Verzamelbrief Circulaire Economie

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 852GrondstoffenvoorzieningszekerheidNr. 318 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 25 september 2024Met deze brief ontvangt de Tweede Kamer informatie over de volgendevijf onderwerpen op het gebied van de circulaire economie:1.Monitoring drankverpakkingen in het zwerfafval2.Monitoringsrapportage Verpact over 20233.Stand van zaken gespreksbegeleider VNG en Verpact4.Voortgang ten aanzien van de circulaire plastic norm5.Toezegging aan Lid Bamenga over duurzaamheidslabelsMonitoring drankverpakkingen in het zwerfafvalBij deze brief treft u de rapportage aan over de monitoring van drankver-pakkingen in het zwerfafval. Met deze monitor worden ieder halfjaar deontwikkelingen van blikjes en plastic flessen in het zwerfafval in kaartgebracht. De bijgevoegde rapportage geeft de resultaten tot en met deeerste helft van 2024 weer.Uit de monitoring blijkt dat het aantal plastic flessen in het zwerfafvalverder gedaald is met 72% ten opzichte van dezelfde metingen in 2020(voor invoering van statiegeld). Daarmee is het afgelopen halfjaar hetlaagste aantal flessen aangetroffen sinds de aanvang van de monitoring.Verder blijkt uit de monitoring dat het aantal blikjes in het zwerfafval in deeerste helft van 2024 met 64% is afgenomen ten opzichte van het laatstevergelijkbare halfjaar voor invoering van statiegeld op blik (2022). Ookhier lijkt de daling dus door te zetten. Tot slot laten de gegevens zien dathet aantal in het zwerfafval gevonden drankenkartons stabiel blijft. Degegevens van de Zwerfinator, die worden betrokken bij de monitoring,wijzen op een vergelijkbare daling.Uit de cijfers blijft duidelijk naar voren komen dat statiegeld tot een sterkeafname van het aantal blikjes en flessen in het zwerfafval heeft geleid.Zoals bij de Tweede Kamer bekend is, wordt dit jaar een evaluatie van de kst-32852-318ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3181 regelgeving voor statiegeld uitgevoerd. De resultaten van de monitoringworden hierbij betrokken.Monitoringsrapportage Verpact over 2023Het Besluit Beheer Verpakkingen stelt jaarlijkse doelstellingen voorrecycling en hergebruik voor verschillende materiaalstromen1. Produ-centen en importeurs zijn bij wet verantwoordelijk voor de organisatie enfinanciering van de inzameling van het afval van de verpakkingen die zijop de Nederlandse markt brengen en voor het behalen van deze doelstel-lingen. Stichting Verpact voert namens hen deze uitgebreide producenten-verantwoordelijkheid uit en rapporteert jaarlijks over de behaalderesultaten.In augustus is door Verpact gerapporteerd over de behaalde resultaten in2023, die zij ook in een publieksrapportage hebben gepubliceerd2. Uit derapportage blijkt dat de recycling- en hergebruikdoelstellingen voorverpakkingen van glas, papier en karton, plastic, ferrometaal, aluminiumen hout worden behaald. De wettelijke recycledoelstelling van 34% voordrankenkartons, die sinds 1 juli 2023 geldt, is in 2023 niet behaald: er is24% recycling gerealiseerd. Naast de recycling- en hergebruikresultaten isook gerapporteerd over de inzamelresultaten van plastic flessen in hetkader van de statiegeldverplichting. Hoewel de cijfers omhoog zijn gegaanten opzichte van 2022, is met de gerealiseerde 74% de wettelijke inzamel-doelstelling van 90% ook in 2023 niet behaald. De Inspectie Leefomgevingen Transport is de onafhankelijke toezichthouder op de naleving van dezewettelijke doelstellingen. Ten aanzien van de inzameldoelstelling voorplastic flessen loopt op dit moment een handhavingstraject3.Naar aanleiding van de rapportage heb ik het verpakkend bedrijfslevenuitgenodigd voor een bestuurlijk overleg op 16 september om te sprekenover de resultaten over 2023. We hebben in het bijzonder stilgestaan bijstatiegeld. Ik heb Verpact bevraagd over hun plannen om de doelstellingzo snel mogelijk wel te halen, waaronder rondom het inrichten van meerinzamelpunten. Verpact wil de komende periode 5000 nieuwe inzamel-punten realiseren. Dit is een opgave waarbij ook bereidheid nodig is vanderde partijen om een statiegeldautomaat op hun terrein toe te staan.Eerder leek er sprake van dat hier geen hulp vanuit het ministerie nodigzou zijn, maar dit blijkt een misverstand. Ik heb dan ook aangegevengraag bereid te zijn om waar relevant derde partijen aan te moedigen omlocaties beschikbaar te stellen. Dit kan helpen om de uitbreiding vanstatiegeldautomaten en inzamelpunten ook op andere locaties dansupermarkten mogelijk te maken. Daarnaast heb ik Verpact gevraagd omjaarlijks actief naar buiten te komen met een financiële publieksrap-portage, zoals zij ook over 2023 deden4. Op dergelijke wijze inzicht biedenin de besteding van niet geïnd statiegeld is belangrijk voor de steun endraagvlak voor het systeem. Hier heeft Verpact positief op gereageerd.Dit jaar evalueert het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zowel destatiegeldregeling als de recycling- en hergebruikdoelstellingen. DeTweede Kamer zal hierover na afronding van de evaluaties eind 2024 eenverslag ontvangen.1Glas, papier en karton, plastic, ferrometaal, aluminium en hout.2Samen werken aan circulair verpakken.pdf (verpact.nl)3pdf (overheid.nl) kamerstuknummer 2024Z121554Statiegeld in Nederland, een toelichting_1.pdf (verpact.nl)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3182 Stand van zaken gespreksbegeleider VNG en VerpactDe VNG, NVRD en Verpact zijn onder begeleiding van Dick Benschopgestart met de gesprekken om te komen tot nieuwe afspraken over deafvalinzameling van PMD5. Na een fase van nadere kennismaking en hetmaken van procesafspraken zijn de partijen in de laatste week vanaugustus gestart met inhoudelijke gesprekken. Als doel is gesteld om voorhet eind van het jaar te komen tot nieuwe afspraken.Zowel Verpact, NVRD, VNG als het Ministerie van Infrastructuur enWaterstaat hebben vertrouwen in het proces. Om ruimte te laten aan hetproces en de vertrouwelijkheid van de gesprekken te waarborgen, kan opdit moment geen verdere informatie worden gedeeld over de vorm eninhoud. De Kamer zal na afronding van het proces worden geïnformeerdover de resultaten.Voortgang circulaire plastic normIn de context van de transitie naar een circulaire economie werken we aaneen circulaire plastic norm. Deze norm regelt een verplichting om eenminimumpercentage aan fossiele plastics te vervangen door circulaireplastics (gebaseerd op recyclaat of duurzame biogrondstoffen). De normstimuleert dus de vraag naar circulaire plastics én het behoud van eensterke recyclingsector in Nederland. De voorziene inwerkingtreding isjanuari 2027. Dit voorjaar is het concept wetsvoorstel voor consultatiegepubliceerd. Naar aanleiding van de reacties op de consultatie en van deresultaten van de toetsen naar handhaving, uitvoering en fraudebesten-digheid, bezien we de implicaties voor het wetsvoorstel.Op dit moment wordt de AMvB horende bij dit wetsvoorstel uitgewerkt.Daarnaast wordt momenteel nader onderzoek gedaan naar de econo-mische en ecologische effecten van de norm op verschillende typenbedrijven in de plasticketen. In een recent afgeronde studie6 is onderzochtwaar economische groei te verwachten is na invoering van de plasticnorm. Op basis van deze verkenning zijn potentiële effecten onder andereeen grotere afzetmarkt voor circulaire plastics, met de bijkomende groei inwerkgelegenheid, toenemende kennisopbouw bij ketenpartijen en meerinnovatie en samenwerking binnen de keten. Hier wordt ook rekening meegehouden bij de verdere uitwerking van de AMvB. We betrekken hierbijook de in het hoofdlijnenakkoord aangekondigde circulaire plastic heffing.Toezegging duurzaamheidslabelsHet Lid Bamenga (D66) heeft tijdens het Commissiedebat CirculaireEconomie op 15 februari jl.7 gevraagd om inzichtelijk te maken welkestappen er nationaal en Europees gezet worden om te komen tot eeneenduidig duurzaamheidslabel.Producten en diensten worden doorgaans niet alleen op de nationalemarkt, maar juist ook op de Europese markt aangeboden. Het regulerenvan labels op Europees niveau is daarom effectief. Dit leidt tot een gelijkspeelveld voor bedrijven en verlaagt de lasten, doordat bedrijven alleenaan uniforme Europese eisen hoeven te voldoen in plaats van aan tal vanverschillende nationale wetgeving.5Verpakkingen van plastic, metaal en drankkartons6QuickScan van economische effecten in twee scenario’s (2024)7Kamerstuknummer 32 813, nr. 1373Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3183 Het kabinet vindt het belangrijk dat consumenten toegang hebben totbetrouwbare informatie over milieukenmerken van producten en dienstenzodat zij in staat zijn om een duurzame keuze te maken. Uit onderzoek vande Europese Commissie (2020) bleek dat slechts 46,7% van de milieu-claims betrouwbaar was8.De Europese Commissie heeft daarom als onderdeel van de EuropeseGreen Deal een aantal wetten aangekondigd die bijdragen aan hetreguleren van milieuclaims en -labels en het tegengaan van consumen-tenmisleiding. Het gaat om de Kaderverordening Ecodesign voorDuurzame Producten, de Textiel Etikettering Verordening, de RichtlijnGrotere rol voor de consument bij de groene transitie en de GroeneClaims Richtlijn. Deze Europese wetgeving, waarbij Europese lidstatenbetrokken zijn, zal tot gevolg hebben dat labels en keurmerken meeruniform en betrouwbaarder worden en daarmee ook overzichtelijker, endat misleidende labels verdwijnen. Hieronder wordt de stand van zakenvan deze wetgevingstrajecten kort toegelicht.Label onder Kaderverordening EcodesignOnder de Europese Kaderverordening Ecodesign voor DuurzameProducten9 kan de Europese Commissie ontwerpeisen stellen aanproducten die op de Europese markt worden gebracht10. In het Ecodesignwerkplan, dat begin 2025 wordt vastgesteld, zal staan voor welkeproductgroepen Ecodesign-eisen gaan worden uitgewerkt. Bij hetuitwerken van maatregelen voor deze productgroepen kan wordenbepaald dat het product een etiket moet bevatten met belangrijkeproductinformatie, bijvoorbeeld hoe goed het product te repareren is. Hoedit etiket eruit moet zien en welke informatie daarop moet staan, verschiltper productgroep. Vanuit Nederland zal er in dit kader aandacht wordengevraagd voor uniforme labels.Herziening Textiel Etikettering VerordeningDe Europese Commissie is recent een publieksconsultatie gestart vooreen herziening van de Textiel Etikettering Verordening11. De Commissieoverweegt om hierin bepalingen op te nemen voor de etikettering vantextiel, inclusief duurzaamheids- en circulariteitsparameters die gebaseerdzijn op de ontwerpeisen uit de Kaderverordening Ecodesign. De kabinets-reactie op de publieke consultatie over de herziening van etiketterings-voorschriften voor textiel is in april 2024 met uw Kamer gedeeld12. Nadathet Commissievoorstel is gepresenteerd, zal uw Kamer via het gebruike-lijke BNC-fiche op de hoogte worden gebracht van de kabinetspositie.Richtlijn Grotere Rol voor de consument bij de groene transitieDe Richtlijn «Grotere rol voor de consument bij de groene transitie13»moet eraan bijdragen dat consumenten meer en betrouwbaardereinformatie ontvangen over de duurzaamheidseigenschappen van hunproduct. Dit gaat greenwashing tegen. Het wordt onder meer verbodenom vage milieuclaims, zoals «groen» en «milieuvriendelijk» te gebruiken.Daarnaast worden verkopers, indien de producent deze informatiebeschikbaar stelt, verplicht om consumenten te informeren over de duur8COM (2022) 1439Verordening (EU) 2024/178110Ecodesign for Sustainable Products Regulation – European Commission (europa.eu)11Verordening (EU) 1007/201112Kamerstuknummer 21 501-08, nr. 94413Richtlijn (EU) 2024/825Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3184 van een commerciële garantie14 via een eenduidig en geharmoniseerdformat. Ook is het straks niet meer toegestaan om keurmerken te hanterenwanneer deze vooraf niet zijn gecertificeerd door een onafhankelijkederde partij (c.q. certificeringsinstelling). Dit gaat helpen omonbetrouwbare keurmerken van de markt te weren. Uiterlijk 27 maart 2026moeten alle lidstaten de Richtlijn hebben omgezet in hun nationalewetgeving.Groene Claims RichtlijnHet Commissievoorstel voor de Europese Groene Claims Richtlijn15 stelt,in aanvulling op de Richtlijn «Grotere rol voor de consument bij de groenetransitie», specifieke eisen aan de onderbouwing van en communicatieover vrijwillig gebruikte milieuclaims en keurmerken. De voorgesteldewetgeving reguleert milieuclaims en keurmerken waarvoor nog geenspecifieke Europese eisen bestaan. De Richtlijn introduceert proceseisenvoor keurmerken evenals een toets op de toegevoegde waarde vannieuwe keurmerken, wat naar verwachting het aantal misleidendekeurmerken zal beperken. Inmiddels hebben zowel de Raad van deEuropese Unie als het Europees Parlement hun posities vastgesteld enzullen de triloogonderhandelingen naar verwachting eind 2024 starten.Met deze set aan Europese regels komt er meer eenduidigheid induurzaamheidsclaims en -labels en weten consumenten beter waar ze aantoe zijn. Het is echter niet zo dat er één duurzaamheidslabel komt voor alleproductgroepen. Het verschilt namelijk per product welke categorieën demeeste milieu-impact hebben en dus goed inzichtelijk moeten zijn voor deconsument, zoals water- en grondstofverbruik, maar ook effecten opklimaatverandering. Het is daarentegen wel goed mogelijk om een labelmet uniforme eisen te hanteren voor een bepaalde productgroep. Eengoed voorbeeld is het huidige EU Ecolabel. Dit label stelt duurzaam-heidseisen aan de gehele levenscyclus van producten en diensten enwordt bijvoorbeeld gebruikt op WC-papier, cosmetica, wasmiddelen enschoonmaakmiddelen. De Nederlandse Stichting Milieukeur (SMK) geeftin opdracht van de Nederlandse overheid EU Ecolabel certificaten uit en isonderdeel van het bestuur van EU Ecolabel.Ik ben tevreden over deze Europese initiatieven en ik ben op dit momentdan ook niet voornemens om aanvullende nationale maatregelen tenemen om tot een uniform duurzaamheidslabel te komen. De bovenge-noemde Europese wetgeving voor labels en keurmerken moet noggeïmplementeerd worden en zal daarna een belangrijk effect hebben omgreenwashing tegen te gaan en het aantal (misleidende) keurmerken af telaten nemen. De komende jaren wordt gemonitord of dit inderdaad hetgeval is. Op basis van die resultaten kan dan worden bezien of eventueleaanvullende maatregelen nodig en gewenst zijn.De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,Ch.A. Jansen14Commerciële duurzaamheidsgarantie is ook wel bekend als fabrieksgarantie. Deze garantie isaanvullend op de wettelijke garantie en een bewijs van de producent dat het product langermee gaat dan concurrerende producten.15Commissievoorstel 2023/0085(COD)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3185