Actuele ontwikkelingen Diepe Ondergrond

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202632 849MijnbouwNr. 312 BRIEF VAN DE MINISTER VAN KLIMAAT EN GROENE GROEI Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 28 mei 2026Met het oog op de energietransitie neemt het belang van toepassingen inde diepe ondergrond verder toe. De diepe ondergrond wordt bijvoorbeeldbenut voor aardwarmte, zoutwinning, CO2-opslag en de opslag vanenergiedragers. Deze toepassingen kunnen bijdragen aan het verduur-zamen van de industrie, de gebouwde omgeving en het energiesysteem.De verschillende functies kunnen elkaar beïnvloeden of uitsluiten.Daarnaast vragen deze ontwikkelingen ook bovengronds om ruimte,bijvoorbeeld voor installaties, leidingen en aansluitingen op energie-infrastructuur. Dit kan gevolgen hebben voor andere ruimtelijke functies.Tegen deze achtergrond informeer ik u, mede namens de Staatssecretarisvan Klimaat en Groene Groei, over de voortgang op een aantal mijnbouw-dossiers. Daarbij ga ik in op verschillende toezeggingen aan en verzoekenvan de Kamer. Bij al deze dossiers staat de samenwerking tussenoverheden, kennisontwikkeling en een zorgvuldige omgang met risico’scentraal.Programma Duurzaam Gebruik Diepe OndergrondDe Kamer is afgelopen januari door mijn voorganger geïnformeerd overde planning en voortgang van het programma Duurzaam Gebruik DiepeOndergrond (DGDO).1 Dit programma leidt tot een integraal kader voorhet gebruik van de diepe ondergrond in samenhang met andere ruimte-lijke en maatschappelijke opgaven in Nederland2. Dit doen we nadruk-kelijk samen met de omgeving en belanghebbenden. Sinds januari zijn erbelangrijke stappen gezet. Zo startte in april de terinzagelegging van deconcept-Notitie Reikwijdte en Detailniveau (cNRD) voor de plan-MER.Deze notitie bakent het onderzoek af naar de milieueffecten van hettoekomstige gebruik van de diepe ondergrond voor de energietransitie.1Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 849, nr. 2932Voor activiteiten in de diepe ondergrond is een vergunning op grond van de Mijnbouwwetvereist. Dat begint voor de winning en opslag van (delf)stoffen op 100 meter diepte en voor dewinning van aardwarmte op 500 meter diepte. kst-32849-312ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 849, nr. 3121 De opbrengsten van de ter inzage legging worden op dit momentverwerkt. Komende weken vinden daarnaast themasessies met belang-hebbenden plaats over de activiteiten gaswinning, zoutwinning,aardwarmte en waterstofopslag. De themasessies zijn een vervolg op deregiosessies met decentrale overheden, de participatieve waardeevaluatie waaraan burgers hebben deelgenomen en maken onderdeel uitvan de maatschappelijke dialoog.Parralel aan het programma DGDO werkt het Ministerie van Infrastructuuren Waterstaat (IenW) aan het programma Bodem, Ondergrond enGrondwater (BOG), dat gaat over de ondiepe ondergrond. Er wordt voorbeide programma’s gewerkt aan een gezamenlijk hoofdstuk, waarin dehuidige gezamenlijke structuurvisie ondergrond (STRONG) verankerdwordt. Onder gezamenlijk opdrachtgeverschap vinden studies plaats naarde ruimtelijke consequenties en risico’s van het gebruik van de diepeondergrond voor geothermie (aardwarmtewinning) en aanwijzing vanNationale Grondwaterreserves (NGRs).Traject stimulering aardwarmteEerder is de Kamer geïnformeerd over het kabinetsbeleid rond destimulering van aardwarmte in Nederland en de uitdagingen die zichdaarbij voordoen3. Er is aangekondigd dat het Rijk een meer regisserenderol op zich neemt via de inzet van een Rijksregisseur4.Conform eerdere toezegging zijn de belangrijkste thema’s die de verdereopschaling van aardwarmte doen stagneren inmiddels in beeld gebracht.Het gaat daarbij onder meer om het ontbreken van voldoende aanslui-tende financiële instrumenten en infrastructuur, geologische onzekerheiden doorlooptijden in de vergunningverlening. Op basis van deze thema’swordt momenteel met betrokken stakeholders nader het gesprek gevoerdom te komen tot een gedeeld beeld over mogelijke oplossingsrichtingendie zorgen voor versnelling van de uitrol van aardwarmte. De motie vanlid Flach over het verbeteren van het investeringsklimaat voor aardwarm-teprojecten krijgt hierin een plek5.Het traject resulteert in een uitvoeringsagenda met daarin concretemaatregelen en acties voor de korte- en middellange termijn. Hierbij staatzorgvuldige afstemming met de sectorpartijen, medeoverheden,kennisinstellingen en toezichthouder centraal. De oplevering van deuitvoeringsagenda is voorzien eind 2026.Kennisontwikkeling bij Deep Geothermal Observatory LimburgVerdere opschaling van aardwarmte vraagt niet alleen om passendefinanciële en bestuurlijke randvoorwaarden, maar ook om versterking vande kennisbasis over de diepe ondergrond en de mogelijke effecten vanwinningstechnieken.In dat kader wordt ook ingezet op verdere kennisontwikkeling over dediepe ondergrond. Eén van de provincies waar geothermie mogelijk eenrol kan spelen is de provincie Limburg. In 2022 is een proefboring inNoord-Limburg toegezegd om te onderzoeken wat de mogelijkheden voorgeothermie zijn in de provincie6. Destijds werd géén geschikte locatiegevonden, onder meer door beperkingen in het stikstofbeleid, onvol-3Kamerstuk 31 239, nr. 4274Kamerstuk 32 849, nr. 2965Kamerstuk 36 800 XXIII, nr. 546Handelingen II 2021/22, nr. 52, item 11, dossier 35531Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 849, nr. 3122 doende afstand tot Natura-2000 gebied in Noord-Brabant en de geolo-gische eigenschappen in Midden- en Zuid-Limburg.In een nadere verkenning met medeoverheden is nu alsnog een locatie inbeeld gekomen voor mogelijk vervolgonderzoek. Het voornemen is om inGrubbenvorst (gemeente Horst aan de Maas) een onderzoeksfaciliteit in terichten, het zogenoemde Deep Geothermal Observatory Limburg (DGOL).De locatie daar biedt de mogelijkheid om op een toegankelijke diepteonderzoek te doen, zonder dat eerdere beperkingen zich voordoen. Opdeze locatie zijn omstandigheden die zich normaal gesproken veel dieperin de ondergrond voordoen. Hierdoor kan de relatie tussen de winningvan aardwarmte en mogelijke bodemtrilling in verbreukte gesteentenonderzocht worden. Meer kennis over deze verbreukte gesteenten is vanbelang voor het winnen van aardwarmte uit diepe gesteentelagen in deondergrond, zogenoemde ultradiepe geothermie. Bij deze vorm vangeothermie worden hogere temperaturen benut die op grotere diepte inde ondergrond voorkomen.Op dit moment werken het Ministerie van EZK, Provincie Limburg, TNOen EBN in afstemming met SodM gezamenlijk aan een onderzoekspro-gramma. Onderdeel hiervan is een haalbaarheidsstudie die eind dit jaarduidelijkheid moet geven in hoeverre de locatie inderdaad bruikbaar isvoor onderzoek. Daarbij wensen de partijen een intentieverklaring metelkaar te sluiten. Deze intentieverklaring wordt naar verwachting op 1 juni2026 ondertekend.Adviesrecht regio aangaande de afhandeling mijnbouwschade in LimburgEen ander onderwerp waarbij het Kabinet in de afgelopen jaren intensiefheeft samengewerkt met bestuurders van de provincie Limburg engemeenten Heerlen is de afhandeling van mijnbouwschade, gerelateerdaan de voormalige steenkoolwinning, in Zuid-Limburg. De schadeafhan-deling is eind december 2025 gestart en het fysieke loket van het Instituutvoor Milieu, Mens, en Mijnbouw Limburg is op 2 januari 2026 geopend.Rijk en regio vinden het belangrijk om deze samenwerking voort te zettenomdat dit de bewoners en de schadeafhandeling ten goede komt.Rijk en regio hebben onder meer afgesproken dat er maandelijks eenbestuurlijk overleg zal plaatsvinden waar alle facetten van de schadeaf-handeling kunnen worden besproken. De gedeputeerde van de provincieLimburg zit dit bestuurlijk overleg voor. Er is afgesproken dat de adviezenvan de regio aangaande de schadeafhandeling een vast onderdeel zijnvan het bestuurlijke overleg. Op die manier wordt geborgd dat deuitvoering van de schadeafhandeling regionaal verbonden blijft, en wordtinvulling gegeven aan het adviesrecht van de regio. Hiermee heeft hetkabinet invulling gegeven aan de vraag van lid Vermeer (BBB) tijdens hetcommissie debat over Mijnbouw op 3 april 2025 over het adviesrecht vande regio7.Vervolg CO2 Afvang, Transport en Opslag (CATO)-programmaKennisontwikkeling is nodig voor toepassingen in de diepe ondergronddie bijdragen aan de energietransitie, zoals CO2-opslag en koolstofbeheer.TNO heeft via het CATO-programma, welke gericht is op CO2-afvang,-transport en -opslag, deze rol sinds 2004 vervuld. Omdat de huidigesubsidieperiode voor dit programma is afgelopen, is het kabinetvoornemens om een nieuwe subsidie aan TNO te verstrekken van€ 600.000 voor de periode 2026–2029. Daarmee worden activiteiten om de7TZ202504-035Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 849, nr. 3123 kennisgemeenschap te onderhouden en verder uit te bouwen voor driejaar voortgezet en wordt tevens het bereik verbreed van enkel CCS naaralle koolstofbeheersmaatregelen, zoals ook CCU en koolstofverwijdering.Gebiedsproces ZuidwendingUw Kamer vroeg tot slot begin dit jaar aandacht voor de beroepen die deprovincie Groningen had ingesteld op 12 november en 16 december 2025tegen de besluiten op de winningsplannen van Nobian in Zuidwending enHeiligerlee. Dit vanwege de samenhang met de maatwerkafspraken dieo.a. bijdragen aan verduurzaming en CO2-reductie.De provincie Groningen heeft op 21 april 2026 besloten om de beroepenin te trekken.8 Aangezien de beroepen zijn ingetrokken, beschouwt hetkabinet de motie van leden De Groot en Jumelet daarmee als afgedaan9.Dit betekent dat Nobian de Zoutwinning bij Zuidwending en Heiligerleekan voortzetten tot en met 2035.Hierbij is belangrijk te benadrukken dat de zoutwinning veilig en verant-woord gebeurt. Het gebiedsproces Zuidwending onder leiding vanprovincie Groningen waarover ik u eerder informeerde is inmiddelsgestart10.De Minister van Klimaat en Groene Groei,S. van Veldhoven-van der Meer8https://www.provinciegroningen.nl/actueel/nieuws/nieuwsartikel/provincie-groningen-trekt-beroepen-zoutwinning-heiligerlee-en-zuidwending-in/9Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 849, nr. 30610Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 849, nr. 296Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 32 849, nr. 3124