Verslag Energieraad 17 maart 2025

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202521 501-33Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en EnergieNr. 1124 BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 15 april 2025Bijgevoegd vindt u het verslag van de formele Energieraad die op17 maart 2025 plaatsvond in Brussel. Middels deze brief geeft het kabinetook opvolging aan de motie van het Kamerlid Kröger1 over het inventari-seren in de EU hoe de Amerikaanse klimaatwetenschap ondersteund kanworden.Zoals ik eerder in de Kamer heb aangegeven volg ik de ontwikkelingen inde VS op de voet en ben ik bezorgd over recente ontwikkelingen die deveiligheid van klimaatwetenschap en klimaatdata ondermijnen. Het isduidelijk dat de Trump administratie besloten heeft om uit het Akkoordvan Parijs te stappen, en ook bezig is om binnenlands en in andereinternationale kaders klimaatactiviteiten en klimaatwetenschap tebeperken. Zo is de hoofdklimaatwetenschapper bij NASA, dr. Kate Calvin,tevens co-voorzitter van werkgroep III (mitigatie) van het Intergovern-mental Panel on Climate Change (IPCC), ontslagen en haar ondersteu-nende technische staf (TSU) voor de IPCC-werkgroep ontbonden.Daarmee komt ook het functioneren van het IPCC en het tijdig starten vanhet opstellen van de nieuwe IPCC rapporten in het geding. Om dezerapporten uiterlijk in 2028 gereed te hebben voor de volgende globalstocktake onder het Akkoord van Parijs moet dit jaar het selectieprocesvan de auteurs worden afgerond. Dr. Calvin werkt inmiddels zonderondersteunend team door vanuit de Universiteit van Washington.Europese en andere landen hebben in IPCC kader informeel besprokenover hoe aan Dr. Calvin ondersteuning zou kunnen worden geboden en eris informeel contact om de bereidheid tot ondersteuning aan te geven.De ontslagen en bezuinigingen bij federale instellingen in de VS raken deklimaatklimaatwetenschap in veel bredere zin. Hierdoor wordt bijvoor-beeld ook belangrijk klimaatonderzoek stopgezet evenals het bijhouden enbeheer van langjarige klimaatdatasets. Conform mijn toezegging aan hetKamerlid Kröger tijdens het Commissiedebat van 5 maart jl. is het mijn1Kamerstuk 21 501-33, nr. 1117. kst-21501-33-1124ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11241 inzet om in Europees verband samen te werken om de belangrijkstedatasets veilig te stellen en Amerikaanse wetenschappers optimaal teondersteunen. Hierover blijf ik met Europese en andere collega’s ingesprek en op de aanstaande informele Milieuraad (28–29 april) zalNederland in het geagendeerde beleidsdebat over desinformatie m.b.t.milieu- en klimaatbeleid oproepen tot een sterke Europese samenwerkingen inzet op het ondersteunen van klimaatwetenschap en het veiligstellenvan klimaatdata wereldwijd.De Minister van Klimaat en Groene Groei,S.Th.M. HermansTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11242 Verslag formele Energieraad 17 maart 2025Op maandag 17 maart vond in Brussel de formele Energieraad plaats. DeRaad stond hoofdzakelijk in het teken van de mededeling van de EuropeseCommissie over het Actieplan voor Betaalbare Energieprijzen en deEU-energieveiligheidsarchitectuur. Ook stonden enkele diversenpunten opde agenda.Beleidsdebat over het Actieplan voor Betaalbare EnergieprijzenTijdens de Raad spraken de Ministers voor het eerst sinds de publicatie op26 februari over het Actieplan voor Betaalbare Energieprijzen. DeEurocommissaris voor Energie en Wonen, Dan Jørgensen, gaf eenintroductie. De Commissie duidde de noodzaak van het actieplan omenergieprijzen te verlagen voor huishoudens en bedrijven en benadruktehet belang om de energietransitie door te zetten. Juist in de huidigegeopolitiek turbulente tijden is het van belang afhankelijkheid van fossieleenergie af te bouwen en de opschaling van schone energie te versnellen.Concreet noemde de Commissie het belang van meer marktintegratie,fysieke interconnecties, slimmere en flexibelere netwerktarieven,digitalisering en het streven naar een genuine Energy Union. DeCommissie gaf ook aan dat de gasmarkt transparanter moet opereren. Omte zorgen voor langetermijnprijsstabiliteit voor industriële consumentenverwees de Commissie naar maatregelen uit het actieplan om langeter-mijncontracten te stimuleren, zoals onder andere door een pilot van deEuropese Investeringsbank (EIB) voor het faciliteren van Power-Purchase-Agreements (PPA’s). Ook lichtte de Commissie toe dat vergunningproce-dures voor de aanleg van energie-infrastructuur versneld moeten worden.Op korte termijn kunnen lidstaten de energiebelasting en heffingenverlagen.Alle lidstaten erkenden dat hoge energieprijzen moeten wordenaangepakt om hiermee de concurrentiekracht van de EU te vergroten. Omdit te bereiken riep een groot deel van de lidstaten op tot een verdereuitrol van (grensoverschrijdende) elektriciteitsinfrastructuur en dedaarmee samenhangende versterking van interconnecties. Veel lidstatenwezen hierbij op het belang van voldoende financiering zoals doorverruiming van de Connecting Europe Facility (CEF-fonds) voor energie ensommige op de noodzaak voor een eerlijk kostendelingsmechanisme voorde aanleg van nieuwe infrastructuur. Meerdere lidstaten benadrukten hetbelang van versnelde uitrol van hernieuwbare energie. Andere lidstatenbenadrukten voorstander te zijn van een technologieneutrale aanpak enextra inzet op kernenergie om de koolstofuitstoot omlaag te brengen. Veellidstaten herhaalden het belang van versnelling van vergunningproce-dures, voor zowel hernieuwbare energieprojecten als voor bijvoorbeeldde ontwikkeling van kleine modulaire kernreactoren (SMR’s). Veellidstaten pleitten voor versimpeling en meer harmonisatie van capaci-teitsmechanismen. Nederland benadrukte dat veel elementen uit hetActieplan in lijn zijn met de eerder uitgedragen inzet van Nederland terversterking van de interne energiemarkt door betere interconnectie,sterkere harmonisatie van de methodologie van de netwerktarieven,versnelling van vergunningprocedures en rechtvaardige kostendelingvoor nieuwe grensoverschrijdende projecten voor de aanleg van nieuweenergie-infrastructuur op zee. Ook enkele andere lidstaten benadruktenhet belang van meer harmonisatie van de netwerktariefmethodologie enkostendeling voor infrastructuur.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11243 Beleidsdebat over de EU-energiezekerheidsarchitectuurDe Commissie introduceerde het beleidsdebat door aandacht te vragenvoor de toename van concrete aanvallen op het energiesysteem. DeCommissie gaf aan dat gedurende de energiecrisis in 2022 zwakke plekkenin het energiesysteem zichtbaar zijn geworden en dat we moeten werkenaan een energiesysteem dat veilig, betaalbaar en weerbaar is. DeCommissie benoemde de volgende bedreigingen voor het energie-systeem: fysieke aanvallen, cyberaanvallen en klimaatrisico’s zoalstoenemende hevige stormen en hittegolven. De Commissie werkt aan eenherziening van het EU-energieveiligheidsraamwerk, die wordt verwacht in2026. Ook verwees de Commissie naar haar gepubliceerde EU actieplanvoor kabelveiligheid2. De Commissie gaf aan dat de inzet is om deenergiezekerheid te borgen door preventie, detectie, respons enparaatheid beter te coördineren.Alle lidstaten erkenden het belang van een betaalbaar, veilig en weerbaarenergiesysteem in de EU, zeker in de huidige geopolitieke context. Om deenergiezekerheid te vergroten wezen veel landen op het belang vandiversificatie van energiebronnen, zowel van eigen bodem als voor deimport van energie en voorkomen van nieuwe strategische afhankelijk-heden. Meerdere lidstaten wezen op recente ontwikkelingen in deBaltische Zee en pleitten voor een kader ter bescherming van kritiekeinfrastructuur tegen hybride dreigingen. Enkele lidstaten wezen hierbij ophet belang van een sterkere EU coördinatie en EU middelen bij bescha-diging van kabels door derden. Ten aanzien van de herziening van deEU-verordening gasleveringszekerheid benadrukte Nederland dat in eengeval van verstoring of crisis van de energieleveringszekerheid energiebe-sparing een eerste prioriteit is en essentiële industriële afnemers betermoeten worden beschermd. Ook pleitte Nederland voor vereenvoudigingvan het solidariteitsmechanisme tussen EU-lidstaten.Momenteel lopen de onderhandelingen over de verlenging van detijdelijke gasopslagdoelen. Over de Nederlandse inzet ten aanzien van ditverlengingsvoorstel is de Kamer recent middels een Kamerbrief geïnfor-meerd3. Conform de inzet zoals geformuleerd in deze brief heeftNederland tijdens de Energieraad het belang benadrukt van voldoendegoed gevulde gasopslagen. Tegelijkertijd heeft Nederland kritiek geuit opde huidige (tussentijdse) vuldoelstellingen omdat deze te rigide zijn,hetgeen kan leiden tot een negatieve spread tussen de zomer- enwinterprijzen van gas vanwege een hoge gasvraag in de zomer gecombi-neerd met de zekerheid dat er in de daarop volgende winter voldoendegas zal zijn. Hierdoor komt een disproportionele financiële last te liggenbij lidstaten met een relatief grote opslagcapaciteit, zoals Nederland.Daarom pleit Nederland ervoor dat de Europese vuldoelstellingen wordenvastgesteld op basis van een breder beeld van de gasinfrastructuur engasvraag per lidstaat. Tevens heeft Nederland om flexibilisering van deEuropese vuldoelstellingen gevraagd. Voor de voor 2026 aangekondigdeherziening van het Europees leveringszekerheidsraamwerk ziet Nederlandgraag een evaluatie en analyse van de huidige Europese opslagbepa-lingen. Een aantal andere lidstaten gaf ook aan dat de huidige opslag-doelen te rigide zijn. Een groep lidstaten gaf verder aan voorstander te zijnvan de integratie van regelgeving omtrent de gas- en elektriciteitssector inéén gemeenschappelijk wettelijk kader om harmonisatie en coördinatie temaximaliseren. Een meerderheid van de lidstaten, waaronder Nederland,stelde juist dat het, ondanks de nauwe verwevenheid tussen de gas- enelektriciteitsmarkten, van belang is terughoudend te zijn om de regelge-2EUR-Lex – 52025JC0009 – EN – EUR-Lex (publicatie: 21 februari 2025).3Kamerstuk 29 023, nr. 557.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11244 vingen voor gasleveringszekerheid en risicoparaatheid voor de elektrici-teitssector in één wetgevend kader te integreren vanwege de verschillentussen beide markten.DiversenpuntenEnergiesituatie in Oekraïne (in aanwezigheid van de Oekraïense Ministervan Energie)De Oekraïense Minister German Galushchenko bedankte EU lidstaten vooralle steun en gaf een overzicht van de huidige energiesituatie in Oekraïnedie wordt gekenmerkt door de hevige en geïntensiveerde aanvallen vanRusland. Galushchenko gaf aan dat de aanvallen door Rusland deafgelopen winter de zwaarste waren sinds de inval. Hij gaf aan dat doorde massaliteit van de aanvallen reparaties aan het energiesysteem langduren en dat sommige warmte- en elektriciteitsinfrastructuur onher-stelbaar is beschadigd. Zowel de Commissie als bijna alle lidstatenspraken brede steun uit voor Oekraïne en benadrukten het belang vanhulp bij het verdedigen van het energiesysteem van Oekraïne en wezenop de samenhang met het streven naar energieveiligheid in de huidigegespannen geopolitieke context.Eisen in de gedelegeerde handeling voor hernieuwbare brandstoffen vanniet-biologische oorsprong (RFNBO’s) (op verzoek van de Tsjechischedelegatie)Tsjechië, met steun van enkele andere lidstaten, benadrukte in deintroductie van dit agendapunt dat hernieuwbare waterstof essentieel isvoor de energietransitie, maar constateerde dat de markt momenteel nogachterblijft bij de gestelde doelen. Het gaf aan dat de strikte eisen voorhernieuwbare waterstof de opschaling belemmeren en pleitte voorevaluatie en herziening van de eisen onder de gedelegeerde handelinghernieuwbare brandstoffen van niet-biologische oorsprong (RFNBO’s).Andere lidstaten, waaronder Nederland, gaven aan te erkennen dat deontwikkeling van de waterstofmarkt langzamer gaat dan gehoopt en datzij open staan voor beperkte en gerichte aanpassingen om de infaserings-periode van sommige eisen te verruimen, maar wezen ook op het belangvan investeringszekerheid. Meerdere lidstaten gaven aan dat de ontwik-keling van waterstofinfrastructuur moet worden versneld en dat vergun-ningverleningsprocedures moeten worden verbeterd.EU elektriciteits- en gasmarkt (informatie van ACER)ACER, de Europese samenwerkingsorganisatie voor energietoezicht-houders presenteerde het monitoringrapport over ontwikkelingen op deelektriciteits- en gasmarkt. ACER gaf aan dat Europese energieprijzen nogsteeds sterk gecorreleerd zijn met Aziatische markten, maar minder metdie in de VS. Prijspieken zijn minder extreem dan tijdens de crisis, maarvolatiliteit blijft hoog door gebrek aan kortetermijnflexibiliteit zoals opslagen vraagsturing. Zonne-energie groeit snel, terwijl gasverbruik daalt.Gasafhankelijke landen blijven een sterke correlatie houden tussen gas-en elektriciteitsprijzen. De EU bevindt zich in een moeilijke transitiefase,maar de boodschap was dat de EU moet inzetten op de volgendeprioriteiten: grensoverschrijdende capaciteit en flexibiliteit is cruciaal, eenevaluatie van de verschillende elementen van de energierekening,waaronder nettarieven, is nodig en betere samenwerking en grensover-schrijdende transportcapaciteit leidt tot efficiëntie en welvaartswinst.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11245 Paraatheid aankomende winter van 2025–2026 (informatie van deCommissie)De Commissie presenteerde de huidige stand van zaken wat betreft deparaatheid voor energievoorziening in de EU in de aankomende wintervan 2025–2026. De Commissie gaf aan dat aan het eind van afgelopenwinter de EU veerkracht heeft getoond na het verwachte einde van deRussische gastransit via Oekraïne. Ondanks een hogere blootstelling aanprijsfluctuaties voor sommige lidstaten, zorgden de voorbereiding entransparantie van de EU voor stabiliteit. De opslagniveaus van de EUzullen naar verwachting voldoende zijn voor de winter van 2025–2026.Vooruitkijkend stelt de Commissie voor om de gasopslagverordening mettwee jaar te verlengen en deze aan te passen aan de veranderendemarktomstandigheden. Daarnaast presenteerde de Commissie dat deverwachting is dat het wereldwijde LNG-aanbod vanaf 2026 toeneemt,wat de druk op de prijzen zal verlichten. De elektriciteitsvoorziening blijftgunstig met toenemende capaciteit van hernieuwbare energie en goedenucleaire productie.Synchronisatie Baltische elektriciteitssysteem met het continentalesysteem (op verzoek van de Estse, Letse en Litouwse delegaties)Estland, Letland en Litouwen lichtten de succesvolle synchronisatie eerderdit jaar van het Baltische elektriciteitssysteem met het continentalesysteem toe. Dit werd door de Commissie gepresenteerd als krachtigeverdere integratie van de EU elektriciteitsmarkt, evenals een blijk vansolidariteit. In de Raad werd positief gereageerd op deze mijlpaal.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 21 501-33, nr. 11246