprogramma WHO9.40209.4021989.6001981981981989.600UNICEF4.50004.50004.50000004.500Nog te verdelen0000000000Nog te verdelen00000000003.2Vrouwenrechten en genderge-lijkheid22.000022.0005.00027.0005.0000000Subsidies (regelingen)20.710020.710– 7.75012.960– 7.7050000Vrouwenrechten20.710020.710– 7.75012.960– 7.7050000Opdrachten0002002001000000Vrouwenrechten0002002001000000Bijdrage aan (inter-)nationaleorganisaties1.29001.29012.55013.84012.6050000Vrouwenrechten1.29001.29010.55011.84010.6050000UNWOMEN0002.0002.0002.0000000Nog te verdelen0000000000Nog te verdelen00000000003.3Maatschappelijk middenveld141.000750141.7500141.750– 918– 918– 918– 91896.332Subsidies (regelingen)137.406750138.156– 30.109108.047– 6.578– 51.521– 51.496– 30.19983.010Versterking maatschappelijkmiddenveld137.406750138.156– 30.109108.047– 46.578– 51.521– 51.496– 30.19983.010Opdrachten3.00003.0007073.7076326576326572.000Versterking maatschappelijkmiddenveld2.00002.0001.7073.7076326576326572.000Versterking maatschappelijkmiddenveld Monitoringsfonds1.00001.000– 1.000000000Bijdrage aan agentschappen00017.94617.94617.94617.94617.94613.4594.487Rijksdienst voor ondernemendNederland00017.94617.94617.94617.94617.94613.4594.487Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 215 Ontwerpbe-groting t(1)Mutaties viaNvW, moties,amendemen-ten en ISB(2)Vastgesteldebegroting t(3) = (1) + (2)Mutaties 1esuppletoirebegroting(4)Stand 1esuppletoirebegroting(5) = (3) + (4)Mutatie2027Mutatie2028Mutatie2029Mutatie2030Mutatie2031Bijdrage aan (inter-)nationaleorganisaties594059411.45612.05027.08232.00032.00015.1656.835Versterking maatschappelijkmiddenveld594059411.45612.05027.08232.00032.00015.1656.835Nog te verdelen0000000000Nog te verdelen00000000003.4Onderwijs1.00001.0003151.3153300000Subsidies (regelingen)3000300– 30003000000Onderzoeksprogramma’s3000300– 30003000000Opdrachten6850685068500000Onderwijs2000200020000000Hoger Onderwijs4850485048500000Bijdrage aan (inter-)nationaleorganisaties15015615630300000Onderwijs15015615630300000Ontvangsten0000000000Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 216 ToelichtingVerplichtingenHet verplichtingenbudget op artikel 3 wordt in 2026 (EUR 16 miljoen) en2027 (EUR 5 miljoen) opgehoogd, aansluitend op de prioriteiten uit hetCoalitieakkoord wordt geïntensiveerd op gezondheid en vrouwenrechten.In 2026 en 2027 vindt daarnaast een correctie plaats op het verplichtingen-budget omdat in deze jaren nog niet voldoende verplichtingenbudgetbeschikbaar was om de verplichtingen aan te gaan voor de extra uitgavena.g.v. amendement Hirsch. De ophoging in 2028 betreft met name hettoevoegen van het verplichtingenbudget (EUR 125 miljoen) voor devoorziene bijdrage aan UNFPA Supplies voor 2029 t/m 2033. Hetkasbudget is reeds aanwezig. De ophoging in 2029 betreft met name hetverplichtingenbudget voor de kernfinanciering voor UNFPA(EUR 115 miljoen), UNAIDS (EUR 73 miljoen) en de WHO (EUR 38 miljoen)van 2030 t/m 2033, zodat de verplichting in 2029 kan worden aangegaan.Hiertoe wordt het verplichtingenbudget dat hiervoor gereserveerd stondin 2030 naar 2029 geschoven. Tot slot stijgt vanwege amendement Kröger(36 800 XVII, nr. 65) het verplichtingenbudget op artikel 3.3 structureel metEUR 750.000.UitgavenHet budget op artikel 3.1 (Mondiale gezondheid en SRGR) en 3.2(Vrouwenrechten en gendergelijkheid) stijgt in 2026 met EUR 11 miljoenen EUR 5 miljoen ten behoeve van de inzet op gezondheidszorg envrouwenrechten respectievelijk. In 2027 stijgt het budget op artikel 3.2 metEUR 5 miljoen. Daarnaast stijgt het uitgavenbudget op artikel 3.3structureel met EUR 750.000 vanwege de motie Kröger (36 800 XVII,nr. 65). Deze uitgaven worden gedekt uit verdeelartikel 5.4. Ookamendement Kröger (36 800 XVII, nr. 61) is aangenomen maar betreft dereeds beschikbare financiering voor het maatschappelijk middenveld opartikel 3.3 van deze begroting, en heeft geen budgettair beslag.Verder zijn als gevolg van de subsidietaakstelling uit het Coalitieakkoord(maatregel 63) de subsidiebudgetten verlaagd naar rato van het subsidie-budget in de begroting 2026. Dit leidt tot een bezuiniging van ongeveer1,5% op de subsidiebudgetten.In de jaren 2030 en 2031 ontstond een negatieve stand op verdeelar-tikel 5.4. Om hiervoor te corrigeren, moet worden omgebogen opODA-programma’s. Deze ombuiging is technisch verwerkt middels eenpro rata verdeling over de beleidsartikelen en zal bij een volgendbegrotingsmoment verder worden ingevuld. Voor artikel 3 gaat het omeen bedrag van EUR 6,6 miljoen in 2030 en EUR 7,2 miljoen in 2031.BudgetflexibiliteitTabel 11 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 32026Juridisch verplicht52%Bestuurlijk gebonden24%Beleidsmatig gereserveerd21%Nog niet ingevuld / vrij te besteden3% Op artikel 3.1 Mondiale gezondheid en SRGR zijn alle middelen voorna-melijk vastgelegd in meerjarige bijdrage-overeenkomsten en beschik-kingen. Bijdrages aan multilaterale organisaties beslaan bijna de helft vanTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 217 het budget. Hierdoor worden GFF, GAVI, GFATM, WHO, UNFPA enUNAIDS gesteund in de uitvoering van hun activiteiten. Het instrumentsubsidies is deels ingezet voor slotbetalingen op het aflopende VMMkader alsmede voor nieuwe initiatieven zoals activiteiten in Oekraïne. Viade ambassades worden bijdrages en subsidies verstrekt met behulp vangedelegeerde middelen voor lokale en regionale programma’s. Alleactiviteiten zijn in lijn met de Mondiale Gezondheidsstrategie 2023–2030.Vanuit artikel 3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid ontvangt onderandere UN Women en het Ukrainian Women’s Fund een rechtstreeksebijdrage. De beleidsmatig gereserveerde middelen hebben betrekking opde nieuw te ontwikkelen programma’s die invulling geven aan de motieHirsch c.s. bij de 1e suppletoire begroting (Kamerstuknr. 36 725 XVII,nr. 21).Subsidies zijn de voornaamste vorm van financiering in artikel 3.3.Maatschappelijk Middenveld. Het overgrote deel van het budget wordtjuridisch vastgelegd in subsidiebeschikkingen en bijdragen voor hetFOCUS programma en een klein gedeelte in de vorm van opdrachten voorde monitoring van het kader. Ten slotte worden bijdragen gedaan voorandere activiteiten op het gebied van het maatschappelijk middenveld.Voor artikel 3.4 zijn middelen juridisch vastgelegd ter afronding vanverplichtingen.Artikel 4: Vrede, veiligheid en duurzame ontwikkelingBudgettaire gevolgen van beleidTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 218 Tabel 12 Budgettaire gevolgen van beleid art. 4 Vrede, veiligheid en duurzame ontwikkeling (bedragen x € 1.000)Ontwerpbe-groting t(1)Mutaties viaNvW, moties,amendemen-ten en ISB(2)Vastgesteldebegroting t(3) = (1) + (2)Mutaties 1esuppletoirebegroting(4)Stand 1esuppletoirebegroting(5) = (3) + (4)Mutatie2027Mutatie2028Mutatie2029Mutatie2030Mutatie2031Art.Verplichtingen1.290.93301.290.933109.1411.400.07416.555– 158.862473.754– 403.7621.200.321Uitgaven1.089.89601.089.89658.4381.148.334– 4.436– 18.435– 6.436– 25.1351.202.4244.1Humanitaire Hulp474.8770474.87731.500506.377– 1.727– 1.727– 1.727– 9.912485.373Subsidies (regelingen)115.0000115.0005.000120.000– 1.727– 1.727– 1.727– 1.727120.273Noodhulpprogramma’s115.0000115.0005.000120.000– 1.727– 1.727– 1.727– 1.727120.273Bijdrage aan (inter-)nationaleorganisaties359.8770359.87726.500386.377000– 8.185365.100Noodhulpprogramma’s252.8600252.86026.500279.3605.00000– 8.185268.083Noodhulpprogramma’snon-ODA1.01701.01701.01700001.017UNHCR35.000035.000035.000– 2.00000035.000UNRWA11.000011.000011.00000001.000Wereldvoedselprogramma60.000060.000060.000– 3.00000060.000Nog te verdelen0000000000Nog te verdelen00000000004.2Migratie384.8150384.8150384.815– 12.184– 12.184– 184– 6.796444.590Subsidies (regelingen)14.650014.6503.70018.3503.381251– 184– 18412.816Opvang in de regio11.650011.6503.70015.3503.423293– 142– 1429.858Migratie en ontwikkeling3.00003.00003.000– 42– 42– 42– 422.958Bijdrage aan (inter-)nationaleorganisaties370.1650370.165– 3.700366.465– 15.565– 12.4350– 6.612431.774Opvang in de regio292.1650292.165– 3.700288.465– 3.565– 4350– 6.612323.774Migratie en ontwikkeling78.000078.000078.000– 12.000– 12.00000108.000Nog te verdelen0000000000Nog te verdelen00000000004.3Veiligheid en stabiliteit230.2040230.20426.938257.1429.475– 4.524– 4.525– 8.427272.461Subsidies (regelingen)69.940069.94035.934105.8748.984– 1.462– 487– 487102.884Legitieme stabiliteit13.000013.0003.50016.500– 4.966– 7.666– 9.666– 9.66612.684Inclusieve vredes- en politiekeprocessen13.300013.30017.70031.00013.8127.12410.09910.09926.099Functionerende rechtsorde43.640043.64014.73458.374138– 920– 920– 92064.101Opdrachten3000300450750– 750– 875– 975– 975350Inclusieve vredes- en politiekeprocessen3000300450750– 750– 875– 975– 975350Bijdrage aan (inter-)nationaleorganisaties159.9640159.964– 9.446150.5181.241– 2.187– 3.063– 6.965169.227Legitieme stabiliteit31.700031.700– 17.20014.500– 7.60015.30013.80013.80030.000Functionerende rechtsorde88.204088.204– 7.24680.958– 5.159– 17.487– 16.863– 20.76583.922Inclusieve vredes- en politiekeprocessen40.060040.06015.00055.06014.00000055.305Nog te verdelen0000000000Nog te verdelen0000000000Ontvangsten0000000000Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 219 ToelichtingVerplichtingenHet verplichtingenbudget op artikel 4 stijgt in 2026 en 2027 met cumulatiefEUR 74 miljoen als gevolg van de intensiveringen op humanitaire hulp enveiligheid en stabiliteit in 2026 en 2027.Verder wordt in de jaren 2026, 2027 en 2029 het verplichtingenbudget opartikel 4 opgehoogd en in de jaren 2028, 2030 en 2031 wordt het verplich-tingenbudget verlaagd. Dit betreffen met name verplichtingenschuivenom de verplichtingen voor de bijdragen aan WFP, UNHCR en UNRWA (art.4.1 Humanitaire hulp), het COMPASS programma en een nieuw subsidie-kader voor migratie (art. 4.2 Migratie) en de bijdragen aan UNDP en IDLO(art. 4.3 Veiligheid en stabiliteit) in het juiste ritme te zetten.UitgavenArtikelonderdeel 4.1 Humanitaire hulpHet budget op artikel 4.1 stijgt in 2026 met EUR 31,5 miljoen. Dit komt metname door een intensivering van EUR 30 miljoen ten behoeve vanhumanitaire hulp en de bescherming van mensen en hulpverleners geziencrises wereldwijd. Deze uitgaven worden gedekt uit verdeelartikel 5.4.Artikelonderdeel 4.2 MigratieIn het voorjaar van 2025 zijn op de BHO-begroting middelen vrijgemaaktvoor migratiepartnerschappen, in samenwerking met het Ministerie vanAsiel en Migratie. Van deze middelen wordt in zowel 2027 als in 2.028EUR 12 miljoen overgeheveld naar de begroting van AenM. Dezemiddelen worden omgelabeld van ODA naar non-ODA en ingezet voorniet-ODA’ble activiteiten ten behoeve van het bevorderen van terugkeeren het tegengaan van irreguliere migratie.Artikelonderdeel 4.3 Veiligheid en stabiliteitHet budget op artikel 4.3 stijgt in 2026 met EUR 26,9 miljoen. Dit is metname het gevolg van een intensivering van EUR 30 miljoen ten behoevevan inzet op het gebied van democratie, goed bestuur en conflictpreventieen vredesopbouw. Deze uitgaven worden gedekt uit verdeelartikel 5.4.Verder zijn als gevolg van de subsidietaakstelling uit het Coalitieakkoord(maatregel 63) de subsidiebudgetten verlaagd naar rato van het subsidie-budget in de begroting 2026. Dit leidt tot een bezuiniging van ongeveer1,5% op de subsidiebudgetten.In de jaren 2030 en 2031 ontstond een negatieve stand op verdeelar-tikel 5.4. Om hiervoor te corrigeren, moet worden omgebogen opODA-programma’s. Deze ombuiging is technisch verwerkt middels eenpro rata verdeling over de beleidsartikelen en zal bij een volgendbegrotingsmoment verder worden ingevuld. Voor artikel 4 gaat het omeen bedrag van EUR 18,7 miljoen in 2030 en EUR 20,5 miljoen in 2031.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 220 BudgetflexibiliteitTabel 13 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 42026Juridisch verplicht76%Bestuurlijk gebonden2%Beleidsmatig gereserveerd17%Nog niet ingevuld / vrij te besteden5% Het budget voor humanitaire hulp is voor het merendeel juridischverplicht.De bijdragen aan UNHCR, UNRWA en het Wereldvoedselprogramma zijnvoor 2026 geheel juridisch verplicht. Voor wat betreft de bijdragennoodhulpprogramma’s is ca. EUR 242 miljoen juridisch verplicht voor2026.In 2022 zijn meerjarige subsidies verleend aan de Dutch Relief Alliance(DRA) en het Nederlandse Rode Kruis onder het subsidiebeleidskaderHumanitaire hulp 2022–2026. Dit subsidieplafond is geheel benut.Daarnaast zijn voor de versterking van de Humanitaire sector 2024–2027subsidies verstrekt. Het begrote bedrag voor subsidies is voorEUR 100 miljoen juridisch verplicht.Het artikelonderdeel Migratie is voor 74% juridisch verplicht.De subsidies zijn geheel juridisch verplicht, volgend uit toekenningen uithet subsidiebeleidskader «Migration and Displacement 2023–2028».De bijdragen zijn juridisch verplicht voor ca. EUR 267 miljoen en lopendoor t/m 2027, dit betreft met name:–Het bilaterale partnerschapsprogramma PROSPECTS met de Wereld-bank, IFC, UNHCR, UNICEF en ILO.–Het bilaterale partnerschap programma COMPASS met IOM.–Bijdragen aan de opvang van vluchtelingen in de Afghanistan regio,Mena en Hoorn van Afrika.De programma’s op het gebied van veiligheid en stabiliteit (artikel 4.3) zijnvoor ca. 54% juridisch verplicht.Subsidies verstrekt uit centrale middelen betreft onder meer het strate-gische partnerschap met VNG-I. In 2024 zijn subsidies toegekend onderhet subsidiebeleidskader «Contributing to safe and peaceful societies».Onder functionerende rechtsorde zijn subsidies begroot voor o.a. TheHague Institute for Innovation of Law (HiiL), het International Center forTransitional Justic, Impunity Watch.De bijdragen verstrekt uit centrale middelen voor veiligheid en rechts-staatontwikkeling betreft o.a. het VN Peace Building Fund. Hiernaast zijnbijdragen voor veiligheid en rechtsorde verplicht aan het UN programmaGlobal Programme Rule of Law & Human Rights, UNDP-DPPA Jointprogramme conflict prevention, het Multi-Year Appeal van UNDPPA, IDEA,ICMP en IDLO.Onder opdrachten is het begrote bedrag volledig verplicht in een opdrachtaan de leerpartner voor het programma «Contributing to safe andpeaceful societies».Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 221 Artikel 5: Multilaterale samenwerking en overige inzetBudgettaire gevolgen van beleidTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 222 Tabel 14 Budgettaire gevolgen van beleid art. 5 Multilaterale samenwerking en overige inzet (bedragen x € 1.000)Ontwerpbe-groting t(1)Mutaties viaNvW, moties,amendemen-ten en ISB(2)Vastgesteldebegroting t(3) = (1) + (2)Mutaties 1esuppletoirebegroting(4)Stand 1esuppletoirebegroting(5) = (3) + (4)Mutatie2027Mutatie2028Mutatie2029Mutatie2030Mutatie2031Art.Verplichtingen667.303– 750666.553– 7.121659.432– 92712.528365.878– 89.91845.576Uitgaven451.529– 750450.779– 105.340345.439– 446.924– 302.968– 193.000– 347.960248.7615.1Multilaterale samenwerking142.0930142.0932.604144.697552552552– 1.934153.331Bijdrage aan (inter-)nationaleorganisaties142.0930142.0932.604144.697552552552– 1.934153.331UNIDO1.95001.95001.95000001.950UNDP10.000010.000010.000000010.000UNICEF10.000010.000010.000000013.000Speciale multilaterale activitei-ten7.21707.21707.217000– 2.48618.842Assistent deskundigenpro-gramma4.50004.50004.50000004.500Internationale FinanciëleInstellingen5.26405.2641.5006.76400004.324Middelenaanvullingenmultilaterale banken enfondsen94.479094.479094.479000091.480Kapitaalaanvullingen bijregionale ontwikkelingsbanken8.68308.6831.1049.7875525525525529.235Nog te verdelen0000000000Nog te verdelen00000000005.2Overig armoedebeleid101.8420101.842– 4.19197.651– 3.244– 568– 8– 1.71992.586Subsidies (regelingen)4.70904.709– 9523.757– 161– 161– 61– 613.993Kleine activiteiten posten encultuur en ontwikkeling4.05904.059– 9523.107– 152– 152– 52– 523.352Nationale SDG implementatie65006500650– 9– 9– 9– 9641Opdrachten290029002900000290Nationale SDG implementatie290029002900000290Bijdrage aan (inter-)nationaleorganisaties96.843096.843– 3.23993.604– 3.083– 40753– 1.65888.303UNESCO4.40004.40004.40000004.400Diverse ondersteunendeactiviteiten36.361036.361– 2.35034.011483.133133– 1.57820.191Kleine activiteiten posten encultuur en ontwikkeling30003001.4921.79210010000300Schuldverlichting55.579055.579– 3.56052.019– 3.560– 3.5600063.275Voorlichting op het terrein vanOntwikkelingssamenwerking2030203– 80123– 80– 80– 80– 80137Verdragsmiddelen Suriname0001.2591.2594090000Nog te verdelen0000000000Nog te verdelen00000000005.3Oekraïne (XVII)234.0000234.0000234.00000000Subsidies (regelingen)17.000017.000017.00000000Private Sector Ondersteuning15.000015.000015.00000000Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 223 Ontwerpbe-groting t(1)Mutaties viaNvW, moties,amendemen-ten en ISB(2)Vastgesteldebegroting t(3) = (1) + (2)Mutaties 1esuppletoirebegroting(4)Stand 1esuppletoirebegroting(5) = (3) + (4)Mutatie2027Mutatie2028Mutatie2029Mutatie2030Mutatie2031Verbeteren drinkwater ensanitatie2.00002.00002.00000000Opdrachten00019.63519.63500000Energieherstel00019.63519.63500000Bijdrage aan agentschappen3650365036500000Rijksdienst voor ondernemendNederland3650365036500000Bijdrage aan (inter-)nationaleorganisaties166.6350166.63530.365197.00000000Humanitaire hulp18.000018.0001.00019.00000000Steun en wederopbouwOekraïne via IFIs55.000055.00058.000113.00000000Energieherstel72.635072.635– 29.63543.00000000Legitieme stabiliteit10.000010.0001.00011.00000000Gezondheidszorg10.000010.000010.00000000OESO1.00001.00001.00000000Nog te verdelen50.000050.000– 50.000000000Onverdeelde programmamid-delen Oekraïne (XVII)50.000050.000– 50.0000000005.4Nog te verdelen i.v.m.wijzigin-gen BNI en/of toerekeningen– 26.406– 750– 27.156– 103.753– 130.909– 444.232– 302.952– 193.544– 344.3072.844Nog te verdelen i.v.m.wijzigin-gen BNI en/of toerekeningen– 26.4060– 26.406– 103.753– 130.159– 443.482– 302.202– 192.794– 343.5572.844Nog te verdelen i.v.m.wijzigin-gen BNI en/of toerekeningen– 26.4060– 26.406– 103.753– 130.159– 443.482– 302.202– 192.794– 343.5572.844Ontvangsten34.354034.35467835.0324054196093728.665Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 224 Tabel 15 Uitsplitsing ontvangsten voor beleid art. 5 Multilaterale samenwerking en overige inzet (bedragen x € 1.000)Ontwerpbe-groting t(1)Mutaties viaNvW, moties,amende-menten en ISB(2)Vastgesteldebegroting t(3) = (1) + (2)Mutaties 1esuppletoirebegroting(4)Stand 1esuppletoirebegroting(5) = (3) + (4)Mutatie2027Mutatie2028Mutatie2029Mutatie2030Mutatie2031Art.Ontvangsten34.354034.35467835.0324054196093728.6655.20Ontvangsten en restituties metbetrekking tot leningen13.078013.07867813.756405419609377.489Ontvangsten en restituties metbetrekking tot leningen13.078013.07867813.756405419609377.489Ontvangsten en restituties metbetrekking tot leningen13.078013.07867813.756405419609377.4895.21Ontvangsten OS21.276021.276021.276000021.176Ontvangsten OS21.276021.276021.276000021.176Ontvangsten OS21.276021.276021.276000021.176Tabel 16 Uitsplitsing verplichtingen voor beleid art. 5 Multilaterale samenwerking en overige inzet (Eerste suppletoire begroting) (bedragen x € 1.000)StandontwerpbegrotingMutatiesvia NvW,moties,amende-menten enISBVastge-steldebegrotingMutaties 1esuppletoirebegrotingStand 1esuppletoirebegrotingMutaties 1esuppletoirebegrotingMutaties 1esuppletoirebegrotingMutaties 1esuppletoirebegrotingMutaties 1esuppletoirebegrotingMutaties 1esuppletoirebegroting2026202620262026202620272028202920302031(1)(2)(3)=(1+2)(4)(5)=(3+4)Verplichtingen667.303– 750666.553– 7.121659.432– 92712.528365.878– 85.72150.170garantieverplichtingen0000000000overige verplichtingen667.3030667.303– 7.121660.182– 17713.278366.628– 84.97150.170Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 225 Tabel 17x EUR duizend202620272028202920302031Stand MJN2026– 26.406398.027314.911214.224346.193–A) Extrapolatie357.648B) Asieltoerekening717.627– 112.901– 269.260– 315.976– 294.152– 281.288C) BNI-koppeling– 79.672– 100.211– 87.515– 87.081– 86.953– 114.506D) ODA-overschrijding 2025– 46.909E) Overboekingen naar andere begrotingen binnende HGIS– 37.733– 16.316– 4.8071.8322.3262.326F) ODA kasschuif– 545.000245.00075.000225.000––G) Overboekingen binnen de BHO-begroting– 112.816– 40.804– 1.395– 1.39551.60557.655H) Effect Rijksbrede prijsbijstellingstaakstelling––– 14.975– 15.924– 17.133– 18.991I) Effect coalitieakkoord dekking steun aan Oekraïne–– 419.000––––Stand VJN2026– 130.909– 46.20511.95920.6801.8862.844 ToelichtingVerplichtingenHet verplichtingenbudget op artikel 5 wordt bij deze Eerste suppletoirebegroting gewijzigd. Het verplichtingenbudget ten behoeve van dekernbijdragen aan UNDP en UNICEF wordt van 2030 naar 2029 geschovenwaardoor het verplichtingenbudget in 2030 wordt verlaagd metEUR 86 miljoen en in 2029 wordt verhoogd met EUR 86 miljoen.Daarnaast wordt in 2.029 EUR 280 miljoen aan verplichtingenbudgetopgeboekt vanwege voorziene middelenaanvullingen aan multilateralebanken en fondsen. Tot slot daalt vanwege amendement Kröger(36 800 XVII, nr. 65) het verplichtingenbudget op artikel 5.2 metEUR 750.000 tot en met 2030.UitgavenIn de jaren 2030 en 2031 ontstond een negatieve stand op verdeelar-tikel 5.4. Om hiervoor te corrigeren, moet worden omgebogen opODA-programma’s. Deze ombuiging is technisch verwerkt middels eenpro rata verdeling over de beleidsartikelen en zal bij een volgendbegrotingsmoment verder worden ingevuld. Voor artikel 5 gaat het omeen bedrag van EUR 4,2 miljoen in 2030 en EUR 4,6 miljoen in 2031.Verder zijn als gevolg van de subsidietaakstelling uit het Coalitieakkoord(maatregel 63) de subsidiebudgetten verlaagd naar rato van het subsidie-budget in de begroting 2026. Dit leidt tot een bezuiniging van ongeveer1,5% op de subsidiebudgetten.Artikelonderdeel 5.2 Overig armoedebeleidHet kasbudget op artikelonderdeel 5.2 wordt per saldo verlaagd van 2026tot en met 2029 vanwege een overboeking naar het Ministerie vanFinancien in verband met de Nederlandse bijdrage aan IDA21. Daar staattegenover dat het budget in 2026 – en in beperkte mate ook in 2027 – ookstijgt doordat het budget voor de Verdragsmiddelen Suriname opnieuwbeschikbaar wordt gesteld.Artikelonderdeel 5.3 OekraïneOp artikelonderdeel 5.3 worden de technische mutaties verwerkt dievoortkomen uit eerder aangekondigde energiesteun ten behoeve vanOekraïne. Hierdoor wordt in totaal EUR 48 miljoen technisch herschiktbinnen het artikelonderdeel, in lijn met de inzet uit Kamerbrief 36 045,Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 226 nummer 239 en Kamerbrief 36 045, nummer 265. Daarnaast wordtEUR 2 miljoen gealloceerd voor de bestrijding van kindontvoering viaUNDP (in lijn met Kamerbrief 36 045, nummer 269).Artikelonderdeel 5.4 Nog te verdelen i.v.m. wijzigingen BNI en/oftoerekeningenHieronder wordt een overzicht gepresenteerd van de mutaties die hebbenplaatsgevonden op het verdeelartikel. Het totaal van de tabel komtovereen met de mutatie die is opgenomen in de eerste suppletoirebegroting.Bovenstaande tabel wordt hieronder toegelicht.–A) De extrapolatie is een technische mutatie in verband met hettoevoegen van het jaar 2031 aan de begrotingshorizon.–B) Het budget op verdeelartikel 5.4 stijgt in 2026 met EUR 718 miljoenvanwege de neerwaartse bijstelling van de raming voor asieluitgavenop de begroting van Asiel en Migratie. Hier staat tegenover dat ermeeruitgaven verwacht worden vanaf 2027.–C) Het ODA-budget daalt omdat de BNI-groei bij CEP2026 neerwaartsis bijgesteld ten opzichte van de laatst verwerkte raming (CEP2025). Ditleidt tot een verlaging van het totale ODA-budget.–D) De ODA-overschrijding van 2025 wordt in 2026 in minderinggebracht op het ODA-budget conform gebruikelijke systematiek.–E) Als gevolg van de HGIS-besluitvorming worden diverse overboekin-gen binnen de HGIS verwerkt. Dit betreft onder meer budget voorloon- en prijsbijstellingen, de bijdrage van de HGIS aan de kosten voormedische evacuaties uit Gaza in 2025 en een intertemporele herschik-king met het non-ODA budget.–F) Een deel van de middelen die in 2026 beschikbaar komen opartikel 5.4 vanuit de begroting van Asiel en Migratie wordt doorge-schoven naar latere jaren ten behoeve van doelmatige besteding.–G) Dit is het saldo van diverse overboekingen binnen de BHO-begroting. In 2026 wordt een deel van het budget ingezet vooraanvullende programmering. Verder daalt het uitgavenbudget op 5.4jaarlijks met EUR 750.000 t/m 2030 vanwege amendement Kröger(36 800 XVII, nr. 65).–H) In de augustusbesluitvorming 2025 is besloten tot een Rijksbredetaakstelling op de prijsbijstellingstranche van 2026. Deze taakstellingheeft ook effect op het beschikbare ODA-budget.–I) Met het coalitieakkoord tussen D66, VVD en CDA is afgesproken datNederland onverminderde steun blijft leveren aan Oekraïne. In 2027wordt een deel van de dekking hiervoor gevonden binnen de BHO-begroting, waardoor het budget op artikel 5.4 wordt verlaagd metEUR 419 miljoen.BudgetflexibiliteitTabel 18 Geschatte budgetflexibiliteit artikel 52026Juridisch verplicht45%Bestuurlijk gebonden42%Beleidsmatig gereserveerd13%Nog niet ingevuld / vrij te besteden0% Binnen artikel 5.1 multilaterale samenwerking is 69% juridisch verplicht endit heeft betrekking op de verplichte UNIDO-contributie; hetJPO-programma en diverse TA-fondsen op basis van reeds aangeganeverplichtingen; en middelen- en kapitaalaanvullingen van regionaleTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 227 ontwikkelingsbanken op basis van overeengekomen betaalschema’s. Voorartikel 5.2 geldt dat 63% juridisch verplicht is voor de verplichte UNESCO-contributie en de schuldverlichting (MDRI-compensatie) op basis vanovereengekomen betaalschema’s.Voor artikel 5.3 Oekraïne geldt dat 20% juridisch verplicht is, met namevoor de bijdrage aan het Ukraine Energy Support Fund (UESF). De overigeuitgaven voor niet-militaire steun aan Oekraïne zijn bestuurlijk gebonden.Berekening ODA-budget 2026–2031 en raming ODA-prestatie2026–2031Conform de vorig jaar opgestelde Kabinetsreactie op het AIV-advies «Eenstabiel en voorspelbaar ODA-budget», wordt het ODA-budget één keer perjaar bijgesteld.2 Hierdoor wordt het ODA-budget bij HGIS-nota 2026 nietlanger geactualiseerd op basis van de bni-koppeling. Dit voorjaar wordthet ODA-budget wel geactualiseerd op basis van de bni-koppeling. Datleidt tot een aanpassing van het Rijksbrede ODA-budget. Ook deverwerking van het coalitieakkoord en de voorjaarsbesluitvorming 2026leiden tot aanpassingen van het budget. De wijzigingen in de omvang vanhet ODA-budget en de effecten op de ODA-prestatie zijn hieronderweergegeven.x EUR miljoen202620272028202920302031ODA-stand HGIS-nota 20266.746.6.118.5.784.6.123.6.343.A)Extrapolatie6.429B)BNI-bijstelling CEP2025-CEP2026– 80– 100– 88– 87– 87– 115C)ODA-overschrijding 2025– 47D)ODA kasschuif voorjaarsnota 2026– 54524575225E)Kasschuif intensivering ontwikkelingssamenwerkingcoalitieakkoord– 24560185F)Effect Rijksbrede prijsbijstellingstaakstelling– 15– 16– 17– 19G)Overig7– 20– 12– 1– 1H)Effect coalitieakkoord intensivering ontwikkelingssamenwer-king257257257257257I)Effect coalitieakkoord dekking Oekraïne 2027 (BHO)– 41900J)Effect coalitieakkoord niet-militaire steun Oekraïne (saldo)231410415K)Effect coalitieakkoord taakstellingen op apparaat en subsidie– 17– 18– 23– 30– 30ODA-budget voorjaarsnota 20266.082.6.050.6.454.6.894.6.650.6.521af: geraamde ontvangsten– 31– 30– 30– 29– 29– 29Netto ODA / ODA Grand Equivalent6.051.6.020.6.424.6.865.6.621.6.493Raming bni (op basis van CEP2026, in miljarden euro)1218,921262,141315,651365,061415,721461,36Netto ODA in % van het bni0,50%0,48%0,49%0,50%0,47%0,44% In bovenstaande tabel wordt een overzicht gepresenteerd van de opbouwvan het ODA-budget en de hieraan gekoppelde ODA-prestatie. Doorafronding kan een verschil ontstaan. Hieronder volgt een toelichting op deonderdelen, die gezamenlijk de omvang van het totale ODA-budgetbepalen, waarbij de stand HGIS-nota 2026 als startpunt wordt genomen:–A: Begrotingsjaar 2031 is toegevoegd aan de meerjarenperiode.–B: Het kabinet actualiseert het ODA-budget op basis van de bni-koppeling.–C: De overschrijding van het ODA-budget in 2025 is zoals gebruikelijkin het voorjaar van 2026 in mindering gebracht op het totale ODA-budget.2Kamerstuk 36 600 XVII, nr. 79Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 228 –D: Zoals toegelicht in deze begroting is er een kasschuif doorgevoerdop het ODA-budget.–E: Zoals toegelicht in de Voorjaarsnota is er een kasschuif doorgevoerdop het ODA-budget op de Aanvullende Post.–F: Bij Miljoenennota 2026 is een deel van de reservering voor deprijsbijstelling 2026 vanaf 2028 ingezet ter dekking van structureleproblematiek. Het ODA-budget deelt ook in deze taakstelling.–G: Betreft overige en kleinere mutaties die een effect hebben op hettotaal beschikbare ODA-budget.–H t/m K: Dit zijn de budgettaire effecten van het coalitieakkoord op hetrijksbrede ODA-budget.Bovenstaande resulteert in de raming van het ODA-budget 2026–2031. Hetgerealiseerde ODA-budget in 2025 en de bijbehorende ODA-prestatiezullen zoals gebruikelijk worden opgenomen in het HGIS-jaarverslag 2025.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 229 Meerjarige juridische verplichtingenTabel 192026BUDGET2027BUDGET2028BUDGET2029BUDGET2030BUDGET2031BUDGETTotaal budget artikel 1637618606643630630Totaal vrije ruimte artikel 1271500001.1 Duurzaam handels- en investeringssysteem, inclusief MVO333436383737wv. Juridisch verplicht1730000wv. Bestuurlijk verplicht161616161616wv. Beleidsmatig gereserveerd01520222121Totaal vrije ruimte0000001.2 Nederlandse handels- en investeringsbevordering1039796959494wv. Juridisch verplicht492713131313wv. Bestuurlijk verplicht547070707070wv. Beleidsmatig gereserveerd0013121111Totaal vrije ruimte0000001.3 Handel en economie voor ontwikkeling501487474510499499wv. Juridisch verplicht374325219219219219wv. Bestuurlijk verplicht100147255255255255wv. Beleidsmatig gereserveerd000362525Totaal vrije ruimte27150000 2026BUDGET2027BUDGET2028BUDGET2029BUDGET2030BUDGET2031BUDGETTotaal budget artikel 28828669601.0381.0221.021Totaal vrije ruimte artikel 257181171692912.1 Voedselzekerheid381386437480473473wv. Juridisch verplicht2731939236230wv. Bestuurlijk verplicht171717171717wv. Beleidsmatig gereserveerd92176320331313260Totaal vrije ruimte009961201952.2 Water253274322359355354wv. Juridisch verplicht1731156646280wv. Bestuurlijk verplicht173434343434wv. Beleidsmatig gereserveerd64125223280269261Totaal vrije ruimte000024592.3 Klimaat248207200199194194wv. Juridisch verplicht22811619844wv. Bestuurlijk verplicht113880787876wv. Beleidsmatig gereserveerd44593918777Totaal vrije ruimte579212536 2026BUDGET2027BUDGET2028BUDGET2029BUDGET2030BUDGET2031BUDGETTotaal budget artikel 3565529550586580578Totaal vrije ruimte artikel 316401101922363533.1 Mondiale gezondheid en SRGR395381430467461482wv. Juridisch verplicht2592412031156464wv. Bestuurlijk verplicht202020202020wv. Beleidsmatig gereserveerd1058697141141141Totaal vrije ruimte11341101912362573.2 Vrouwenrechten en gender27260000wv. Juridisch verplicht83wv. Bestuurlijk verplicht00wv. Beleidsmatig gereserveerd1418Totaal vrije ruimte5500003.3 Maatschappelijk middenveld14212112011911996wv. Juridisch verplicht2615151500wv. Bestuurlijk verplicht1151051041031180wv. Beleidsmatig gereserveerd111110Totaal vrije ruimte00000963.4 Onderwijs100000wv. Juridisch verplicht1wv. Bestuurlijk verplicht0wv. Beleidsmatig gereserveerd0Totaal vrije ruimte000000Bijlage 1:Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 230 2026BUDGET2027BUDGET2028BUDGET2029BUDGET2030BUDGET2031BUDGETTotaal budget artikel 41.1481.0841.0971.2231.2041.202Totaal vrije ruimte artikel6076752394067444.1 Humanitaire Hulp506444454494486485wv. Juridisch verplicht448215500wv. Bestuurlijk verplicht000000wv. Beleidsmatig gereserveerd28423449451451122Totaal vrije ruimte300038353634.2 Migratie385385393452445445wv. Juridisch verplicht28328738500wv. Bestuurlijk verplicht3119999wv. Beleidsmatig gereserveerd9944318315313302Totaal vrije ruimte043281241231344.3 Veiligheid en stabiliteit257256251277273272wv. Juridisch verplicht1405738352525wv. Bestuurlijk verplicht2110101000wv. Beleidsmatig gereserveerd6615515515500Totaal vrije ruimte30344877248247 2026BUDGET2027BUDGET2028BUDGET2029BUDGET2030BUDGET2031BUDGETTotaal budget artikel 5476262247251247246Totaal vrije ruimte artikel 50030005.1 Multilaterale samenwerking145140150156154153wv. Juridisch verplicht1049459363127wv. Bestuurlijk verplicht131844292929wv. Beleidsmatig gereserveerd282847919497Totaal vrije ruimte0000005.2 Overig armoedebeleid9810492959393wv. Juridisch verplicht636363605353wv. Bestuurlijk verplicht044444wv. Beleidsmatig gereserveerd353722313636Totaal vrije ruimte0030005.3 Oekraïne (XVII)234195000wv. Juridisch verplicht4700000wv. Bestuurlijk verplicht187195000wv. Beleidsmatig gereserveerd000000Totaal vrije ruimte000000 Conform de toezegging tijdens de begrotingsbehandeling van debegroting BHOS 2024 d.d. 31 januari 2024 bevat dit onderdeel eenmeerjarige uitwerking van de juridisch verplichte budgetten inclusief eentoelichting. Daarnaast zijn de bedragen weergegeven die bestuurlijkgebonden zijn op grond van bestuursovereenkomsten, convenanten metkoepels en/of decentrale overheden, politieke toezeggingen e.d., debedragen die beleidsmatig gereserveerd zijn en de bedragen die vrij tebesteden zijn.ToelichtingArtikel 1: Duurzame economische ontwikkeling, handel eninvesteringenDe programmering van artikel 1 bestaat uit meerjarige juridischeovereenkomsten waaruit een verdeling van de uitgaven over de jarenplaatsvindt waarvoor de overeenkomst is aangegaan.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 231 Voor sub-beleidsartikel 1.1 Duurzame handelsystemen, zijn er diverseprogramma’s ter bestrijding van kinderarbeid en ter bevordering vanIMVO.Voor sub-beleidsartikel 1.2 Nederlandse handels- en investeringsbevor-dering, gaat het om programma’s met uitvoeringspartners RVO (o.a.Starters International Business, handelsmissies) en Invest International(o.a. Dutch Trade and Investment Fund). De programma’s met RVO zijn inhet lopende jaar juridisch verplicht en in de jaren erna bestuurlijkgebonden.Voor sub-beleidsartikel 1.3 Handel en economie voor ontwikkeling, zijnmeerjarige verplichtingen aangegaan op het terrein van onder anderefinanciële sector ontwikkeling en duurzame productie en handel. Voorinfrastructuur ontwikkeling worden de regelingen DRIVE, D2B en ORIOdoor Invest International uitgevoerd. Tevens worden een aantalprogramma’s door RVO uitgevoerd, waaronder de programma’s voor decombi-aanpak. RVO en Invest International gaan verplichtingen aan die inlatere jaren tot uitbetaling komen. Deze zijn juridisch verplicht. Verplich-tingen die onder deze programma’s in 2027 en verder worden aangegaanzijn bestuurlijk gebonden. De uitvoeringskosten die RVO en InvestInternational maken voor de uitvoering van de programma’s zijn in 2026juridisch verplicht en in 2027 en verder bestuurlijk gebonden.Artikel 2: Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water enklimaatDe programmering onder artikel 2 bestaat uit meerjarige juridischeovereenkomsten waaruit een verdeling van de uitgaven over de jarenplaatsvindt waarvoor de overeenkomst is aangegaan.Voor de sub-beleidsartikelen 2.1 Voedselzekerheid en 2.2 Water wordt eengroot deel van de budgetten gealloceerd op basis van meerjarigelandenstrategieën van posten, voor zover deze kaders nog niet juridischzijn verplicht, valt het overige deel van dit financiële meerjarige kaderonder beleidsmatige verplichtingen omdat Nederland daarover bilateraleafspraken maakt als een betrouwbare en voorspelbare partner inontwikkelingssamenwerking.Het sub-beleidsartikel 2.3 Klimaat bevat verplichtingen voor multilateraleklimaatfinanciering en klimaatafspraken zoals bijdragen aan de GlobalEnvironment Facility, Green Climate Fund, UNEP en verdragscontributiesin het kader van het Kyoto en Montreal protocol.Artikel 3: Sociale vooruitgangOp artikel 3.1 Gezondheidszorg zijn alle middelen voornamelijk vastgelegdin meerjarige bijdrage-overeenkomsten en beschikkingen. Bijdrages aanmultilaterale organisaties beslaan bijna de helft van het budget. Hierdoorworden GFF, GAVI, GFATM, WHO, UNFPA en UNAIDS gesteund in deuitvoering van hun activiteiten. Het instrument subsidies is deels ingezetvoor slotbetalingen op het aflopende VMM kader alsmede voor nieuweinitiatieven zoals activiteiten in Oekraïne. Via de ambassades wordenbijdrages en subsidies verstrekt met behulp van gedelegeerde middelenvoor lokale en regionale programma’s. Alle activiteiten zijn in lijn met deMondiale Gezondheidsstrategie 2023–2030.Vanuit artikel 3.2 Vrouwenrechten en gendergelijkheid ontvangen onderandere UN Women en het Ukrainian Women’s Fund een rechtstreeksebijdrage. De beleidsmatig gereserveerde middelen hebben betrekking opTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 232 de nieuw te ontwikkelen programma’s die invulling geven aan de motieHirsch c.s. bij de 1e suppletoire begroting (Kamerstuknr. 36 725 XVII,nr. 21).Subsidies zijn de voornaamste vorm van financiering in artikel 3.3.Maatschappelijk Middenveld. Het overgrote deel van het budget wordtjuridisch vastgelegd in subsidiebeschikkingen en bijdrages voor hetFOCUS programma en een klein gedeelte in de vorm van opdrachten voorde monitoring van het kader. Ten slotte worden subsidies voor andereactiviteiten op het gebied van het maatschappelijk middenveld beschikt.Voor artikel 3.4 zijn enkel middelen beschikbaar voor de afronding vanjuridische verplichtingen.Artikel 4: Vrede, veiligheid en duurzame ontwikkelingDe programmering onder artikel 4 bestaat uit meerjarige juridischeovereenkomsten waaruit een verdeling van de uitgaven over de jarenplaatsvindt waarvoor de overeenkomst is aangegaan.Voor artikel 4.1 Humanitaire hulp wordt in 2026 een groot deel van hetbudget t/m 2029 meerjarig juridisch verplicht. Dit betreft onder andere debijdragen aan VN-organisaties (WFP, UNHCR, UNRWA), CERF, UNICEF-thematische humanitaire financiering en UNOCHA. Subsidies aan deDutch Relief Alliance en het Rode Kruis zijn t/m 2026 toegekend.Daarnaast zijn er subsidies uit hoofde van het subsidiebeleidskader«Versterking van de Humanitaire Sector 2024–2027» t/m 2027 toegekend.Voor artikel 4.2 Migratie liggen de middelen meerjarig juridisch vast. Hetbetreft hier met name het PROSPECTS programma (2024–2027),COMPASS (t/m 2027) en programmering in de Afghanistan regio (t/m2027). Vanaf 2028 wordt hiervoor nieuwe programmering voorzien.Subsidies die zijn toegekend op het subsidiebeleidskader «Migration andDisplacement 2023–2028» lopen uiterlijk tot en met 2029.Met betrekking tot artikel 4.3 Veiligheid en stabiliteit is een deel van hetprogramma via gedelegeerde landenprogramma’s vastgelegd. Het deelwat van deze gedelegeerde middelen niet juridisch is vastgelegd isopgenomen onder bestuurlijk gebonden. De bijdrage aan het PeaceBuilding Fund is verplicht t/m 2026. Er zijn subsidies toegekend uit hetsubsidiebeleidskader «Contributing to Peaceful and Safe Societies2024–2031» die uiterlijk in 2031 aflopen.Artikel 5: Multilaterale samenwerking en overige inzetBinnen artikel 5.1 zijn de verplichtingen voor de middelen- en kapitaalaan-vullingen die vanaf 2027 worden aangegaan met de regionale ontwikke-lingsbanken als beleidsmatig gereserveerd aangegeven, er is nog geenzicht op hoe hoog deze aanvullingen zullen zijn, de reserveringen zijn tergrootte van de voorgaande aanvullingen. De jaarlijkse bijdrage aanMOPAN is bestuurlijk verplicht gezien het lidmaatschap. De kernfinancie-ringen van UNDP en UNICEF zijn per 2026 opgenomen als beleidsmatiggereserveerd, na goedkeuring van de BHO-begroting 2026 door hetparlement worden deze verplichtingen aangegaan. De financiering vanoverige (m.n. Technische Assistentie) programma’s is voor de komendejaren beleidsmatig gereserveerd. De bijdragen aan UNESCO in 2026 enverder zijn verplichte bijdragen die als juridisch verplicht zijn aangemerktbinnen artikel 5.2 De uitgaven voor schuldverlichting liggen tot en met2029 grotendeels juridisch vast; de nieuwe verplichtingen voor schuldver-Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 233 lichting HIPC IDA-22 is als beleidsmatig gereserveerd aangegeven evenalsde voorgenomen overige programma’s.Van de uitgaven voor niet-militaire steun aan Oekraïne is een deeljuridisch verplicht, met name voor de bijdrage aan het Ukraine EnergySupport Fund (UESF). De overige uitgaven voor niet-militaire steun aanOekraïne zijn bestuurlijk gebonden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 36 915 XVII, nr. 234