Internationale mobiliteit van wetenschappers

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202629 338WetenschapsbudgetNr. 298 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR ENWETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 9 december 2025Met deze brief informeer ik uw Kamer over het Tulp Fonds en hetaantrekken van wetenschappelijk talent. Deze brief heb ik toegezegdtijdens het debat over academische vrijheid van 10 september jl. Tevensreageer ik op verzoek van uw Kamer op het recent gepubliceerde rapportvan het Rathenau Instituut «Honkvast, uit of homerun. Internationalemobiliteit van wetenschappers».1Ons land kent wetenschap van topniveau en is rijk aan excellenteonderzoekers. Om dat zo te houden, moeten we wetenschappelijk talentaantrekken, behouden en ontwikkelen, van eigen bodem en van over degrens. Talent uit eigen land draagt bij aan het behoud van gespeciali-seerde kennis, continuïteit in wetenschappelijk onderzoek en aandachtvoor lokale vraagstukken. Buitenlands talent zorgt voor nieuwe perspec-tieven en toegang tot internationale netwerken en in het buitenlandontwikkelde kennis.2 De hoge kwaliteit van de Nederlandse wetenschapwordt vaak in verband gebracht met een goede inbedding in de interna-tionale onderzoeksgemeenschap en toegang tot internationaleinfrastructuren.3Om zicht te hebben op de in- en uitstroom van wetenschappers inNederland, heeft mijn ambtsvoorganger het Rathenau Instituut verzochtdit in kaart te brengen. Dit heeft geresulteerd in het rapport «Honkvast, uitof homerun. Internationale mobiliteit van wetenschappers». Ik ben hetRathenau Instituut hier dankbaar voor. De Nederlandse wetenschap isvolgens het rapport sterk internationaal ingebed. Zo werken weten-schappers in Nederland veel samen met wetenschappers in andere1Rathenau Instituut (2025). Honkvast, uit of homerun. Internationale mobiliteit van weten-schappers. Den Haag.2Idem, p. 4.3Rathenau Instituut (2024). Balans van de wetenschap 2024. Den Haag. kst-29338-298ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 338, nr. 2981 landen en krijgen Nederlandse wetenschappers een aanzienlijk deel vanhun onderzoeksfinanciering uit Europa.Uit het onderzoek blijkt dat Nederland een netto instroom van weten-schappers kent: er kwamen in de periode 2008 en 2023 11% meerwetenschappers permanent naar Nederland dan er permanent vertrokken.Verder blijkt dat het aandeel internationaal mobiele wetenschappers voorNederland gemiddeld is in vergelijking met andere landen in de studie.4Daarbij is het zo dat de kwaliteit van wetenschappers die naar Nederlandkwamen en uit Nederland vertrokken in balans is.5 De hoogste nettoinstroom zien we in de technische wetenschappen: daarin komen40% meer wetenschappers naar Nederland dan dat er ons land verlaten.Verder blijkt dat de Verenigde Staten, Duitsland, en het VerenigdKoninkrijk belangrijke uitwisselingslanden zijn voor Nederland.Aanvullend op deze drie landen zijn België en Zwitserland belangrijkelanden waar wetenschappers uit Nederland naartoe vertrekken en zijnChina en België belangrijke herkomstlanden waarvandaan internationalewetenschappers naar Nederland toe komen. Het Rathenau Instituut merktop dat de gebruikte data tot 2023 lopen; de meest recente ontwikkelingenzijn hier dus niet in meegenomen.De inzet is om de sterke wetenschappelijke positie van Nederland tebehouden. Dat vraagt om een sterke aantrekkingskracht van de Neder-landse wetenschap op talent en om het inspelen op kansen wanneer diezich voordoen. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt primair bij dekennisinstellingen in hun rol als werkgever. Daarvoor zijn middelen in deeerste en tweede geldstroom beschikbaar. Wanneer het benutten vankansen niet binnen het vermogen van de kennisinstellingen ligt, kan deMinister van OCW een rol spelen. Dit was het geval bij het recentingerichte Tulp Fonds voor het aantrekken van internationale topweten-schappers. Mijn voorganger heeft NWO gevraagd dit fonds op te richtenvanwege geopolitieke ontwikkelingen in relatie tot de wereldwijde strijdom talent. Hiermee draagt het instrument bij aan de strategischeautonomie, het concurrentievermogen en de weerbaarheid van Nederlanden Europa. Uw Kamer is op 20 maart jl.6, 10 juli jl.7 en 30 oktober jl.8 overhet Tulp Fonds geïnformeerd.Niet alleen Nederland zet nu extra in op het aantrekken van internationaalwetenschappelijk talent, ook de Europese Unie en een aantal landen omons heen doen dit. Dat gebeurt op een vergelijkbare wijze:•Frankrijk heeft het platform Choose France for Science gelanceerd, datwordt uitgevoerd door het Agence National de Recherche (ANR). Erwordt door Frankrijk 100 miljoen euro geïnvesteerd in dit initiatief.•Het Verenigd Koninkrijk heeft deze zomer het Global Talent Fund van54 miljoen GBP gelanceerd. Dit instrument beoogt excellente interna-tionale onderzoekers en onderzoeksteams naar het Verenigd Koninkrijkte trekken.•Duitsland is het 1000 Köpfe Plus Programm gestart, ook wel GlobalMinds Initiative Germany genaamd. Er is een budget beschikbaar van227 miljoen euro voor de jaren 2025 tot en met 2029.•De Europese Commissie heeft op 5 mei jl. het initiatief «ChooseEurope for Science» gepresenteerd. Het betreft een pakket van4Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Zwitserland.5Uit het rapport blijkt dat de gemiddelde wetenschappelijke impact van de wetenschappers,(gemeten aan de hand van de citatie-impact score) die tussen 2008 en 2023 voor een kortere oflangere periode naar Nederland kwamen in balans met die van wetenschappers die voor eenkortere of langere periode uit Nederland vertrokken.6Kamerstuk 29 338, nr. 2917Kamerstuk 29 338, nr. 2958Kamerstuk 29 338, nr. 297Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 338, nr. 2982 € 500 miljoen voor de periode 2025–2027. Het doel is om Europaaantrekkelijker te maken voor (internationaal) talent en de academi-sche vrijheid in de EU te beschermen. Daarnaast zet de EuropeseCommissie in op het versnellen en versimpelen van procedures omonderzoekers van buiten Europa naar Europa te halen. Er is opEuropees niveau contact om de inzet vanuit de lidstaten en deEuropese Commissie aanvullend en versterkend te laten zijn.Ik ben mij ervan bewust dat de Nederlandse inzet plaatsvindt in de contextvan een bezuinigingsopgave voor de sector, waardoor verdere mogelijk-heden beperkt zijn. Desondanks is het belangrijk dat we met de middelendie we wel tot onze beschikking hebben, blijven inzetten op hetaantrekken, ontwikkelen en behouden van wetenschappelijk talent, zowelinternationaal als van eigen bodem. De wereld en de uitdagingen waar wijvoor staan worden steeds complexer en het is dankzij onze kennis dat wijdie uitdagingen aankunnen. Laten we wetenschappelijke vooruitgangblijven koesteren, net als de talenten die daarvoor nodig zijn.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,G. MoesTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 338, nr. 2983