Netwerkbewustzijn bewindspersonen en topambtenaren

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202628 844Integriteitsbeleid openbaar bestuur en politieNr. 301 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN ENKONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 18 november 2025Tijdens de behandeling van de begroting van het Ministerie vanAlgemene Zaken op 18 januari 2024 heeft de voormalig Minister-Presidenteen schriftelijke reactie toegezegd op de motie1 van het lid Beckerman.Middels deze brief kom ik hieraan tegemoet.De regering is verzocht om bij de rijksoverheid een weerbaarheidsscan inte voeren zoals ontwikkeld voor de decentrale overheid (motie-Leijten2).Deze scan geeft inzicht in de mate waarin het netwerk van kandidaat-bestuurders voor de decentrale overheid een potentieel risico vormt voorondermijning en integriteitskwesties. De motie-Beckerman constateert datde weerbaarheidsscan zoals ontwikkeld voor de decentrale overheidverder moet worden ontwikkeld om deze toe te kunnen passen opbewindspersonen en topambtenaren, en verzoekt de regering deweerbaarheidsscan enkel uit te voeren als deze daadwerkelijk bruikbaar isvoor de beoogde doelgroepen.Voorop gesteld wordt dat voor iedereen die werkzaam is in het openbaarbestuur geldt dat zij een bijzondere positie innemen, omdat mensen eropmoeten kunnen vertrouwen dat de overheid eerlijk en betrouwbaar is. Eeneerlijke en betrouwbare overheid vraagt om ambtenaren en bestuurdersvoor wie integriteit onlosmakelijk verbonden is met hun vakmanschap.3Zij dienen mensen gelijkwaardig en respectvol te behandelen, enverantwoording af te leggen over het eigen gedrag en handelen. Voorbewindspersonen en topambtenaren geldt dit vanwege de voorbeeld-functie des temeer.Bewindspersonen en topambtenaren hebben, net zoals iedereen, recht opeen privéleven en recht tot vereniging. Vanuit de Ambtenarenwet 2017geldt hierbij voor ambtenaren de functioneringsnorm. Daarnaast vraagteen overheid die dienstbaar is en oog heeft voor de menselijke maat ook1Kamerstuk 36 410 III, nr. 72Kamerstuk 28 844, nr. 2433Kamerstuk 28 844, nr. 254 kst-28844-301ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 844, nr. 3011 om bewindspersonen en ambtenaren die in contact staan met desamenleving. Vanwege de voorbeeldfunctie van bewindspersonen entopambtenaren is het wel van belang dat zij zich continu bewust zijn vande netwerken waarin zij zich bewegen en de mogelijke invloed van dezenetwerken op het eigen functioneren («netwerkbewustzijn»). Zoals ook uitwetenschappelijke literatuur blijkt4, kunnen netwerken een negatieveimpact hebben op het gelijke speelveld en daardoor een risico vormenvoor de eigen integriteit en veiligheid. Ik onderschrijf daarom ooknadrukkelijk het doel achter de motie.De bestaande weerbaarheidsscan wordt bij sommige decentraleoverheden gebruikt bij sollicitatieprocedures. De scan geeft een oordeelover de weerbaarheid van de (kandidaat-)bestuurder of gemeentesecre-taris, het netwerkbewustzijn, eventuele integriteitsrisico’s en, indien aande orde, advies over maatregelen hoe geconstateerde risico’s zoveelmogelijk kunnen worden vermeden. Voor bewindspersonen en topambte-naren geldt dat in de bestaande benoemingsprocedures al aandachtwordt besteed aan integriteitsrisico’s. Zo ondergaan leden van deTopmanagementgroep (TMG)5 een AIVD-screening. De A-screening wordtelke vijf jaar herhaald. Ook is de invloed van netwerken onderdeel van hetverplichte self-assessment dat kandidaat-bewindspersonen afnemenvoorafgaand aan de aanvaarding van het ambt. Een weerbaarheidsscanvoor bewindspersonen en topambtenaren heeft daarom bij een sollicita-tieprocedure of een benoeming geen toegevoegde waarde.De afgelopen jaren is sterk ingezet op het bestendigen van kennis enbewustzijn van integriteitsnormen. Zo geldt voor bewindspersonen dat degedragscode integriteit bewindspersonen een overzicht biedt van alleintegriteitsregels, uitgangspunten en gedragsnormen voor bewindsper-sonen. Om recht te doen aan de geest van de motie-Beckerman waarbijnetwerkbewustzijn duurzaam wordt verankerd binnen het integriteits-beleid van de rijksoverheid, zal bij de actualisering van de gedragscodeintegriteit bewindspersonen expliciet aandacht worden besteed aannetwerkbewustzijn. Voorts kunnen bewindspersonen voor advies overintegriteitsvragen terecht bij de vertrouwensfunctionarissen voor ledenvan het kabinet, te weten de heer De Hoop Scheffer en mevrouwSorgdrager.De Gedragscode Integriteit Rijk, die voor alle ambtenaren geldt, bevatinformatie over integriteitsrisico’s door (privé)contacten. Daarnaastbestaan voor topambtenaren aanvullende integriteitswaarborgen. Zo is erin aanvulling op de departementale regelingen voor de TMG eencompliance officer aangewezen die toeziet op de registratie en nalevingvan de regels omtrent financiële belangen en die kan adviseren over detoelaatbaarheid van nevenactiviteiten. Nevenfuncties van TMG-ledenworden geregistreerd en halfjaarlijks gepubliceerd. Ieder jaar wordennevenactiviteiten ter sprake gebracht in de jaargesprekken en bijfunctiewisseling worden ze opnieuw gewogen. Voor vragen overdeelname aan netwerken en de gevolgen hiervan voor de integriteit enveiligheid, kunnen zij tevens terecht bij de compliance officer.Voor topambtenaren bestaat er bovendien een stevig leer- en ontwikkel-aanbod rondom moreel en inclusief leiderschap. Integriteit is een centraalonderdeel in het recent ontwikkelde verplichte startprogramma voornieuwe topambtenaren. Daarnaast wordt het leer- en ontwikkelaanbodvoor topambtenaren aangevuld met modules die zich richten op hetvergroten van netwerkbewustzijn, met concrete tools die topambtenaren4Lectorale rede uitgesproken door mr. dr. W. Slingerland «op zoek naar weerbaarheid als dedemocratie onder druk staat», 26-01-2023, p. 6.5De Topmanagementgroep is een groep van de ongeveer 100 hoogste ambtelijke functies, zoalssecretarissen-generaal, directeuren-generaal en inspecteurs-generaal.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 844, nr. 3012 kunnen inzetten om het gesprek te voeren over integriteit en de netwerkenwaarin topambtenaren zich bewegen.Zowel bij bewindspersonen als topambtenaren wordt ingezet opbewustwording en handelingsperspectief. Hiermee ondersteunen webewindspersonen en topambtenaren in integere positionering innetwerken, en voorkomen we een negatieve impact van netwerken op hetgelijke speelveld. Hierbij wordt aangesloten bij de wetenschappelijkeliteratuur over netwerkbewustzijn.Ik ben van mening dat ik met het bovenstaande recht doe aan dedoelstelling van de motie en beschouw met deze brief de motie dan ookals afgedaan.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,F. RijkaartTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 844, nr. 3013